Bảo vệ môi trường là một thành tố quan trọng trong tự chủ chiến lược của đất nước

PV: Thưa ông, nhân Ngày Môi trường thế giới và Ngày Đại dương thế giới năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết truyền đi thông điệp về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu…nhìn tổng thể, ông đánh giá như thế nào về những thông điệp và định hướng lớn được đặt ra trong bài viết đó?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm toát lên tinh thần chung là chúng ta tiếp tục thực hiện theo tinh thần của Nghị quyết 36 về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam cho đến những thập kỷ tới. Điểm thứ hai là tinh thần được cụ thể hóa trong Nghị quyết của Đại hội 14 về ưu tiên phát triển kinh tế biển xanh và bền vững và kinh tế xanh nói chung.

Điều này thì từ năm 2012 chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh chúng ta đã đề cập. Tuy nhiên chúng ta còn thiếu rất nhiều giải pháp và thiếu những sản phẩm cụ thể, cho nên dù đã cố gắng và có những cải thiện nhất định nhưng những đối tượng cần phải điều chỉnh hành vi về môi trường cũng như những đối tượng cần phải phải bảo đảm được cải thiện về mặt chất lượng, để không tác động vào đời sống xã hội cũng như là cuộc sống hằng ngày của người dân, thì đâu đó chúng ta vẫn còn cần phải điều chỉnh.

Đặc biệt tinh thần của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là đặt vấn đề môi trường trong yêu cầu mới của kỷ nguyên vươn mình. Trong bối cảnh chúng ta thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp mạnh hơn xuống địa phương, hợp nhất các đơn vị hành chính, tổ chức lại không gian để tạo ra những động lực phát triển mới, thì kèm theo đó là những vấn đề môi trường gì?

Định hướng tư tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng nói trong rất nhiều Nghị quyết, đó là không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng bằng mọi giá. Nhưng vẫn phải bảo đảm làm sao có của ăn của để, đừng để "đời cha ăn mặn đời con khát nước" nhưng vẫn phải hướng tới mục tiêu nhanh và bền vững. Nhanh, với một mục tiêu rất thách thức nhưng vẫn phải làm, đó là vẫn phải phấn đấu để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Và cuối cùng là xem vấn đề môi trường là một trong những khía cạnh của tự chủ chiến lược của đất nước. Biến đổi khí hậu không phải việc riêng của Việt Nam. Vấn đề môi trường biển, lưu vực sông là vấn đề xuyên biên giới. Cho nên vấn đề môi trường đôi khi lại trở thành những vấn đề chính trị và là vấn đề kinh tế. Phải xem môi trường như một thành tố của phát triển, lúc ấy chúng ta mới có phát triển nhanh và bền vững.

PV: Như ông vừa nói, thông điệp được nhấn mạnh ở đây là việc coi trọng bảo vệ môi trường, bảo vệ đại dương và ứng phó với biến đổi khí hậu là một trụ cột của mô hình phát triển đất nước. Vậy ông đánh giá như thế nào về quan điểm này trong bối cảnh của nước ta hiện nay?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Thực ra đối với chúng ta vấn đề môi trường vẫn là một thách thức. Khiêm tốn mà nói, chúng ta vẫn là một nước đi sau về chất lượng môi trường, về kỹ thuật môi trường, về nguồn nhân lực... Thế nhưng yêu cầu của Đảng trong thời kỳ mới là môi trường phải là một thành tố của phát triển. Hay nói cách khác là phải tiệm cận đến cân bằng giữa các mảng phúc lợi, kinh tế, xã hội và môi trường. Từ đấy bảo đảm trách nhiệm chính trị, tức là bảo đảm công bằng giữa các thế hệ. Thế hệ chúng ta sống được thì thế hệ sau vẫn còn cái để mà sống. Đây là điều bắt buộc.

Chúng ta không chỉ làm cái đó cho chính chúng ta, mà trong kỷ nguyên vươn mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tô Lâm quan tâm đến rất nhiều lĩnh vực, trong đó phải thực hiện đúng các cam kết quốc tế để chúng ta không thua kém gì bạn bè.

Chúng ta đã nói là làm và khẳng định Việt Nam đã làm là quyết tâm làm tốt. Chính quyết tâm đó, niềm tin đó khiến các nhà nhà tài trợ tin tưởng, hỗ trợ Việt Nam để thực hiện một cách toàn diện vấn đề bảo vệ môi trường. Điểm mới ở chỗ chúng ta nhìn vấn đề môi trường khác hơn. Chúng ta thấy được mình, thấy được thiên hạ để vươn lên từng bước tạo lập được vị thế với thế giới.

