Phải tạo ra công nghệ đường sắt mang thương hiệu Việt Nam

Làm việc với các đơn vị, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học công nghệ của ngành xây dựng phải mang tính đột phá, tạo ra các sản phẩm công nghệ chiến lược, thay vì chỉ dừng ở mức ứng dụng và đổi mới sáng tạo thông thường.

Theo Bộ trưởng, các nhiệm vụ liên quan đến công nghệ chiến lược đường sắt tốc độ cao đều là vấn đề mới, phức tạp, yêu cầu kỹ thuật cao và lần đầu tiên được nghiên cứu, triển khai trong điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Vì vậy, giai đoạn hiện nay cần tập trung nghiên cứu bài bản, chuyên sâu với quyết tâm làm chủ công nghệ.

“Phải nghiên cứu từ công nghệ nền, công nghệ lõi đến công nghệ phụ trợ; hướng tới tạo ra các sản phẩm công nghệ tương đương các nước phát triển như Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu. Chúng ta phải đổi mới tư duy, mạnh dạn nghiên cứu, quyết tâm tự làm, phát triển các sản phẩm khoa học mang thương hiệu quốc gia, thương hiệu Việt Nam và có khả năng ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ Xây dựng đề nghị giao nhiệm vụ chủ trì và phối hợp thực hiện các đề tài cho nhiều cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong và ngoài ngành xây dựng như: Đại học Giao thông Vận tải, Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải, Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM, Đại học Xây dựng Hà Nội, Đại học Kiến trúc Hà Nội, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng cùng các doanh nghiệp như Viettel, Hòa Phát...

Các nhiệm vụ nghiên cứu tập trung vào ba loại hình gồm đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa và đường sắt đô thị. Trong đó, các nhóm nhiệm vụ trọng tâm bao gồm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; làm chủ công nghệ khảo sát, thiết kế, thi công; phát triển vật liệu, cấu kiện, linh kiện cơ khí - xây dựng; xây dựng năng lực phòng thí nghiệm, thử nghiệm và kiểm định chất lượng; phát triển cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số và đào tạo đội ngũ chuyên gia.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp nghiên cứu các nội dung liên quan đến phương tiện, thiết bị, điện sức kéo, thông tin tín hiệu, vận hành, khai thác và bảo trì hệ thống đường sắt.

Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị được giao nhiệm vụ phải xây dựng đề tài nghiên cứu khoa học cụ thể, lập đề cương sơ bộ, dự toán kinh phí, thành lập tổ nghiên cứu và xác định rõ tiến độ triển khai để gửi Bộ Xây dựng tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Đồng thời, Bộ Xây dựng sẽ thành lập Hội đồng khoa học để kiểm duyệt, thẩm định đề tài, kiểm tra tiến độ và nghiệm thu từng phần cũng như toàn bộ nhiệm vụ. Mục tiêu là các đề tài phải thiết thực, bảo đảm chất lượng và tiến độ, đáp ứng yêu cầu phát triển các dự án đường sắt hiện đại, từng bước làm chủ công nghệ nền và công nghệ lõi trong lĩnh vực đường sắt.

Đẩy nhanh đào tạo nhân lực đường sắt cao tốc

Theo ông Vũ Thành Trung - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Xây dựng), xác định công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quyết định đối với việc triển khai thành công các dự án trọng điểm quốc gia, làm chủ công nghệ và phát triển công nghiệp đường sắt trong dài hạn.

 Nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu các dự án lớn, Bộ Xây dựng đã trình và được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.

Đề án xác định nhu cầu đào tạo cho toàn bộ các loại hình, dự án đường sắt theo quy hoạch đã được phê duyệt, bao gồm các tuyến kết nối với Trung Quốc như: Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái; Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và các dự án liên quan.

Bộ Xây dựng đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Đề án, đồng thời thành lập Tổ Phát triển nguồn nhân lực do Thứ trưởng làm Tổ trưởng để trực tiếp chỉ đạo.

Hiện nay, Bộ đang xây dựng Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhân lực đường sắt năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030, xác định lộ trình đào tạo cụ thể theo từng năm nhằm bảo đảm cung ứng kịp thời nguồn nhân lực phục vụ xây dựng, quản lý, vận hành và khai thác các tuyến đường sắt, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Song song với việc triển khai Đề án, nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động chuẩn bị nguồn lực từ sớm, từ xa để đáp ứng yêu cầu phát triển ngành đường sắt hiện đại, điện khí hóa.

Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã thành lập Trung tâm Đường sắt tốc độ cao thuộc Viện Công nghệ Đường sắt và Giao thông vận tải, nhằm đẩy mạnh đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực này.

Hiện, quy mô đào tạo liên quan đến đường sắt đạt gần 600 người học, gồm sinh viên các ngành xây dựng đường sắt, đường sắt tốc độ cao và metro; đầu máy - toa xe; và quản lý vận hành đường sắt. Năm 2026, trường dự kiến tuyển sinh khoảng 300 - 400 sinh viên đại học và 30 - 50 học viên sau đại học; đến năm 2030, quy mô đào tạo dự kiến đạt 1.500 - 2.000 người học.

Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM cũng đã thành lập Viện Đường sắt tốc độ cao để tập trung đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

9 nhiệm vụ trọng tâm về đường sắt tốc độ cao

Ông Lê Văn Dương - Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), Bộ Xây dựng được giao thực hiện mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ xây dựng hạ tầng đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa tại Việt Nam, từ khảo sát, thiết kế, thi công đến sản xuất cấu kiện phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu và năng lực công nghiệp trong nước.

Đồng thời, từng bước hình thành năng lực tự xây dựng, bảo trì, sửa chữa công trình đường sắt, giảm phụ thuộc vào công nghệ, tư vấn và nhà thầu nước ngoài, góp phần phát triển công nghiệp xây dựng đường sắt hiện đại và hạ tầng chiến lược quốc gia.

Theo ông Dương, nhiệm vụ này cũng gắn với yêu cầu huy động nguồn lực từ Nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm từng bước hình thành năng lực nghiên cứu, tiếp nhận, chuyển giao, làm chủ và nội địa hóa công nghệ trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt điện khí hóa.

Hiện Bộ Xây dựng đang khẩn trương xây dựng chương trình thực hiện nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực “Công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị”, với sản phẩm công nghệ chiến lược là “công trình xây dựng đường sắt tốc độ cao”.

Quan điểm xây dựng chương trình xác định đường sắt tốc độ cao là hạ tầng chiến lược quốc gia đặc biệt, không chỉ là dự án giao thông quy mô lớn mà còn là động lực hình thành năng lực mới về công nghiệp, xây dựng, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Theo định hướng này, doanh nghiệp sẽ đóng vai trò trung tâm trong quá trình nội địa hóa công nghệ; Nhà nước giữ vai trò điều phối, kiến tạo và đặt hàng; các viện, trường tham gia nghiên cứu, đào tạo và xác thực công nghệ; doanh nghiệp tổ chức triển khai, sản xuất và công nghiệp hóa.

Dự kiến sẽ có 9 nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và công nghệ trọng điểm trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, gồm: nghiên cứu làm chủ công nghệ, thiết bị khảo sát, thiết kế công trình; nghiên cứu giải pháp thiết kế và sản xuất tấm bản không đá ballast; nghiên cứu chế tạo, sản xuất ray đường sắt tốc độ cao;

Nghiên cứu thiết kế, chế tạo hệ thống điện động lực; nghiên cứu hệ thống thông tin, tín hiệu và tích hợp điều hành đoàn tàu tốc độ cao; nghiên cứu công nghệ thẻ vé tự động đáp ứng vận hành đồng bộ, hiện đại và an toàn; nghiên cứu thiết kế, chế tạo vật tư, thiết bị, phụ tùng phục vụ bảo trì phương tiện.

Ngoài ra còn có nhóm nhiệm vụ về vật liệu, cấu kiện đúc sẵn, thiết bị vận chuyển, lao lắp và thi công công trình; đồng thời đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về công trình và hệ thống đường sắt tốc độ cao có khả năng thực hiện các thử nghiệm phức tạp đối với kết cấu công trình, phương tiện, thiết bị và tích hợp công nghệ.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng dự kiến triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển một số phần mềm trọng điểm phục vụ thiết kế, khảo sát, kiến trúc, kết cấu công trình đường, cầu, hầm và nhà ga.

Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam: Bước chuyển lớn của hạ tầng giao thông Việt Nam

VOV.VN - Việc xem xét cơ chế đặc thù, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được đánh giá là cần thiết, góp phần đảm bảo tính độc lập và chuyển giao làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao.