"Cơn khát" nhân lực chất lượng cao: Tấm bằng đại học đã đủ để cạnh tranh?

Mới đây, trong buổi làm việc với ngành Nội vụ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, cốt lõi là việc đánh giá nguồn lao động phải chuyển trọng tâm từ "số lượng" sang "chất lượng và hiệu quả", đo lường bằng những đóng góp thực tế vào năng suất lao động quốc gia.

Định hướng chiến lược này đang được minh chứng rõ nét qua những biến động thực tế của thị trường lao động hiện nay.

Báo cáo thị trường lao động Hà Nội tháng 6/2026 cho thấy bức tranh kinh tế Thủ đô tiếp tục tăng trưởng tích cực, kéo theo nhu cầu tuyển dụng lên tới khoảng 56.000 vị trí việc làm. Dù nhu cầu lớn, thị trường lại đang chứng kiến tình trạng mất cân đối cung - cầu gay gắt.

Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhóm lao động chuyên môn tiếp tục được các doanh nghiệp ráo riết săn đón. Nhu cầu cao nhất thuộc về các vị trí: Nhà chuyên môn bậc trung (chiếm 21,42%), nhà chuyên môn bậc cao (19,0%) và nhân viên trợ lý văn phòng (18,08%). Xét theo trình độ, nhóm có bằng đại học và cao đẳng chiếm tới 51,3% tổng nhu cầu tuyển dụng (đại học chiếm 28,5% và cao đẳng 22,4%).

Tuy nhiên, nguồn cung lao động lại đang phân hóa ở hai thái cực đối lập. Cụ thể, lao động có trình độ từ đại học trở lên chiếm 33,3%, trong khi lao động chưa qua đào tạo cũng chiếm tới 31,2% (hai nhóm này chiếm 64,5% tổng nguồn cung). Hệ quả là thị trường rơi vào tình trạng dư thừa nguồn lao động phổ thông và nhân viên văn phòng, nhưng lại thiếu hụt trầm trọng lao động kỹ thuật trình độ trung cấp, cao đẳng và nhân sự có kỹ năng nghề nghiệp thực tế.

Trung tâm dịch vụ việc làm Hà Nội nhận định các doanh nghiệp ngày càng ưu tiên tuyển dụng nhân sự có kỹ năng nghề, kinh nghiệm thực tiễn, khả năng ứng dụng công nghệ và thích ứng nhanh với yêu cầu công việc. Lợi thế cạnh tranh trong thời gian tới sẽ thuộc về nhóm lao động có chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp tốt, kinh nghiệm làm việc thực tế và khả năng làm việc linh hoạt trong môi trường số.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng cho thấy, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ nước ta hiện mới đạt 29,8%, là tỷ lệ khá thấp so với các nước trong khu vực. Trong khi đó, các ngành mà doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI đang tập trung như công nghệ thông tin, cơ khí chính xác, tự động hóa, logistics... đều yêu cầu kỹ năng, kỹ thuật, khả năng ngoại ngữ và tư duy số. 

Từ góc nhìn của giáo dục đại học – nơi trực tiếp cung ứng nguồn nhân lực cho xã hội, TS. Lê Huyền Trang, Trưởng bộ môn Quản trị kinh doanh và Marketing, Trường Đại học Thăng Long, nhận định, trong bối cảnh thị trường lao động hiện nay, định hướng chuyển từ "số lượng" sang "chất lượng" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là hoàn toàn trúng với đòi hỏi bức thiết của thị trường.

Thị trường lao động hiện nay đã thay đổi sâu sắc. Đối với các ứng viên, doanh nghiệp đòi hỏi năng lực thực sự, không chỉ là bằng cấp. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người lao động trẻ buộc phải trang bị các kỹ năng thiết yếu như kỹ năng số, làm việc nhóm, giao tiếp, xử lý tình huống và đặc biệt là ngoại ngữ.

"Để nâng cao năng suất lao động quốc gia, bắt buộc phải nâng cao chất lượng đào tạo. Các trường đại học luôn phải đổi mới chương trình, đưa ứng dụng thực hành vào quá trình giảng dạy. Đơn cử tại Đại học Thăng Long, trường đã mở thêm các chương trình định hướng chuẩn quốc tế nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao", TS. Trang chia sẻ.

Theo TS Lê Huyền Trang, để có nguồn nhân lực đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động, mô hình liên kết "kiềng ba chân": Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng. Hiện nay, doanh nghiệp không đứng ngoài cuộc mà đã tham gia sâu vào quá trình đào tạo, từ việc rà soát chương trình, đồng giảng, tổ chức tọa đàm cho đến việc mở cửa đón sinh viên thực tập từ rất sớm. Những cơ hội được “va chạm” với thực tế doanh nghiệp mang lại sự “lột xác” cho sinh viên. 

"Khi đến doanh nghiệp làm việc, các em phải đúng giờ, tuân thủ nguyên tắc. Sinh viên học được kỷ luật, văn hóa công sở và vận dụng ngay lý thuyết học ở trường vào thực tế. Rất nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đón nhận các em ngay sau kỳ thực tập", TS. Trang phân tích. Đặc biệt, bà nhấn mạnh: "Thái độ quan trọng như trình độ. Tinh thần kỷ luật và ý thức làm việc được rèn giũa từ sớm chính là thế mạnh cạnh tranh lớn của sinh viên khi ra trường".

Làm chủ AI và bài toán định hướng nghề nghiệp sớm

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại thị trường, tạo ra tâm lý lo âu về sự đào thải ngay cả với những sinh viên mới bước chân vào giảng đường. Tuy nhiên, TS. Lê Huyền Trang khẳng định: "AI suy cho cùng cũng chỉ là một công cụ, một người trợ lý. Con người mới là chủ thể làm chủ AI, ra quyết định cuối cùng trong việc xử lý thông tin".

Thay vì lo sợ, sinh viên cần chủ động biến AI thành "vũ khí". Việc các trường đại học tích hợp các học phần như Kinh doanh số, AI trong kinh doanh, AI trong marketing vào giảng dạy đang giúp sinh viên hình thành tư duy ứng dụng công nghệ nhạy bén.

Tuy nhiên, để có nguồn nhân lực chất lượng, nỗ lực của bậc đại học là chưa đủ. Theo TS Lê Huyền Trang, ngay từ khâu phân luồng, hướng nghiệp ở phổ thông đã cần đặc biệt chú trọng. Khi được định hướng sớm, học sinh sẽ chọn đúng ngành học phù hợp, giúp chặng đường đào tạo đại học đi đúng hướng và đạt hiệu quả tối đa.

"Thế hệ Gen Z có lợi thế rất lớn về sự năng động, sáng tạo và khả năng cập nhật công nghệ. Tuy nhiên, bước vào thị trường lao động đầy thử thách, nhà trường chỉ có thể cung cấp kiến thức, doanh nghiệp trao cơ hội cọ xát, phần còn lại phụ thuộc vào nỗ lực cá nhân. Chính sự kiên trì, bền bỉ và tinh thần dũng cảm đối đầu với mọi thử thách mới là chìa khóa then chốt giúp các bạn trẻ đi đến thành công", TS. Lê Huyền Trang nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Đà Nẵng cần tuyển dụng hơn 13.000 lao động tại Ngày hội việc làm

VOV.VN - Hôm nay (23/6), Sở Nội vụ thành phố Đà Nẵng phối hợp với Trường Đại học Kinh tế- Đại học Đà Nẵng tổ chức Ngày hội việc làm lần thứ 10 năm 2026, thu hút đông đảo sinh viên và người lao động đến tìm kiếm việc làm.