Chủ tịch Quốc hội: "Thay đổi tư duy công tác giám sát"

Phát biểu khai mạc Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 được tổ chức vào sáng nay (30/7) tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đất nước ta đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia. Vì thế, cần phải thay đổi tư duy công tác giám sát.

Theo đó, không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

"Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân", Chủ tịch Quốc hội cho biết.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng trong đó cần lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ; gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật.

Cùng với đó, mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách; đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm; siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

Đại diện cho Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng, từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả, đánh giá tác động của chính sách. Qua đó hoạt động giám sát đã hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo điều hành của Chính phủ.

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác giám sát trong giai đoạn tới, Phó Thủ tướng kiến nghị chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật - bởi đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Cần ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, những chính sách tác động trực tiếp trên diện rộng đến người dân và doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Cùng với đó tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã, nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp tại địa phương.

Để góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông, phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh cho rằng, phải tập trung giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng; các động lực tăng trưởng mới.

"Các chính sách đã tạo ra được kết quả gì? Nguồn lực quốc gia được sử dụng hiệu quả hay chưa? Những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng? Những cơ chế nào cần được tiếp tục hoàn thiện để giải phóng các nguồn lực phát triển? Đây chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết.

Từ thực tiễn trong công tác giám sát, để nâng cao công tác giám sát, bà Lương Thị Hoa, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa đề nghị nâng cao chất lượng chuẩn bị giám sát, coi dữ liệu và bằng chứng thực tiễn là nền tảng.

Theo bà, trong kỷ nguyên số, giám sát không thể chỉ dựa vào báo cáo giấy. Đoàn đại biểu Quốc hội cần từng bước ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, tăng cường phân tích, đối chiếu, kiểm chứng thông tin, nhất là đối với các lĩnh vực phức tạp như đất đai, đầu tư công, tài sản công, môi trường, ngân sách.

Dưới góc nhìn khác, GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho biết, nghị quyết giám sát ngoài việc nhận xét, đánh giá, biểu dương thì cần phải đi sâu, thực chất hơn, chỉ rõ trách nhiệm của đối tượng giám sát.

"Có một quy định mà từ trước đến giờ chúng ta không thực hiện đó là các đoàn giám sát có thể chuyển những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp khác, biện pháp hành chính, biện pháp dân sự hoặc là biện pháp hình sự. Chủ yếu chúng ta chú trọng nhận xét, đánh giá, rồi có kiến nghị nhưng để chuyển xử lý đúng theo mức độ thì hiện nay là chưa chuyển", ông Phan Trung Lý cho biết.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Trường Giang cho rằng, giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng là một trong những phương thức quan trọng. 

Theo ông, thời gian qua, công tác này mới tập trung chủ yếu vào giám sát tính kịp thời, đầy đủ việc tuân thủ thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục ban hành. Việc phát hiện văn bản có nội dung trái pháp luật chủ yếu được phát hiện sau khi có phản ánh kiến nghị, dư luận xã hội; cơ chế giám sát chưa thực sự đồng bộ, còn phân tán, thiếu sự phối hợp. Việc xác định, xem xét và xử lý trách nhiệm để xảy ra tình trạng chậm nợ văn bản quy phạm pháp luật còn mang tính hình thức, chưa đến cùng trách nhiệm và chưa có chế tài đủ mạnh.

Phát biểu bế mạc diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Trưởng Ban Thường trực Ban Tổ chức diễn đàn đã đưa ra một số định hướng lớn đó là, giám sát phải gắn kết chặt chẽ hơn với công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và tổ chức thi hành pháp luật.

Những bất cập được phát hiện qua giám sát phải được chuyển hóa thành yêu cầu hoàn thiện thể chế chính sách và đổi mới tổ chức thực hiện; xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ giám sát, nâng cao năng lực phân tích dự báo và cảnh báo sớm, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Tiếp tục tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác. Đồng thời, siết chặt việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị sau giám sát, bảo đảm mọi kết luận đều được thực hiện đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội: Giám sát phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro

VOV.VN - Theo Chủ tịch Quốc hội, giám sát không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát

VOV.VN - Sáng nay (30/7), tại Hà Nội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì hội nghị.