Chương trình mục tiêu quốc gia: Dự án nhỏ không nên “gánh” thủ tục lớn

Địa phương được chủ động, phải chịu trách nhiệm về kết quả

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Tham gia thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng, từ thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua, cần đổi mới mạnh phương thức tổ chức thực hiện, nhất là giảm tầng nấc trung gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, một trong những bất cập của các chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua là được chia thành nhiều dự án, tiểu dự án với danh mục nhỏ lẻ. Khi triển khai tại địa phương, từng dự án, tiểu dự án lại phải thực hiện nhiều quy trình liên quan đến đầu tư công, đấu thầu và các thủ tục khác.

Điều này dẫn tới tiến độ giải ngân và hiệu quả thực hiện nhiều dự án, tiểu dự án chưa đạt như kỳ vọng.

Từ thực tế tại các địa phương, Bộ trưởng Trần Hồng Minh dẫn chứng trong lĩnh vực giao thông nông thôn, có nơi mỗi huyện phải triển khai hàng trăm dự án, trong đó nhiều dự án chỉ có quy mô từ 1-3 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng, một số công trình được triển khai nhưng chưa tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng, dẫn đến hiệu quả đầu tư chưa tương xứng, chất lượng công trình chưa bảo đảm như kỳ vọng.

Tương tự, đối với các chương trình bảo đảm nước sạch, có địa phương lựa chọn xây dựng bể chứa, nơi khác hỗ trợ thiết bị chứa nước cho người dân. Tuy nhiên, ngay cả với những khoản mua sắm nhỏ, địa phương vẫn phải thực hiện các quy trình đấu thầu, gây khó khăn trong việc đưa chính sách đến đúng đối tượng.

"Chương trình mục tiêu là để bảo đảm mục tiêu người dân được hưởng lợi", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, đây là những chương trình chính sách có ý nghĩa đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số và người dân tại các địa bàn còn nhiều khó khăn. Vì vậy, phương thức thực hiện cần phù hợp hơn với điều kiện thực tế ở từng địa phương.

Trung ương xây dựng khung, địa phương chủ động lựa chọn

Từ thực tiễn triển khai, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị thực hiện mạnh mẽ hơn chủ trương phân cấp, phân quyền. Theo đó, Trung ương nên tập trung xây dựng khung chương trình, còn địa phương được chủ động lựa chọn những nội dung cần ưu tiên đầu tư, phù hợp với điều kiện và những vấn đề cấp thiết của từng địa bàn.

Bộ trưởng cho rằng, với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, cần phát huy vai trò của cấp ủy, HĐND và UBND địa phương, trao quyền chủ động nhưng đồng thời gắn với trách nhiệm về kết quả. "Phải thực hiện triệt để nội dung phân cấp, phân quyền cho địa phương".

Bộ trưởng cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế thực hiện đặc thù đối với một số dự án, tiểu dự án và khoản mua sắm quy mô nhỏ trong các chương trình mục tiêu quốc gia. Nếu các dự án quy mô nhỏ vẫn phải tuân thủ toàn bộ quy trình đầu tư công, đấu thầu như hiện nay, địa phương sẽ tiếp tục gặp khó khăn, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Do đó, cần nghiên cứu phương thức thực hiện linh hoạt, trong đó có thể áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với một số trường hợp mua sắm, dự án nhỏ phù hợp, đồng thời phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, công khai và minh bạch.

Chương trình mục tiêu phải bảo đảm người dân được hưởng lợi

Cùng thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (đoàn Tuyên Quang) đánh giá cao việc dự thảo nghị quyết chú trọng phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Theo đại biểu, phân cấp mạnh sẽ giúp giảm khâu trung gian, rút ngắn thủ tục và nâng cao hiệu quả triển khai chương trình. Tuy nhiên, phân cấp phải đi liền với trách nhiệm.

Địa phương được quyền chủ động điều chỉnh nguồn lực và cách thức thực hiện nhưng không được làm ảnh hưởng đến đối tượng thụ hưởng cốt lõi hoặc khiến mục tiêu chung của chương trình không đạt được.

Đại biểu Nguyễn Đắc Vinh dẫn ví dụ, nếu việc điều chỉnh nguồn lực của địa phương khiến đồng bào dân tộc thiểu số không còn được hưởng đầy đủ chính sách đã được xác định thì địa phương phải chịu trách nhiệm.

Do đó, cần thiết lập rõ các nguyên tắc "khóa" để địa phương có không gian chủ động nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu, đúng đối tượng và hiệu quả chung của chương trình.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (đoàn Đắk Lắk) cũng cho rằng, việc thống nhất cơ chế cần đi kèm với phân cấp, phân quyền rõ ràng, nhất là đối với cấp xã. Theo đại biểu, các sở, ngành chủ yếu làm nhiệm vụ định hướng, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ; cấp cơ sở phải được trao đủ thẩm quyền và nguồn lực để trực tiếp tổ chức thực hiện những dự án phù hợp.

