Cái lý ngày Tết

Người Mông còn kiêng không ăn tất cả các loại rau vào ngày mồng một Tết vì sợ cả năm phải ăn rau. Ông Cù Duy Man ở Đồng Văn, Hà Giang nói rằng: Từ xưa người Mông đã truyền nhau phải kiêng kỵ nhiều điều. Kiêng không được thổi lửa. Thổi lửa thì sẽ gió bão, năm ấy gió lớn. Mồng một Tết, mọi người không được gọi nhau dậy, phải tự dậy. Gọi nhau thì sẽ có nhiều sâu bọ hại lúa, ngô. Có một phong tục có ở nhiều dân tộc trên đất nước ta từ miền ngược đến miền xuôi, đó là tục mang nước vào nhà đầu năm mới. Từ trong tâm thức người ta tin rằng sẽ mang theo của cải nhiều như nước. Người Hoa đi lấy nước, hoa tươi vào lúc giao thừa, đặt lên bàn thờ tổ tiên để cầu cho cấy cày, mùa màng thuận lợi, còn sáng mồng một có tục lấy nước phép tưới lên người cầu may. Người Pu Péo đi lấy nước mới vào đêm 30 Tết, gọi là “nước vàng, nước bạc”.

Anh Củng Chẩn Tráng ở Phố Là, Đồng Văn, Hà Giang bảo rằng, nước lấy về dùng để rửa mặt cho con người thêm thông minh, sáng láng. Rửa xong phải đổ hết vào trong nhà không để một giọt nào ra ngoài, ấy là của cải, ấy là vàng bạc.

Thiếu nữ Lô Lô trong ngày hội

Sáng mồng một Tết, người Thái ở Mộc Châu - Sơn La, ai cũng phải dậy thật sớm, ra suối rửa mặt và nhặt một hòn đá dưới suối cầu may, sau đó mới đi chúc Tết. Còn người Thái Trắng ở Quỳnh Nhai, Sơn La thì có hẳn một lễ hội gội đầu vào đúng 1h chiều 30 Tết với những mong ước giản dị, như lời anh Điêu Chính Hiến, là nhằm xua đi những nhọc nhằn, vất vả trong năm qua và cầu cho năm mới mạnh khỏe, mùa màng tốt tươi.

Người Lô Lô có tục lấy may đêm giao thừa, không lấy nhiều, không lấy những vật có giá trị, chỉ là củ hành, củ tỏi, thanh củi nhỏ, là cây rau, và đương nhiên là không lấy cái thuộc sở hữu của gia đình mình. Người Lô Lô tin rằng trong giờ phút bước sang năm mới, nếu ai đó mang về nhà được một chút gì thì năm mới gia đình sẽ gặp nhiều điều tốt lành, ăn nên làm ra. Theo chị Vàng Thị Thanh, người Lô Lô ở Lũng Cú, Đồng Văn, Hà Giang thì mỗi năm có 12 tháng nên người ta thường lấy 12 que củi nhỏ, hoặc 12 lá rau. Nếu nhổ tỏi thì cố nhổ cho được cả gốc. Nếu nhổ mà đứt gốc thì đó là điềm báo không may mắn.

Sớm ngày mùng một, người Phù Lá cũng thi nhau dậy sớm để đi hứng nước, đem về đun nước lá để tắm, đun nước uống để cầu mong được sức khoẻ tốt, rửa sạch cái cũ, đón cái mới tốt đẹp. Rất nhiều dân tộc có tục lấy nước mới về nhà trong đầu năm mới, phải chăng nước là “một phần tất yếu của cuộc sống” ở một nước nông nghiệp!./.