Chuẩn bị 35.000 nhân lực cho "kỷ nguyên" đường sắt tốc độ cao

Đào tạo mới ít nhất 35.000 nhân lực đến năm 2030

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai nhiều dự án đường sắt trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng cùng các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, công tác đào tạo nguồn nhân lực đang được các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo đẩy mạnh nhằm đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, làm chủ công nghệ, vận hành và bảo trì các hệ thống đường sắt hiện đại.

Theo dự thảo Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực đường sắt giai đoạn 2026-2030 do Cục Đường sắt Việt Nam (Bộ Xây dựng) lấy ý kiến, mục tiêu đặt ra là đào tạo mới ít nhất 35.000 nhân lực ở các trình độ để phục vụ triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa, đường sắt đô thị, đồng thời bổ sung đội ngũ giảng viên cho các cơ sở đào tạo.

Trong tổng số này, khoảng 14.000 người có trình độ đại học (chiếm 41,2%), 11.000 người trình độ cao đẳng (32,3%) và 9.000 người trình độ trung cấp (26,5%). Các ngành đào tạo tập trung vào kỹ thuật xây dựng công trình, thông tin - tín hiệu, hệ thống điện, đầu máy - toa xe và kinh tế vận tải đường sắt.

Nhu cầu nhân lực lớn nhất thuộc lĩnh vực kỹ thuật xây dựng với khoảng 16.300 người; tiếp đến là khai thác vận tải đường sắt 6.000 người; kỹ thuật xây dựng công trình đường sắt 4.700 người; thông tin - tín hiệu 3.700 người; đầu máy - toa xe 1.700 người; kinh tế xây dựng và kinh tế vận tải đường sắt 1.500 người; hệ thống điện và năng lượng đường sắt khoảng 1.100 người.

Bên cạnh đó, Cục Đường sắt Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo khoảng 5.000 lao động phục vụ công tác vận hành, bảo trì các tuyến đường sắt đô thị.

Các cơ sở đào tạo nòng cốt gồm Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải, Trường Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM và các trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương sẽ đóng vai trò hạt nhân trong việc hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đường sắt hiện đại.

Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất tuyển chọn ít nhất 1.000 nhân sự từ các viện nghiên cứu và doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình tiếp nhận chuyển giao công nghệ, từ khâu thiết kế, lắp ráp đầu máy, toa xe đến vận hành hệ thống thông tin tín hiệu hiện đại, hướng tới mục tiêu từng bước làm chủ hoàn toàn công nghệ đường sắt.

Lãnh đạo Cục Đường sắt Việt Nam nhấn mạnh: "Nguồn nhân lực đường sắt trên được đào tạo sẽ gắn với tiến độ triển khai các dự án đường sắt trọng điểm: đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng và các dự án đường sắt đô thị."

Nguồn kinh phí thực hiện sẽ được huy động từ ngân sách Nhà nước thông qua vốn đầu tư các dự án đường sắt, nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư của các bộ, ngành, địa phương; kinh phí lồng ghép từ các chương trình, đề án đã được phê duyệt; nguồn hỗ trợ quốc tế; đóng góp của người học, doanh nghiệp sử dụng lao động cùng các nguồn hợp pháp khác.

Đặc biệt, cơ chế "đặt hàng đào tạo" giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp sẽ được triển khai nhằm bảo đảm nhân lực sau đào tạo có thể tham gia ngay vào các ban quản lý dự án và doanh nghiệp vận hành đường sắt.

Doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã xây dựng kế hoạch tổng thể đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phục vụ đường sắt hiện đại, đồng thời triển khai kế hoạch tuyển dụng, đào tạo để đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, quản lý, khai thác, vận hành và bảo trì các dự án mới.

Theo kế hoạch, VNR phối hợp với các cơ sở đào tạo của Trung Quốc đào tạo 180 học viên ở nhiều cấp độ phục vụ các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao; đồng thời tổ chức đào tạo khoảng 650 nhân lực phục vụ các gói thầu EPC (thiết kế, cung cấp vật tư, thiết bị và thi công xây dựng), góp phần hình thành đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu thi công và vận hành thực tế.

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đường sắt là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cần được triển khai ngay để đáp ứng yêu cầu thực hiện các dự án đường sắt hiện đại, điện khí hóa từ nay đến năm 2030 cũng như phục vụ công tác quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì sau năm 2030.

Bộ trưởng yêu cầu các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp ưu tiên đào tạo chuyên sâu đối với đội ngũ cán bộ, kỹ sư đã được đào tạo bài bản và đang công tác trong lĩnh vực đường sắt.

