PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Đừng để dạy trên lớp là phụ, dạy ở nhà là chính

Giáo dục phổ thông phải giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ

PV: Thưa ông, trong quá trình rà soát, hoàn thiện Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa, theo ông, giáo dục phổ thông cần được hiểu đúng như thế nào và đâu là những yêu cầu cốt lõi chương trình phải bảo đảm cho mọi học sinh?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Mục tiêu của giáo dục phổ thông phải là giáo dục toàn diện, gồm đức, trí, thể, mỹ. Vì vậy, chương trình phải có cái cốt lõi về văn hóa.

Văn hóa ngày nay không chỉ có khoa học xã hội mà còn có khoa học tự nhiên. Khoa học tự nhiên hiện nay lại gắn với công nghệ, vì vậy công nghệ cũng là một bộ phận của giáo dục phổ thông và cần được đưa vào nhà trường.

Giáo dục phổ thông phải quan tâm đầy đủ đến đức, trí, thể, mỹ. Nếu một người có văn hóa, có kiến thức nhưng không có sức khỏe thì cũng khó phát huy được khả năng của mình, vì vậy giáo dục thể chất rất quan trọng.

Giáo dục thẩm mỹ cũng không thể xem nhẹ. Con người cần có khả năng cảm nhận cái đẹp, biết hòa nhập với cộng đồng. Vì vậy, giáo dục phổ thông phải hướng tới sự phát triển đầy đủ của con người chứ không chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức.

Không thể để xảy ra tình trạng “dạy lớp là phụ, dạy nhà là chính”

PV: Học thêm đáng lẽ chỉ là nhu cầu bổ trợ, nhưng thực tế ở nhiều nơi lại trở thành một phần gần như bắt buộc trong quá trình học của học sinh. Theo ông, vì sao tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan vẫn tồn tại và cần thay đổi từ đâu?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Giáo dục phổ thông đúng nghĩa không nên có tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan, tiêu cực.

Tôi không cho rằng phải cấm hoàn toàn việc dạy thêm, học thêm. Học sinh giỏi muốn học thêm để phát triển khả năng thì cần khuyến khích; học sinh yếu cần được phụ đạo để theo kịp chương trình cũng cần được hỗ trợ. Những học sinh có năng khiếu, yêu thích một lĩnh vực như văn học, nghệ thuật và muốn học sâu hơn cũng nên tạo điều kiện.

Nhưng vấn đề là phải phân biệt việc học thêm vì nhu cầu thực sự của học sinh với việc học thêm tràn lan. Không thể để xảy ra tình trạng “dạy lớp là phụ, dạy nhà là chính”.

Theo tôi, phải tổ chức để học sinh được học đầy đủ trong nhà trường. Nếu có điều kiện thì nên học hai buổi một ngày, 5 hoặc 6 ngày trong tuần, để chương trình được thực hiện đầy đủ mà học sinh vẫn có thời gian nghỉ ngơi.

Một chương trình giáo dục phổ thông phải được tính toán về nội dung và thời gian học. Nếu chương trình được thực hiện nghiêm túc trong nhà trường thì về nguyên tắc, học sinh không cần phải học thêm tràn lan bên ngoài.

Điều đáng lo là dạy thêm có thể bị biến thành việc nhồi nhét kiến thức, trong đó người dạy đặt lợi ích thu nhập lên trước, còn học sinh phải dành quá nhiều thời gian cho việc học.

PV: Trong định hướng rà soát chương trình, sách giáo khoa hiện nay, làm thế nào để giảm tải thực chất, thay vì chỉ cắt bớt một số nội dung nhưng học sinh vẫn phải dành quá nhiều thời gian cho việc học ngoài giờ?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Muốn giải quyết được vấn đề này trước hết phải bỏ quan niệm “dạy lớp là phụ, dạy nhà là chính”.

Chương trình đã được xây dựng, đã tính toán nội dung và thời lượng thì phải thực hiện nghiêm túc trong nhà trường. Nếu tổ chức dạy học đúng chương trình, đúng thời gian thì không nên để học sinh rơi vào tình trạng quá tải.

Dạy thêm vẫn có thể tồn tại, nhưng phải xuất phát từ nhu cầu thực sự của học sinh, chứ không phải vì giáo viên muốn tăng thu nhập mà tìm cách đưa học sinh về nhà học thêm.

PV: Vậy theo ông, khi nói đến quá tải, có nên chỉ nhìn vào số lượng nội dung trong chương trình và sách giáo khoa?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Không nên chỉ nhìn như vậy. Theo tôi, bản thân sách giáo khoa chưa chắc đã là nguyên nhân trực tiếp gây quá tải. Vấn đề còn nằm ở cách thực hiện chương trình.

Ví dụ, chương trình môn Toán nếu đã xác định những kiến thức cần thiết thì về cơ bản là đủ. Nhưng nếu trong quá trình dạy học người ta muốn nâng cao hơn nữa, đưa thêm những nội dung không thật sự cần thiết vào thì học sinh sẽ bị quá tải.