Ví dụ về vấn đề biển. Với khách du lịch chả ai bỏ tiền đến một nước xa xôi để ngắm hoặc thưởng ngoạn một vùng biển nhếch nhác, bẩn thỉu. Hoặc cũng không ai bỏ tiền để đến một nơi không an toàn cả về an ninh cũng như an toàn về thực phẩm. Đấy là vấn đề môi trường.

PV: Trong 6 nhiệm vụ được nêu ra trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, theo ông đâu là nhiệm vụ cấp bách nhất hiện nay cần được ưu tiên để triển khai, giúp tạo chuyển biến thực chất trong giai đoạn tới?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Yêu cầu của Đảng trong nhiều lĩnh vực trong đó có môi trường là chúng ta phải làm thật, phải có hành động thật và phải có sản phẩm cụ thể. Ví dụ bây giờ nói câu chuyện đến sông Tô Lịch thì liệu sắp tới có giải quyết được ô nhiễm không? Có sản phẩm cụ thể hay không để người dân có thể kiểm chứng.

Tôi cho rằng, yêu cầu đặt ra rất cụ thể là phải có giải pháp và sản phẩm. Để có giải pháp, sản phẩm thì biện pháp tối quan trọng và phải đi trước, đón đầu và mang tính chất điều chỉnh hành vi. Phải thể chế giải pháp đó, tạo thành cơ chế mới, chính sách mới. Nếu không thì những giải pháp đó chỉ là khẩu hiệu.

Thể chế quan trọng ở chỗ nó sẽ tác động đến việc bảo đảm chế tài. Ví dụ như ở trên biển, những người khai thác biển được gọi là người sử dụng biển. Các nước có chính sách và cơ chế, anh phải có nghĩa vụ đóng góp gì để bảo tồn biển. Lâu nay chúng ta cũng đã chuyển từ khái niệm khai thác biển trở thành nuôi cho biển lành mạnh lên. Tuy nhiên nuôi lại biển đòi hỏi phải có kinh phí. Kinh phí đó không chỉ có nhà nước bỏ ra mà các doanh nghiệp  - tức những người sử dụng biển - phải có trách nhiệm đóng góp để tái tạo và sử dụng bền vững, lâu dài.

Kèm theo các giải pháp là vấn đề nhân lực. Nguồn nhân lực phải chuyên nghiệp để phân biệt rõ và làm tốt, có ranh giới rõ ràng giữa quản lý nhà nước và thực thi nghĩa vụ về môi trường. Lâu nay, có khi các anh quản lý nhà nước đi làm việc của anh khoa học môi trường, ngược lại nhiệm vụ quản lý nhà nước của chúng ta lại bộc lộ những sơ hở... Để thực hiện vấn đề môi trường một cách toàn diện không thể chỉ có một giải pháp. Cho nên trong bài viết của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra 6 nhóm giải pháp, có mối liên hệ với nhau và có thứ tự ưu tiên. Tôi cho rằng đây là một cách nhìn đúng và toàn diện.

PV: Theo quan điểm cá nhân, ông cho rằng đâu là nhiệm vụ cấp bách, cần được ưu tiên nhất hiện nay?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Theo tôi, vấn đề cấp bách nhất hiện nay vẫn là thể chế hóa. Mô hình tổ chức hiện nay rất cồng kềnh, chồng chéo nhiệm vụ, một việc hai người làm và làm như thế không có sản phẩm. Cần phải thực hiện những hành động cụ thể và tạo ra những sản phẩm cụ thể.

Sắp tới, chúng ta phải hành động trên những nguyên tắc tự chủ chiến lược trong lĩnh vực môi trường; trên những nguyên tắc từ lý luận phải có hành động; trên những nguyên tắc khoa học công nghệ phải được áp dụng và cuối cùng là phải được hành động hóa và hiện thực hóa bằng sản phẩm.

PV: Trong bài viết của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng kêu gọi sự tham gia của toàn xã hội trong tiến trình chuyển đổi xanh. Vậy theo ông thì mỗi địa phương, doanh nghiệp và người dân cần bắt đầu từ những hành động như thế nào để biến các mục tiêu lớn trở thành kết quả thực tế?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Thực ra có những vấn đề chúng ta chưa thể thay đổi, một sớm một chiều. Vậy nên chung tay hành động là việc rất quan trọng. Ví dụ việc bảo vệ môi trường không chỉ có Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Cục Bảo vệ môi trường làm mà phải được chia ngôi giống như tiếng Nga là: “Anh bảo vệ môi trường, tôi bảo vệ môi trường, chúng ta bảo vệ môi trường, họ phải bảo vệ môi trường”. Tức là toàn xã hội, hệ thống chính trị phải vào cuộc. Vừa rồi một số vấn đề chúng ta đã làm quyết liệt, đồng bộ, đồng tâm hiệp lực và đạt được kết quả quan trọng.

Theo tôi hiện nay môi trường đang bị đầu độc ở một số khu vực. Nó tác động đến những nguồn, chu kỳ sinh học gọi là ăn vào miệng, là nguồn thực phẩm. Chúng ta chưa coi gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm như một tội phạm, tội phạm nghiêm trọng, một tội giết người đấy, thậm chí giết người hàng loạt. Chỉ quy về đạo đức chưa đủ đâu, mà hành vi của nó và hậu quả của nó là giết người hàng loạt. Phải như thế thì mới được. Chứ không thì tôm cá cũng ăn thuốc độc, xong con người cũng ăn thuốc độc từ việc ăn tôm cá. Các nguồn thải không được kiểm soát từ nguồn và nguyên lý phòng ngừa là phải được đưa vào luật pháp sắp tới. Cái đấy phải ưu tiên làm đầu. Còn anh đi kiểm soát là anh đi giải quyết những tình huống nhưng mà anh phòng ngừa, anh phải đưa vào giai đoạn sớm. Anh phải tiếp cận liên ngành, liên cơ quan, liên vùng trong việc bảo vệ môi trường.

Trước kia trên một lưu vực sông có 4 - 5 tỉnh, cuối cùng địa phương ở dưới nỗ lực bảo vệ môi trường nhưng địa phương ở thượng nguồn vẫn thải bẩn ra. Điều đó vừa tốn kém về thời gian, tiền bạc nhưng vĩnh viễn không quản lý được. Cho nên Liên Hợp Quốc đưa ra một cách tiếp cận mới, tức là quản lý môi trường phải nhìn từ mặt cắt, từ lưu vực ra đến biển. Cho nên khi chúng ta hợp nhất các địa phương lại với nhau cố gắng tối đa hóa không gian của lưu vực gắn với không gian của ven biển thì quyền hạn hành chính sẽ được quản lý từ thượng nguồn xuống biển luôn. Không cần phải họp hành nhiều như ngày xưa nữa. Đây là một cách mà nếu phân tích kỹ nhìn từ lăng kính môi trường sang lăng kính tổ chức lại bộ máy nhà nước sẽ thấy rõ những ý đồ ưu việt của nó.

PV: Như ông vừa nói, bảo vệ môi trường cần sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Vậy đâu là giải pháp?

PGS. TS Nguyễn Chu Hồi: Cơ chế để làm cái đó là phải đối thoại. Phải thừa nhận thực tế tại Việt Nam rất ngại đối thoại. Theo tôi phải đối thoại ba nhóm: Nhà nước, người dân là trung tâm và doanh nghiệp. Đối thoại để tìm ra những giải pháp cụ thể và xác định trách nhiệm để tạo ra những sản phẩm cụ thể, để khi thực hiện các giải pháp đó sẽ mang lại thành công.

Công tác bảo vệ môi trường đòi hỏi phải chia ra các cấp độ, các không gian, các lĩnh vực. Theo cấu trúc dọc không gian ba chiều. Nhất là chống lại biến đổi khí hậu, không thể một thành phần nào có thể ứng phó được mà cần sự nỗ lực vào cuộc của cả tập thể.

Trước kia chúng ta cứ nghĩ bảo vệ môi trường ở xa lắm, của toàn cầu hay là của Liên hợp quốc. Nhưng cuối cùng biến đổi khí hậu, nắng nóng nó tác động đến da thịt của mình, đòi hỏi hành động ngay của cả tập thể. Theo tôi đây là một điều kiện tiên quyết đòi hỏi chúng ta phải hành động ngay trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông!

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững

VOV.VN - VOV trân trọng giới thiệu bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với tựa đề "Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững".