Chính phủ đề xuất tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia

Rủi ro lãng phí và chậm trễ

Thừa ủy quyền của Thủ tướng trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể là bước cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Đảng ủy Chính phủ.

Quốc hội khóa XV đã phê duyệt chủ trương đầu tư 4 Chương trình tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15. Tuy nhiên, thực trạng quản lý các Chương trình hiện nay vẫn còn nhiều bất cập như: nội dung dàn trải, cồng kềnh văn bản hướng dẫn, giao thoa về đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ; lập kế hoạch, chuẩn bị dự án chưa gắn chặt với điều kiện thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương đến hết năm 2025 chỉ đạt 76,8% (khoảng hơn 135.000 tỷ đồng); tính đến ngày 31/7/2026, việc giải ngân số vốn kéo dài sang năm 2026 mới đạt 23%. Giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách trung ương dự kiến cho các Chương trình là 362.725,657 tỷ đồng (bằng 187,8% giai đoạn trước).

Cho rằng nếu duy trì cơ chế nhiều đầu mối, rủi ro lãng phí và chậm trễ sẽ tiếp diễn, Chính phủ đề xuất giải pháp thống nhất tên gọi, cơ cấu lại nội dung và đổi mới cơ chế quản lý để bảo vệ kết quả đã đạt được và nâng cao hiệu quả ngân sách.

Theo đó, Chính phủ đề xuất tên gọi chính thức là “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035”. Chương trình được hợp nhất từ 4 Chương trình hiện hành (văn hóa; giáo dục - đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển). Riêng Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024/QH15 do tính chất bảo đảm an ninh, trật tự xã hội đặc thù.

Tổng vốn huy động giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng. Chính phủ định hướng cơ cấu ngân sách gồm khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết cấu trúc 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; Phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm, nâng cao thu nhập (chuỗi giá trị, OCOP, tín dụng chính sách); Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, y tế cơ sở, đối tượng dễ bị tổn thương; Bảo tồn và phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, di sản; Thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng tái định cư thủy điện; Quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá.

Chính phủ chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức phân bổ "theo nhu cầu đăng ký" sang "theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện", bỏ tầng nấc trung gian. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan điều phối chung; Bộ Tài chính chịu trách nhiệm tổng hợp, phân bổ, điều chuyển vốn; các Bộ chuyên ngành ban hành tiêu chuẩn, tiêu chí, đánh giá kết quả đầu ra; địa phương áp dụng nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", tự chọn danh mục, ưu tiên vốn, chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ.

Tránh "khoảng trống pháp lý" hay sự đứt gãy chính sách

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết Hội đồng Dân tộc thống nhất cao về sự cần thiết tích hợp, tuy nhiên lưu ý việc tích hợp phải tuân thủ đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị: Tích hợp thực chất, không cộng gộp cơ học; Không thể chỉ đặt 4 Chương trình vào một "vỏ" chung khiến làm suy giảm mục tiêu, mức độ ưu tiên đối với các chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về thẩm quyền và quy trình pháp lý, do pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng cho việc hợp nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, Hội đồng Dân tộc đưa ra 2 phương án xem xét:

Phương án 1: Lập Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư mới từ đầu theo Luật Đầu tư công. Phương án này khó bảo đảm tiến độ trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất.

Phương án 2: Ban hành Nghị quyết tích hợp 4 Chương trình, coi đây là chủ trương đầu tư tổng thể theo khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công, quy định rõ tên gọi, mục tiêu, phạm vi, nguồn vốn, địa điểm và thời gian thực hiện.

Cơ quan thẩm tra lưu ý việc phân biệt giữa "trùng lặp" và "giao thoa". Việc một hộ gia đình hoặc địa bàn đồng thời thụ hưởng hỗ trợ về hạ tầng, y tế, giáo dục, sinh kế là sự tiếp cận chính sách đa chiều, không phải trùng lặp; chỉ loại bỏ khi trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ.

Đối với nguồn lực, cần làm rõ cơ sở xác định tổng nguồn vốn 808.558 tỷ đồng và số vốn tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối. Đề xuất phương án xử lý dứt điểm 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026 đang giải ngân rất chậm. Với các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương trên 70%, đề nghị quy định tỷ lệ vốn đối ứng không quá 10%.

Để tránh "khoảng trống pháp lý" hay sự đứt gãy chính sách, Hội đồng Dân tộc kiến nghị Nghị quyết mới của Quốc hội phải tích hợp trực tiếp các cơ chế đặc thù, đồng thời ban hành ngay điều khoản chuyển tiếp cho các hợp đồng, dự án, nguồn vốn kéo dài năm 2026. Công tác lập kế hoạch năm 2027 sẽ chuyển sang Chương trình tổng thể nhưng không được làm gián đoạn quyền lợi thụ hưởng của người dân.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để kịp trình Quốc hội xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Thủ tướng: Tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia không phải cơ học "cộng việc"

VOV.VN - Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt nhấn mạnh nghiên cứu lồng ghép, tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng tích hợp phải thực chất, không phải tích hợp một cách cơ học là "cộng hai việc lại với nhau".