Cho nên, có những trường hợp quá tải không phải do chương trình quy định quá nhiều mà do cách giáo viên thực hiện chương trình ở nhà trường. Nếu chương trình được thực hiện nghiêm túc, đúng những gì đã được tính toán thì sẽ hạn chế được tình trạng này.

Giảm tải phải bắt đầu từ kiến thức cốt lõi

PV: Khi rà soát chương trình, đâu là căn cứ để xác định kiến thức nào học sinh thực sự cần được học và kiến thức nào có thể giảm bớt?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Vấn đề này thực ra đã được đặt ra ngay từ khi xây dựng chương trình. Đó là phải xác định những kiến thức cơ bản nhất mà học sinh cần có ở từng cấp học, từng lớp học.

Ví dụ, ở lớp 1 học sinh cần những kiến thức Toán cơ bản nào, lên lớp 3, lớp 4 rồi đến các lớp cao hơn cần những gì. Với Vật lý hay các môn khác cũng phải xác định được ở từng giai đoạn học sinh cần nắm những kiến thức nào, kiến thức nào là nền tảng và kiến thức nào cần học sinh suy nghĩ, vận dụng.

Không phải cứ đưa càng nhiều kiến thức vào thì học sinh càng giỏi. Quan trọng là các em phải nắm được những kiến thức cơ bản, cần thiết và có khả năng sử dụng những kiến thức đó.

PV: Một vấn đề khác của chương trình là sự trùng lặp giữa các môn học. Theo ông, việc rà soát cần xử lý vấn đề này như thế nào để vừa bảo đảm kiến thức nền tảng, vừa tránh làm chương trình nặng thêm?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Đây là vấn đề rất quan trọng. Mỗi môn học không thể chỉ nhìn vào phần việc của riêng mình mà phải được đặt trong tổng thể chương trình giáo dục phổ thông.

Nếu học sinh đã được học một kiến thức ở môn này thì môn khác không nhất thiết phải dạy lại kiến thức đó một cách đầy đủ, trừ khi có yêu cầu đặc thù. Ví dụ, những kiến thức Toán mà học sinh đã được học thì khi sang môn Hóa học, nếu cần sử dụng, có thể dựa trên nền tảng đó, không cần đưa lại toàn bộ kiến thức Toán vào môn Hóa.

Các môn học phải có sự kế thừa và hỗ trợ lẫn nhau. Cái gì môn này đã trang bị thì môn khác có thể sử dụng; cái gì còn thiếu mới cần bổ sung. Nếu mỗi môn đều cố gắng đưa thật nhiều kiến thức của mình vào chương trình mà không tính đến những gì các môn khác đã dạy thì tổng thể chương trình chắc chắn sẽ nặng.

Vì vậy, phải xác định được những yếu tố cơ bản của từng môn, đồng thời xem xét mối quan hệ giữa các môn để tránh những phần trùng lặp không cần thiết.

PV: Như vậy, giảm tải không chỉ là cắt bớt nội dung mà quan trọng hơn là xác định đúng kiến thức cốt lõi và tổ chức lại mối quan hệ giữa các môn học?

PGS.TS Trần Xuân Nhĩ: Đúng như vậy. Giảm tải không có nghĩa là cứ thấy nhiều thì cắt đi. Điều quan trọng là phải xác định học sinh cần gì ở từng cấp học, từng lớp học và mỗi môn học đóng vai trò gì trong toàn bộ chương trình.

Mỗi môn phải làm tốt phần cốt lõi của mình, đồng thời kế thừa những gì các môn khác đã trang bị. Không nên để tình trạng một kiến thức được đưa vào nhiều môn dưới những cách khác nhau mà học sinh vẫn phải học lại.

Khi chương trình được xây dựng theo một tổng thể thống nhất, nội dung cơ bản được xác định rõ, những phần trùng lặp và không cần thiết được loại bỏ thì mới có thể giảm tải thực chất cho học sinh.

Điều quan trọng cuối cùng vẫn là nhà trường phải đủ khả năng thực hiện chương trình. Khi học sinh được học đầy đủ những gì cần học trong giờ học chính khóa, việc học thêm chỉ còn là nhu cầu bổ trợ của từng đối tượng, chứ không trở thành một phần bắt buộc trong quá trình học phổ thông.

PV: Xin cảm ơn ông!

Sách giáo khoa Tiếng Việt bậc tiểu học có nhiều nội dung quá sức học sinh?

VOV.VN - Một số ngữ liệu, cách diễn đạt và câu hỏi trong SGK Tiếng Việt bậc tiểu học đang gây khó cho học sinh, trong khi nhiều tác phẩm quen thuộc lại bị thay đổi vị trí hoặc không còn. Vì thế, cần rà soát làm rõ nên chỉnh sửa, bổ sung và kế thừa những gì từ SGK cũ.