Phòng, chống thiên tai phải cảnh báo sớm, hành động trước khi rủi ro xảy ra

Phòng ngừa thiên tai phải đi trước một bước

Chiều tối 13/10, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các tổ chức quốc tế là thành viên Đối tác Giảm nhẹ rủi ro tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai (13/10) và Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai năm 2026. Sự kiện được tổ chức với chủ đề “Resilience Starts at Home” (Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà), nhấn mạnh vai trò của từng gia đình trong chủ động chuẩn bị, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định, công tác phòng, chống thiên tai cần có sự thay đổi căn bản về tư duy, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, nhận diện và quản lý rủi ro từ sớm.

“Chúng ta phải thay đổi căn bản tư duy, phòng ngừa phải đi trước một bước, thậm chí đi trước nhiều bước. Không đợi bão đến mới gia cố nhà cửa; không đợi lũ lên mới sơ tán; không đợi sạt lở mới nghĩ đến cảnh báo. Chúng ta phải nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm và chủ động hành động ngay từ khi rủi ro chưa trở thành thiên tai”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, thực tiễn thời gian qua cho thấy, chủ động phòng ngừa luôn là chìa khóa quan trọng để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra. Khi các nguy cơ được nhận diện sớm, thông tin cảnh báo đến đúng đối tượng và người dân có sự chuẩn bị cần thiết, thiệt hại về người và tài sản có thể được hạn chế đáng kể.

Vì vậy, công tác phòng, chống thiên tai không thể chỉ tập trung vào cứu hộ, cứu nạn và khắc phục hậu quả sau mỗi đợt bão, lũ. Điều quan trọng hơn là phải chủ động giảm thiểu rủi ro ngay từ đầu, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, xây dựng phương án ứng phó phù hợp với từng địa bàn và từng nhóm dân cư.

Phát huy sức mạnh tổng hợp trong phòng, chống thiên tai

Đánh giá những bài học thực tiễn gần đây, trong đó có Chiến dịch Quang Trung, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, kết quả đạt được không đến từ nỗ lực của một lực lượng riêng lẻ mà là thành quả của sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, chính quyền địa phương, người dân cùng sự hỗ trợ quý báu của các đối tác và tổ chức quốc tế.

Theo Thứ trưởng, tinh thần đoàn kết, phối hợp và trách nhiệm cộng đồng cần tiếp tục được phát huy trong công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai. “Chúng ta cần tiếp tục tinh thần đó, không chỉ ứng phó nhanh hơn khi thiên tai xảy ra, mà còn phải chủ động làm cho rủi ro nhỏ đi trước khi thiên tai xảy ra”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định.

Thông điệp này cho thấy yêu cầu đặt ra đối với công tác phòng, chống thiên tai hiện nay không chỉ là nâng cao khả năng phản ứng khi có tình huống khẩn cấp, mà còn phải xây dựng năng lực phòng ngừa từ cơ sở. Mỗi địa phương cần chủ động rà soát các khu vực có nguy cơ cao, chuẩn bị phương án sơ tán dân, bảo đảm điều kiện an toàn cho các công trình thiết yếu và tăng cường khả năng tiếp cận thông tin cảnh báo của người dân.

Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cần được xem là một nhiệm vụ lâu dài. Khi mỗi người dân hiểu rõ nguy cơ tại nơi mình sinh sống, biết cách chuẩn bị trước thiên tai và chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân, gia đình, khả năng chống chịu của toàn xã hội sẽ được nâng lên.

Đưa kiến thức phòng, chống thiên tai đến với học sinh

Một trong những kết quả đáng chú ý được Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề cập là việc đưa kiến thức phòng, chống thiên tai đến gần hơn với thế hệ trẻ thông qua các hoạt động giáo dục thiết thực, sinh động.

Thời gian qua, nhiều chương trình đã được triển khai trên cả nước, trong đó có các sân chơi như “Rung chuông vàng”, “Đại sứ học đường”. Thông qua hình thức học mà chơi, chơi mà học, học sinh được tiếp cận kiến thức về thiên tai, chủ động tìm hiểu các nguy cơ và trang bị kỹ năng cần thiết để ứng phó khi có tình huống xảy ra.

Cùng với đó, cuộc thi “Xây dựng và phát triển bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu” tiếp tục được mở rộng. Nếu năm 2025, cuộc thi có sự tham gia của 2 trường đại học sư phạm thì đến năm 2026, quy mô đã tăng lên 4 trường, thu hút sự hưởng ứng của hàng nghìn giáo sinh. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong việc đưa kiến thức phòng, chống thiên tai vào hoạt động giảng dạy, góp phần hình thành nhận thức và kỹ năng an toàn cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Bên cạnh đó, các mô hình “trường học an toàn trước thiên tai” đang từng bước được xây dựng, hướng tới hình thành môi trường giáo dục có khả năng chủ động phòng ngừa và ứng phó với các tình huống rủi ro. Những hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao nhận thức mà còn đặt nền móng cho việc xây dựng văn hóa an toàn trong cộng đồng. Khi kiến thức phòng, chống thiên tai trở thành một phần tự nhiên trong đời sống và giáo dục, mỗi học sinh có thể trở thành một tuyên truyền viên tích cực, lan tỏa kỹ năng an toàn đến gia đình và xã hội.

