Chương trình mục tiêu quốc gia mới: Ưu tiên y tế, an sinh cho vùng khó khăn

Chiều 24/8, với 477/478 đại biểu Quốc hội có mặt tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 95,4%), Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Chính phủ xác định nguyên tắc xuyên suốt khi xây dựng chương trình mới là bảo toàn và kế thừa đầy đủ các nội dung của 4 chương trình mục tiêu quốc gia trước khi hợp nhất.

Việc hợp nhất không làm thay đổi hoặc thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cũng như các cơ chế, chính sách đặc thù và nhiệm vụ trọng tâm đã được Quốc hội quyết định.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc sắp xếp lại các chương trình chủ yếu nhằm đổi mới phương thức quản lý, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị, chứ không cắt giảm chính sách hoặc quyền lợi của người thụ hưởng.

Chính phủ cũng tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng việc hợp nhất phải thực chất, không chỉ ghép tên hoặc cộng cơ học các chương trình. Các dự án, nội dung thành phần được rà soát, phân loại, xác định những nội dung giao thoa, trùng lặp để sắp xếp theo hướng thống nhất, giảm chồng chéo và làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan.

Về nguồn lực, Chính phủ không áp dụng máy móc một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên cho tất cả các nhóm nhiệm vụ. Việc cơ cấu nguồn lực phải bảo đảm đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, xác định rõ kết quả đầu ra, tiết kiệm chi thường xuyên nhưng không làm thay đổi mục tiêu, đối tượng và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Đối với vốn đối ứng của địa phương, Chính phủ cho biết sẽ xác định phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, bảo đảm các địa phương khó khăn không bị mất khả năng tiếp cận nguồn vốn Trung ương.

Đẩy mạnh phân cấp, quản lý theo kết quả

Một trong những thay đổi quan trọng của chương trình sau hợp nhất là đổi mới cơ chế quản lý và phân cấp. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, khoảng 70 văn bản hướng dẫn đang được áp dụng tại 4 chương trình hiện nay dự kiến được tích hợp vào một nghị quyết của Chính phủ, đồng thời giảm các khâu trung gian trong xác định nhu cầu, cân đối, phân bổ và quyết toán nguồn lực.

Cách làm này hướng tới việc giao vốn ngân sách Trung ương cùng thời điểm với giao dự toán ngân sách hằng năm, qua đó nâng cao tính chủ động và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tinh thần được Chính phủ xác định là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Tuy nhiên, phân cấp phải gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình.

Khi phân cấp cho cấp xã, địa phương phải xác định rõ thẩm quyền, bảo đảm các điều kiện về tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, nhân sự và năng lực chuyên môn, đồng thời thiết lập cơ chế hậu kiểm. Đối với những xã chưa đủ điều kiện, cần có giải pháp hỗ trợ trực tiếp để bảo đảm chương trình được triển khai hiệu quả.

Chính phủ cũng định hướng chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi nguồn lực, đối tượng thụ hưởng và kết quả thực hiện, phục vụ công tác quản lý, giám sát.

Ưu tiên cao nhất cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Đáng chú ý, Chính phủ tiếp thu và khẳng định nguyên tắc ưu tiên ở mức cao nhất đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các chính sách đặc thù dành cho khu vực này sẽ được quy định riêng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện tiêu chí và hệ số phân bổ nhằm phản ánh đúng mức độ khó khăn, đặc thù của từng địa bàn.

Nguồn lực dành cho các chính sách an sinh và hỗ trợ trực tiếp người dân được bảo lưu. Nguồn lực, đối tượng và kết quả thụ hưởng cũng sẽ được theo dõi riêng, tạo cơ sở để Quốc hội thực hiện giám sát.

Bên cạnh đó, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện các chính sách về y tế, giáo dục, văn hóa, sinh kế, phát triển sản xuất và hạ tầng thiết yếu. Việc đánh giá hiệu quả chương trình sẽ chuyển mạnh sang kết quả thực tế mà người dân được hưởng, thay vì chủ yếu dựa trên số lượng công trình, hoạt động hoặc tỷ lệ giải ngân.

Chính phủ cũng làm rõ nguyên tắc lồng ghép nguồn lực, trong đó không thanh toán, quyết toán trùng một nội dung từ nhiều nguồn vốn; đồng thời không để việc hợp nhất các chương trình làm thu hẹp quyền lợi hợp pháp của người dân.

Với tỷ lệ 477/478 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Việc hợp nhất được kỳ vọng tạo một cơ chế quản lý thống nhất, giảm chồng chéo, tăng hiệu quả phân bổ nguồn lực, đồng thời bảo đảm các chính sách thiết yếu về y tế, an sinh và hỗ trợ người dân tại những địa bàn còn nhiều khó khăn tiếp tục được ưu tiên.

Chương trình mục tiêu quốc gia: Dự án nhỏ không nên “gánh” thủ tục lớn

VOV.VN - Chương trình mục tiêu quốc gia cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao quyền chủ động cho địa phương nhưng phải gắn với trách nhiệm, kiểm soát nguồn lực và hiệu quả đầu ra.