Chủ tịch Quốc hội: Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Xây dựng hệ thống sinh thái số quốc gia phổ biến giáo dục pháp luật

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định thời gian qua, Quốc hội đã đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác lập pháp, đạt hiệu quả cao với nhiều dự án luật, nghị quyết được ban hành.

Cho rằng công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật hiện nay vẫn đang được thực hiện theo lối mòn, hiệu quả chưa cao, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải chuyển đổi số mạnh mẽ trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, tránh tình trạng số hóa cơ học mà phải hướng tới tương tác đa chiều. Thực tế hiện nay, số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu mới dừng lại ở việc đăng tải văn bản dưới dạng PDF lên các cổng thông tin điện tử, rất khó thu hút người dân.

"Dự thảo Luật cần luật hóa quy định rõ việc xây dựng hệ thống sinh thái số quốc gia phổ biến, giáo dục pháp luật. Phải luật hóa nghĩa vụ của các cơ quan ban hành trong việc cung cấp dữ liệu mở (open data) để tích hợp vào các công cụ AI, Chatbot tự động, giúp giải đáp pháp luật cho người dân 24/7", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về cơ chế tương tác, không chỉ truyền thông một chiều từ cơ quan Nhà nước xuống, dự thảo cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường khả năng tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số để kịp thời điều chỉnh nội dung tuyên truyền.

Đề cập đến việc cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá nhân hóa nội dung phổ biến, Chủ tịch Quốc hội cho biết, luật hiện hành năm 2012 quy định các nhóm đối tượng đặc thù (như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người đang chấp hành hình phạt) nhưng cách thức tiếp cận vẫn còn chung chung. Do vậy, cần bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi, lĩnh vực sinh kế.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, điểm yếu trong khâu thực thi luật là công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số. Nguyên nhân chủ yếu do địa hình xa xôi, công cụ tuyên truyền chưa hiệu quả và rào cản ngôn ngữ.

Dự thảo Luật cần luật hóa mạnh mẽ vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở: già làng, trưởng bản, người có uy tín, dòng họ, các mô hình tự quản ở cộng đồng. Đồng thời, chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến "thiết thân", nghĩa là người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào thì được ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ.

Bên cạnh đó, cần khắc phục bất cập về vị thế của Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp; tháo gỡ khó khăn về kinh phí, đặc biệt là ở cấp cơ sở và tình trạng nhân lực chủ yếu là kiêm nhiệm.

Cần tích hợp giáo dục pháp luật theo hướng chuyển từ lý thuyết sang trải nghiệm hành vi

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần đẩy mạnh xã hội hóa với cơ chế khuyến khích thực chất, thay vì kêu gọi chung chung. Cụ thể, cần luật hóa các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, tiếp cận đất đai và tín dụng cho các tổ chức, doanh nghiệp tham gia công tác này.

Quy định cụ thể chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý, phổ biến giáo dục pháp luật bắt buộc hằng năm đối với đội ngũ luật sư, luật gia; coi đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá thi đua và gia hạn thẻ nghề nghiệp.

Về giáo dục trong nhà trường, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần tích hợp giáo dục pháp luật theo hướng chuyển từ lý thuyết sang trải nghiệm hành vi. Do đó, luật sửa đổi cần phối hợp chặt chẽ với Luật Giáo dục để quy định bắt buộc việc đổi mới phương thức dạy và học. Cụ thể, cần tăng cường các hoạt động trực quan, trải nghiệm như tổ chức phiên tòa giả định, tranh biện học đường, hoặc phân tích hành vi ứng xử trên mạng xã hội.

Đồng thời, cần xây dựng văn hóa tuân thủ bằng cách chuyển trọng tâm giáo dục từ chế tài, hình phạt sang đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật. Việc này phải được thực hiện ngay từ bậc mầm non, tiểu học nhằm hình thành phản xạ tự giác tuân thủ luật pháp cho thế hệ trẻ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi câu chữ hay bổ sung nhiệm vụ cho các cơ quan, mà phải là một cuộc cách mạng về phương thức tiếp cận; chuyển tư duy quản lý "ban phát" thông tin sang tư duy phục vụ, trợ giúp người dân nâng cao năng lực tự bảo vệ mình bằng pháp luật.

"Việc sửa luật lần này rất quan trọng để đảm bảo công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật đi vào thực chất, đến đúng các đối tượng và người dân. Đây là nhiệm vụ không chỉ của riêng ngành tư pháp mà của cả hệ thống chính trị, từ Đảng, chính quyền, Mặt trận đến các đoàn thể”, theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Chủ tịch Quốc hội: Không để thể chế là điểm nghẽn sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước

VOV.VN - "Với quyết tâm không để thể chế là điểm nghẽn đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI phải là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.