Đề xuất bắt buộc bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu tham gia mạng lưới hiến tạng

Góp ý dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, bà Phạm Thu Xanh, Đại biểu Quốc hội Đoàn TP Hải Phòng đề nghị bổ sung quy định bắt buộc các bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu tham gia mạng lưới hiến tạng, thay vì để hoạt động này phụ thuộc vào sự tự nguyện của từng cơ sở.

Theo Đại biểu, hiện chưa có quy định pháp luật yêu cầu các bệnh viện phải chủ động phát hiện người chết não, chết tuần hoàn có khả năng hiến tạng, vận động gia đình và thông báo Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để quản lý, xem xét các điều kiện hiến. Vì vậy, việc triển khai tại nhiều cơ sở còn mang tính tự nguyện, chưa trở thành nhiệm vụ thường xuyên của hệ thống bệnh viện.

Đại biểu Phạm Thu Xanh dẫn số liệu số ca hiến tạng được vận động, đồng ý hiến tăng từ 14 ca năm 2023 lên 41 ca năm 2024 và 64 ca năm 2025. Tuy nhiên, theo đại biểu, số lượng này vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu ghép tạng và tiềm năng từ những trường hợp tử vong có thể hiến.

“Nếu Luật không bắt buộc, các bệnh viện sẽ vẫn ngần ngại và đứng ngoài cuộc”, bà Xanh nêu quan điểm, đồng thời đề nghị dự thảo bổ sung một điều quy định tất cả bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu phải tham gia mạng lưới vận động hiến tạng.

Theo đề xuất, khi có bệnh nhân chết não hoặc chết tuần hoàn, bệnh viện phải kích hoạt quy trình vận động hiến và báo cáo Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để quản lý, phối hợp thực hiện. Cách tiếp cận này nhằm tăng cơ hội tiếp cận người hiến tiềm năng, đồng thời giúp hoạt động điều phối được triển khai thống nhất hơn trên toàn quốc.

Bảo vệ quyền tự quyết của người hiến

Bên cạnh việc mở rộng nguồn hiến, đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị dự thảo luật tăng cường các cơ chế bảo vệ người hiến, nhất là người dưới 18 tuổi. Theo đó, quy định cho phép người chưa thành niên hiến mô tái sinh để điều trị cho cha mẹ cần được thiết kế chặt chẽ hơn, đặc biệt trong trường hợp người nhận đồng thời là người đại diện có quyền đồng ý việc hiến. Khi lợi ích của người nhận và người hiến có thể xung đột, việc chỉ dựa vào sự đồng ý của người đại diện chưa đủ để bảo đảm quyền lợi của trẻ.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi độc lập, giới hạn loại mô được phép hiến và mức độ rủi ro có thể chấp nhận, đồng thời đánh giá tác động của việc hiến đối với sức khỏe người hiến. Người dưới 18 tuổi có khả năng bày tỏ ý chí cần được tự mình từ chối hoặc yêu cầu hủy đăng ký hiến, không phụ thuộc vào sự đồng ý của người đại diện.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng lưu ý quy định về xác định chết theo tiêu chuẩn tuần hoàn cần phù hợp với điều kiện thực tế của các cơ sở y tế. Nếu yêu cầu bắt buộc phải có bác sĩ của nhiều chuyên khoa trực tiếp tham gia, trong đó có thần kinh và tim mạch, một số bệnh viện tuyến huyện có thể gặp khó khăn về nhân lực.

Theo đó, cần bảo đảm việc xác định tử vong diễn ra kịp thời nhưng không được rút ngắn thời gian quan sát bắt buộc. Bộ Y tế nên quy định rõ tiêu chuẩn nhân sự, tính độc lập của bác sĩ xác định tử vong, phương pháp kiểm chứng và quy trình bảo tồn tạng theo từng cơ chế tử vong.

Đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh quyết định điều trị và hồi sức phải độc lập với nhu cầu lấy tạng. Việc mở rộng nguồn hiến chỉ có thể thực hiện khi các yêu cầu chuyên môn, an toàn và quyền lợi người hiến được bảo đảm.

Đối với công tác điều phối, đại biểu đề nghị không ưu tiên người chờ ghép tại cơ sở phát hiện, vận động hoặc hồi sức người hiến chỉ vì cơ sở đó tham gia vào quá trình này. Công sức của bệnh viện nên được bù đắp bằng cơ chế tài chính phù hợp, thay vì tạo lợi thế tiếp cận tạng cho người bệnh tại chính cơ sở đó.

Đại biểu Pham Thu Xanh đề nghị làm rõ nguyên tắc ưu tiên thân nhân trong danh sách chờ ghép, bảo đảm việc phân bổ tạng dựa trên các tiêu chí minh bạch và mức độ ưu tiên lâm sàng phù hợp.

Hoàn thiện quy định, bảo vệ quyền lợi người hiến và người nhận

Đại biểu Quốc hội Lê Văn Khảm, Đoàn TP.HCM cho biết, khoảng 91% số ca hiến bộ phận cơ thể người tại Việt Nam hiện đến từ người hiến sống, trong khi tại nhiều quốc gia, nguồn hiến từ người chết não hoặc chết tuần hoàn chiếm tỷ trọng lớn. Việc bổ sung cơ chế lấy mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp chết tuần hoàn được kỳ vọng mở thêm cơ hội ghép tạng, giúp người bệnh có thêm hy vọng điều trị.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, các quy định phải đủ rõ ràng, chặt chẽ và khả thi. Những khoảng trống trong cách xác định điều kiện hiến, quyền quyết định của gia đình hay quy trình điều phối có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người hiến, người nhận và niềm tin xã hội đối với hoạt động hiến tạng.

Đại biểu Nguyễn Thành Đồng, Đoàn Hà Tĩnh, đề nghị rà soát nhiều nội dung kỹ thuật pháp lý trong dự thảo. Trong đó, ông lưu ý quy định cấm cố ý sửa đổi, cập nhật sai thông tin người chờ ghép để được ưu tiên điều phối tạng đang dẫn chiếu đến điều khoản chưa quy định cụ thể các thông tin này. Nếu không sửa chính xác, việc xác định hành vi vi phạm và xử lý trên thực tế có thể gặp khó khăn.

Theo ông Đồng, cần quy định rõ những thông tin phải quản lý, cập nhật trong danh sách chờ ghép quốc gia, đồng thời xác định trách nhiệm bảo đảm tính chính xác. Đây là điều kiện quan trọng để hoạt động điều phối được thực hiện công khai, khách quan, hạn chế nguy cơ làm sai lệch thứ tự ưu tiên.

Một vấn đề khác là phân biệt giữa đăng ký hiến và điều kiện thực hiện việc hiến. Dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến với sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện, nhưng việc đăng ký không đồng nghĩa mô hoặc bộ phận cơ thể có thể được lấy trong mọi trường hợp. Đại biểu đề nghị rà soát các điều khoản liên quan để tránh cách hiểu rằng đăng ký hiến đã đủ căn cứ pháp lý, trong khi những điều kiện bảo vệ người chưa thành niên chưa được đáp ứng đầy đủ.

Cùng quan tâm đến nhóm đối tượng này, Đại biểu Hứa Đức Việt, Đoàn Lạng Sơn cho rằng cần cân nhắc nâng độ tuổi hiến mô khi còn sống lên từ đủ 18 tuổi. Theo ông, người chưa thành niên có thể chịu sức ép từ quan hệ gia đình hoặc chưa đủ khả năng cân nhắc đầy đủ những nguy cơ sức khỏe lâu dài. Việc bảo vệ người hiến phải được đặt ra song song với nhu cầu cứu chữa người nhận, bởi mong muốn giúp người thân không thể thay thế quyền tự quyết đối với cơ thể mình.

Ông Việt cũng đề nghị làm rõ danh mục phân loại mô tái sinh, mô không tái sinh và bộ phận cơ thể người. Một số trường hợp có tính chất ranh giới, nếu chỉ dựa trên định nghĩa chung, có thể khiến các cơ sở y tế áp dụng khác nhau về điều kiện lấy, ghép, tư vấn và thẩm định. Bộ Y tế cần được giao ban hành danh mục phân loại cùng cơ chế quản lý tương ứng để bảo đảm thống nhất trên toàn quốc.