Liên hợp quốc kêu gọi chuyển từ ứng phó sang quản lý rủi ro thiên tai

Phát biểu tại buổi lễ, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis cho rằng, trong bối cảnh khí hậu thay đổi nhanh chóng, các loại hình hiểm họa ngày càng có xu hướng tác động chồng lấn, công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai không thể tiếp tục được xem là một lĩnh vực riêng biệt.

Theo bà Pauline Tamesis, nội dung này cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển bền vững, gắn kết chặt chẽ với ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an sinh xã hội và phát triển kinh tế.

Bà nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển đổi chiến lược trên ba phương diện: Từ ứng phó với thiên tai sang chủ động dự báo và quản lý rủi ro trước khi thiên tai xảy ra; từ quản lý tổn thất, thiệt hại sang chủ động phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro; từ việc coi khả năng chống chịu là hoạt động hỗ trợ nhân đạo sau thiên tai sang xác định đây là khoản đầu tư cốt lõi cho tương lai phát triển bền vững.

Để bảo vệ những thành quả phát triển mà Việt Nam đã đạt được, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam kêu gọi tập trung vào bốn ưu tiên trọng tâm.

Thứ nhất, chuyển cảnh báo sớm thành hành động sớm, bảo đảm thông tin cảnh báo được chuyển hóa thành những biện pháp ứng phó cụ thể, kịp thời; Thứ hai, mở rộng quy mô hành động sớm, tăng cường khả năng triển khai các biện pháp phòng ngừa tại những khu vực và cộng đồng có nguy cơ cao.

Thứ ba, lồng ghép khả năng chống chịu vào quá trình phát triển, bảo đảm các chính sách, chương trình và dự án phát triển tính đến nguy cơ thiên tai và biến đổi khí hậu; Thứ tư, lấy người dân và cộng đồng làm trung tâm, chú trọng bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, nguồn lực và các dịch vụ thiết yếu.

Bà Pauline Tamesis nhấn mạnh: “Khả năng chống chịu bắt nguồn từ gia đình, được bồi đắp trong cộng đồng và được duy trì thông qua các mối quan hệ đối tác bền chặt”.

Theo bà, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, tổ chức quốc tế và cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ những người dễ bị tổn thương, gìn giữ thành quả phát triển và xây dựng một Việt Nam có khả năng chống chịu cao hơn trước những rủi ro trong tương lai.

Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi gia đình

Chủ đề “Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà” của Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai năm 2026 gửi gắm thông điệp thiết thực: Phòng, chống thiên tai không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn bắt đầu từ sự chuẩn bị của từng gia đình.

Mỗi hộ gia đình cần chủ động tìm hiểu nguy cơ thiên tai tại nơi sinh sống, theo dõi các bản tin dự báo và cảnh báo chính thức, chuẩn bị phương án sơ tán khi cần thiết, xác định địa điểm an toàn và trang bị những vật dụng thiết yếu phục vụ tình huống khẩn cấp. Đối với các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ, ngập lụt hoặc sạt lở đất, việc chủ động kiểm tra mức độ an toàn của nhà ở, xác định đường di chuyển đến nơi trú tránh và thống nhất phương án liên lạc giữa các thành viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bên cạnh nỗ lực của mỗi gia đình, chính quyền địa phương cần tiếp tục nâng cao chất lượng thông tin cảnh báo, xây dựng phương án ứng phó sát với thực tế và bảo đảm người dân, nhất là những nhóm dễ bị tổn thương, được tiếp cận thông tin kịp thời, dễ hiểu và có thể hành động ngay.

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã nghe chia sẻ về bài học kinh nghiệm của các lực lượng vũ trang trong Chiến dịch Quang Trung, theo dõi video về chiến dịch; vinh danh các đội đoạt giải cuộc thi “Xây dựng và phát triển bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu”. Dịp này, Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cũng được trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ nhằm ghi nhận những đóng góp xuất sắc trong công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai và Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai năm 2026 tiếp tục khẳng định cam kết tăng cường phối hợp liên ngành, phát huy vai trò của cộng đồng và thúc đẩy các hành động phòng ngừa từ sớm.

Thông điệp xuyên suốt được đặt ra là: Muốn giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, không thể chỉ trông chờ vào năng lực ứng cứu khi sự cố xảy ra. Cần dự báo sớm hơn, cảnh báo kịp thời hơn, chuẩn bị chủ động hơn và hành động quyết liệt ngay từ cơ sở. Khi mỗi gia đình, mỗi cộng đồng đều có khả năng tự bảo vệ tốt hơn, nền tảng cho một Việt Nam an toàn, bền vững và có khả năng chống chịu cao trước thiên tai sẽ ngày càng vững chắc.

Kinh nghiệm xử lý của Mỹ khi người dân phớt lờ cảnh báo thiên tai

VOV.VN - Từ thực tế người dân từng phớt lờ cảnh báo lốc xoáy dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, Mỹ đã từng bước chuyển sang dự báo dựa trên tác động, tăng cường truyền thông rủi ro và xây dựng mạng lưới “Đại sứ thời tiết” tại cộng đồng.