"Đường sắt là lĩnh vực công nghệ cao, đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu. Để làm chủ công nghệ, đặc biệt trong điều hành chạy tàu, sản xuất vật tư, thiết bị, cần đào tạo đội ngũ kỹ sư bậc cao trong các lĩnh vực khảo sát, thiết kế, lập trình, phần mềm...", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc VNR, thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo nguồn nhân lực cho đường sắt tốc độ cao và các dự án đường sắt mới, VNR đã xây dựng kế hoạch đào tạo đến năm 2035 và định hướng sau năm 2045.

Đến nay, VNR đã ký kết các biên bản hợp tác với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Doanh nghiệp đã đào tạo khoảng 300 nhân lực theo chương trình hợp tác với Hàn Quốc; tổ chức 6 lớp đào tạo tại Trung Quốc về cơ khí, cầu đường và thông tin tín hiệu; đồng thời tiếp tục phối hợp với các trường đại học của Hàn Quốc và Trung Quốc đào tạo đội ngũ kỹ sư trình độ cao.

Chuẩn bị nhân lực đón các dự án đường sắt mới

Theo kế hoạch đào tạo đến năm 2035, VNR sẽ triển khai theo từng giai đoạn, trong đó ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực tiếp nhận công tác quản lý, bảo trì tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Ông Nguyễn Quốc Vượng cho biết, riêng lĩnh vực thông tin tín hiệu của dự án này cần khoảng 4.600 nhân lực, trong khi hiện đội ngũ cán bộ, công nhân viên thông tin tín hiệu của VNR mới có khoảng 1.700 người. Vì vậy, doanh nghiệp đang tổ chức các khóa đào tạo cấp tốc để bảo đảm khi dự án đưa vào khai thác có đủ nhân lực vận hành.

"Hiện nay, đội ngũ của VNR đã có thể đủ sẵn sàng về kinh nghiệm thực tế, tiếp cận với những công nghệ của các nước hiện đại trên thế giới và đến năm 2030 có thể tiếp nhận quản lý bảo trì các dự án đường sắt này theo như Nghị quyết được Quốc hội giao", ông Vượng khẳng định.

Trong khi đó, ông Trương Trọng Vương, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đường sắt cho biết, nếu đào tạo mới một kỹ sư hoặc công nhân kỹ thuật bậc cao sẽ mất từ 6-8 năm, nhưng nếu đào tạo chuyển đổi đối với những người đã có kinh nghiệm trong ngành thì thời gian chỉ còn khoảng 2-3 năm.

"Hiện, Trường Cao đẳng Đường sắt đã xây dựng 4 chương trình liên kết với các nước phát triển như Nhật Bản và Trung Quốc để đào tạo về thông tin tín hiệu, lái tàu và điều độ. Tháng 6/2025, khóa đào tạo chuyển đổi đầu tiên gồm 175 cán bộ, công nhân viên đã lên đường đi đào tạo nâng cao tại nước ngoài để sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới", ông Vương cho biết.

Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR, hiện 5 công ty cổ phần thông tin tín hiệu trong hệ sinh thái của VNR đang đảm nhiệm bảo trì, vận hành hơn 3.200 km đường sắt, hơn 300 nhà ga, quản lý 1.426 đường ngang cùng 750 đường ngang cảnh báo tự động được giám sát tập trung.

"Với đội ngũ cán bộ kỹ thuật và khai thác hiện có của VNR, khả năng đào tạo, hấp thụ công nghệ mới sẽ nhanh hơn rất nhiều so với đơn vị bên ngoài, thời gian đào tạo ngắn nên kinh phí cũng sẽ giảm đáng kể", ông Mạnh nói.

Bên cạnh đó, để tạo đột phá trong phát triển ngành đường sắt, VNR kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng ban hành cơ chế đặt hàng đặc thù đối với các nhiệm vụ mang tính chiến lược về nội địa hóa, liên doanh, liên kết quốc tế; đồng thời có chính sách bắt buộc các nhà thầu nước ngoài chuyển giao công nghệ đường sắt tốc độ cao khi đầu tư tại Việt Nam.

VNR đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 làm chủ hoàn toàn công tác vận hành, bảo trì hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt; nội địa hóa khoảng 40-50% thiết bị; đồng thời làm chủ cấu hình và tích hợp công nghệ.

Giai đoạn 2030-2035 sẽ từng bước nội địa hóa phần mềm trung tâm điều hành vận tải, hệ thống liên khóa và phối hợp với các đối tác nước ngoài tham gia thiết kế hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt hiện đại.

Sau năm 2035, mục tiêu là hình thành hệ sinh thái công nghiệp thông tin tín hiệu đường sắt trong nước, từng bước cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho thị trường khu vực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại của Việt Nam.

Làm chủ công nghệ nền để xây dựng đường sắt tốc độ cao “Made in Vietnam”

VOV.VN - Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu Việt Nam phải từng bước làm chủ công nghệ nền, công nghệ lõi đường sắt tốc độ cao, hướng tới sản xuất các sản phẩm công nghệ chiến lược “Made in Vietnam”, giảm phụ thuộc vào nước ngoài và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.