Làm rõ vai trò của gia đình, ngăn nguy cơ trục lợi

Đối với việc hiến tạng sau khi chết, dự thảo quy định trường hợp người từ đủ 18 tuổi không đăng ký hiến nhưng trước khi chết có nguyện vọng hiến thì cần sự đồng ý của thành viên gia đình. Đại biểu Nguyễn Thành Đồng cho rằng, cần xác định rõ ai có thẩm quyền đồng ý, thứ tự ưu tiên giữa các thành viên và cách xử lý khi gia đình không thống nhất.

Đại biểu Hứa Đức Việt cũng cảnh báo khái niệm “thành viên gia đình” có phạm vi rộng, có thể làm tăng nguy cơ giả mạo quan hệ thân nhân hoặc tạo áp lực lên người hiến sống. Ông đề nghị xem xét thu hẹp nhóm người có quyền đồng ý hiến sau khi chết, đồng thời quy định cơ chế xác minh quan hệ rõ ràng, chặt chẽ khi hiến sống.

Theo các đại biểu, quy định cụ thể về hình thức thể hiện nguyện vọng hiến cũng rất cần thiết. Nguyện vọng có thể được ghi nhận bằng văn bản hoặc hình thức hợp pháp khác, nhưng phải có cách thức kiểm tra, xác nhận đủ tin cậy, tránh tranh chấp sau khi người hiến qua đời. Trách nhiệm của người đại diện cần được làm rõ, nhất là trong trường hợp cố ý cung cấp thông tin giả mạo hoặc làm sai lệch tài liệu.

Một nội dung được đại biểu Việt đặc biệt lưu ý là trách nhiệm phối hợp với cơ quan pháp y khi người chết não hoặc chết tuần hoàn có dấu hiệu liên quan đến vụ án, vụ việc cần giám định. Ông đề nghị khôi phục quy định yêu cầu cơ sở y tế thông báo và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trước khi lấy mô, bộ phận cơ thể trong các trường hợp này, nhằm bảo vệ chứng cứ và tránh bị lợi dụng để che giấu hành vi phạm tội.

Bên cạnh đó, đại biểu Đồng đề nghị làm rõ cơ sở của quy định người hiến bộ phận cơ thể cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; đồng thời yêu cầu cơ sở y tế và hội đồng tư vấn kiểm tra chặt chẽ điều kiện tuổi. Việc điều phối cũng cần có nguyên tắc rõ ràng khi nhiều người cùng đáp ứng tiêu chí ưu tiên, bảo đảm không phát sinh cách hiểu khác nhau.

Các đại biểu còn cảnh báo nguy cơ từ việc mở rộng hoạt động thương mại đối với một số sản phẩm tế bào và huyết tương. Theo đại biểu Việt, cần giới hạn phạm vi thương mại hóa ở những sản phẩm đã được đăng ký, cấp phép, làm rõ ranh giới với pháp luật về dược và khám, chữa bệnh, đồng thời quy định tiêu chuẩn sàng lọc, tần suất hiến huyết tương để bảo vệ sức khỏe người hiến.

Cuối cùng, hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải được triển khai đồng bộ với thời điểm luật có hiệu lực. Đại biểu Đồng lưu ý dự thảo dự kiến luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2028 nhưng hệ thống có thể hoàn thành vào cuối năm đó. Ông đề nghị điều chỉnh tiến độ hoặc bổ sung cơ chế chuyển tiếp để việc đăng ký hiến, quản lý danh sách chờ ghép và điều phối không bị gián đoạn.

Hoàn thiện luật hiến, ghép mô, tạng không chỉ là mở rộng nguồn hiến mà còn là thiết lập niềm tin vào một quy trình nhân đạo, công bằng và an toàn. Khi quyền của người hiến được bảo vệ, thông tin được kiểm chứng và việc phân bổ tạng minh bạch, cơ hội sống của người bệnh mới có thể được nâng lên trên nền tảng pháp lý vững chắc.

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Chi phí y tế đội lên cao vì qua quá nhiều khâu trung gian

VOV.VN - Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng, thuốc và trang thiết bị y tế đang bị đội giá do nhiều khâu trung gian, gây thiệt hại cho người bệnh và ngân sách nhà nước, đồng thời yêu cầu hoàn thiện pháp luật để đưa giá về mức hợp lý.