Đồng tình với nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả", đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị quy định rõ trách nhiệm của HĐND và UBND cấp tỉnh trong quyết định, phân bổ, điều hành và giám sát nguồn lực. Đối với các dự án chỉ thuộc phạm vi một xã, đại biểu đề nghị ưu tiên giao cấp xã chủ động tổ chức thực hiện khi đáp ứng đủ năng lực.

Đề xuất Bộ Tài chính làm đầu mối điều phối nguồn lực

Về cơ chế điều phối, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị nghiên cứu giao Bộ Tài chính làm cơ quan thường trực và đầu mối tổng hợp chung. Trong khi đó, các bộ, ngành chuyên môn chịu trách nhiệm về chính sách, tiêu chuẩn, mục tiêu và sản phẩm đầu ra theo từng lĩnh vực. Theo đại biểu, cách làm này sẽ góp phần giảm tầng nấc trung gian và làm rõ trách nhiệm giải trình.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (đoàn Đắk Lắk) cũng đề nghị nghiên cứu giao Bộ Tài chính làm cơ quan đầu mối quản lý và điều phối nguồn lực của chương trình. Theo đại biểu, sau khi tích hợp 4 chương trình, việc giao một cơ quan chủ trì điều hành chung về nguồn lực sẽ thuận lợi hơn trong phân bổ, điều tiết và kiểm soát vốn.

Trong khi đó, các bộ chuyên ngành vẫn giữ vai trò chủ trì về chính sách, mục tiêu và nội dung chuyên môn thuộc lĩnh vực được giao. Cách làm này, theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, sẽ giúp nguồn lực được phân bổ đúng mục tiêu, hạn chế tình trạng phân tán, đồng thời tạo điều kiện để các chương trình được điều phối thống nhất.

Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Nguyễn Đắc Vinh cho rằng có thể giao Bộ Tài chính làm đầu mối điều phối về nguồn lực và một số thủ tục đầu tư, bảo đảm dòng vốn được vận hành thông suốt, đúng quy định.

Các bộ chuyên ngành vẫn phải giữ vai trò nòng cốt về nội dung. Bộ Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm chính đối với các mục tiêu, chính sách về giáo dục; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm về lĩnh vực văn hóa; ngành y tế tiếp tục giữ vai trò chính trong tổ chức thực hiện các mục tiêu về chăm sóc sức khỏe nhân dân.

"Chúng ta chỉ cần một cơ quan điều phối để làm sao nguồn lực đi cho nhanh, nguồn lực đi cho thông suốt, làm cho đúng thủ tục", đại biểu Nguyễn Đắc Vinh nêu quan điểm.

Những đề xuất tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu xuyên suốt khi tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia là vừa tăng quyền chủ động cho địa phương, vừa thiết lập cơ chế kiểm soát đủ chặt để bảo đảm nguồn lực đến đúng nơi, đúng đối tượng và đạt được mục tiêu đề ra. Trong đó, việc giảm thủ tục đối với dự án quy mô nhỏ, phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương và thống nhất đầu mối điều phối nguồn lực được các đại biểu đặc biệt quan tâm.

Về năng lực thực thi chính sách, đại biểu Bế Thanh Tịnh (Đoàn Cao Bằng) lưu ý bài toán năng lực quản lý dự án của cán bộ cấp xã khi thực hiện phân cấp, nhằm tránh rủi ro pháp lý lớn cho cơ sở.

Nhiều đại biểu cũng kiến nghị sửa đổi, nâng định mức hỗ trợ và linh hoạt hóa các cơ chế tài chính để phù hợp với thực tiễn cơ sở. Đại biểu Hoàng Ngọc Định (Đoàn Tuyên Quang) đề nghị nâng mức hỗ trợ xây dựng nhà văn hóa - khu thể thao thôn bản từ tối đa 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng/công trình ở khu vực miền núi do chi phí san gạt mặt bằng và sáp nhập thôn bản làm tăng quy mô dân số.

Đại biểu cũng đề nghị sửa đổi định mức hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số, giao thẩm quyền cho cấp tỉnh quyết định dựa trên giá đất thực tế, tránh tình trạng chính sách "nằm trên giấy" do giá chuyển nhượng thực tế cao hơn định mức.

Thủ tướng: Tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia không phải cơ học "cộng việc"

VOV.VN - Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt nhấn mạnh nghiên cứu lồng ghép, tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng tích hợp phải thực chất, không phải tích hợp một cách cơ học là "cộng hai việc lại với nhau".