"Điều cần thay đổi là cách nhìn về hoàn thành nhiệm vụ"

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công chia sẻ điều này trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV).

Lãnh đạo phải chịu trách nhiệm về chuyển biến thực tế trong lĩnh vực mình phụ trách

PV: Thực tiễn cho thấy, khoảng cách giữa chủ trương, nghị quyết và kết quả tổ chức thực hiện là một vấn đề cần được quan tâm. Theo PGS.TS, đâu là những nguyên nhân cốt lõi khiến một số chủ trương, nghị quyết dù đúng nhưng khi triển khai vào thực tiễn vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn?

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh: Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở khâu chuyển chủ trương thành công việc cụ thể và tổ chức thực hiện đến cùng. Một định hướng đúng muốn tạo ra kết quả phải được cụ thể hóa thành quy định khả thi, giao cho đúng chủ thể và bảo đảm đủ điều kiện thực hiện. Khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn thường xuất hiện khi một hoặc nhiều khâu này chưa được làm đầy đủ.

Có nơi mục tiêu đã rõ nhưng cách thực hiện chưa rõ. Kế hoạch được ban hành nhưng chưa xác định người chịu trách nhiệm chính, thời hạn hoàn thành và kết quả cần đạt. Vì vậy, dù các cơ quan hoàn thành phần việc riêng, vấn đề chung vẫn tồn tại, nhất là với nhiệm vụ liên quan nhiều ngành, nhiều cấp.

Bên cạnh đó nhiệm vụ, thẩm quyền và nguồn lực chưa phải lúc nào cũng tương xứng. Có nhiệm vụ giao cho cơ sở nhưng thiếu nhân lực và điều kiện thực hiện; ngược lại, có việc đủ thẩm quyền nhưng vẫn chờ hướng dẫn, xin ý kiến nhiều vòng. Vì vậy, cần phân biệt rõ việc chưa đủ điều kiện thực hiện với việc chưa phát huy đầy đủ thẩm quyền được giao để có cách xử lý phù hợp.

Theo dõi, đánh giá đôi khi còn nặng về văn bản, báo cáo. Ban hành kế hoạch đúng hạn chưa đồng nghĩa với tháo gỡ điểm nghẽn, bảo đảm lợi ích cho người dân. Chỉ kiểm đếm đầu việc sẽ khó phát hiện ách tắc và xác định đúng trách nhiệm.

Điều cần thay đổi là cách nhìn về hoàn thành nhiệm vụ: Ban hành văn bản mới chỉ là một bước; nhiệm vụ chỉ thực sự đạt yêu cầu khi vấn đề đặt ra được giải quyết và kết quả được kiểm chứng. 

PV: Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh lấy kết quả thực hiện làm căn cứ đánh giá năng lực lãnh đạo, công tác cán bộ. Yêu cầu này đặt ra những đòi hỏi gì về đổi mới phương thức lãnh đạo, phân định thẩm quyền, trách nhiệm và vai trò người đứng đầu, thưa PGS.TS?

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh: Nghị quyết Trung ương 4 khóa XIV nhấn mạnh xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ, gắn trách nhiệm người lãnh đạo với kết quả thực tế trong lĩnh vực phụ trách.

Phương thức lãnh đạo phải bảo đảm cơ quan có thẩm quyền được chủ động thực hiện chức năng của mình. Cấp lãnh đạo xác định mục tiêu, lựa chọn đúng người, kiểm tra và xử lý những vấn đề thuộc trách nhiệm; cơ quan thực hiện quyết định trong phạm vi được giao và giải trình về quyết định đó. Với việc vượt thẩm quyền, báo cáo cần kèm phương án đề xuất. Cách làm này giúp giảm tình trạng xin ý kiến nhiều vòng nhưng không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng.

Bên cạnh đó phải phân định rõ trách nhiệm tập thể và cá nhân. Việc thuộc thẩm quyền tập thể phải được quyết định đúng nguyên tắc, nhưng từng cá nhân vẫn chịu trách nhiệm về tham mưu, ý kiến và phần việc được phân công. Việc thuộc thẩm quyền cá nhân thì người đó phải chủ động xử lý.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần gắn trách nhiệm với thẩm quyền, nhân lực và nguồn lực thực tế. Nếu công việc chậm do thiếu điều kiện, phải xem xét trách nhiệm của cấp giao nhiệm vụ và cấp bảo đảm thực hiện. Trường hợp đủ điều kiện nhưng vẫn né tránh, để tồn đọng, cần xác định rõ trách nhiệm của người trực tiếp xử lý.

Ngoài ra đánh giá cán bộ phải dựa trên kết quả có thể kiểm chứng, đồng thời tính đến độ khó của nhiệm vụ và tính bền vững của kết quả. Cần ghi nhận công bằng người giải quyết việc khó, đồng thời nhận diện tình trạng né tránh, để tồn đọng. Kết quả phải bảo đảm đúng thẩm quyền, pháp luật, liêm chính và quyền lợi người dân.

Cuối cùng, kết quả đánh giá phải được sử dụng thực chất trong công tác cán bộ. Người làm tốt cần được giao nhiệm vụ phù hợp; người còn hạn chế năng lực cần được đào tạo, bồi dưỡng hoặc bố trí lại; người thiếu trách nhiệm phải được xem xét, xử lý theo quy định. Với những rủi ro khách quan phát sinh khi đổi mới vì lợi ích chung, cần xem xét trên cơ sở hồ sơ, căn cứ và điều kiện ra quyết định cụ thể để bảo đảm công bằng.

Đổi mới phương thức lãnh đạo vì vậy phải thể hiện ngay trong cách giao việc, trao quyền, kiểm tra và sử dụng cán bộ. Điều quan trọng không phải là đã chỉ đạo bao nhiêu lần, mà là công việc có chuyển biến và người dân có được phục vụ tốt hơn hay không.

Chuyển nghị quyết thành các nhiệm vụ có thể thực hiện và kiểm tra được

PV: Theo PGS.TS, cần những cơ chế, giải pháp và tiêu chí đánh giá cụ thể như thế nào để bảo đảm nghị quyết được triển khai kịp thời, đồng bộ, gắn với kiểm tra, giám sát thường xuyên và tạo chuyển biến thực chất trong đời sống, nâng cao mức độ thụ hưởng của nhân dân?

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh: Phát biểu tại bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa đầy đủ, thể chế hóa kịp thời các quyết sách; làm rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và điều kiện thực hiện, đồng thời xử lý những nội dung giao thoa để tránh chồng chéo, bỏ sót trách nhiệm.

Trên cơ sở đó cần thiết kế một cơ chế vận hành xuyên suốt từ khi nghị quyết được ban hành đến khi kết quả được kiểm chứng. Có thể tập trung vào 3 nhóm giải pháp.

Một là, chuyển nghị quyết thành các nhiệm vụ có thể thực hiện và kiểm tra được. Cần xác định nội dung nào phải được thể chế hóa bằng pháp luật, nội dung nào có thể triển khai bằng chính sách hoặc kế hoạch trong phạm vi thẩm quyền hiện có. Mỗi nhiệm vụ phải có cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, thời hạn, sản phẩm và điều kiện thực hiện. Với nhiệm vụ liên ngành, cần xác định ngay đầu mối điều phối và cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi phát sinh vướng mắc.

Trách nhiệm của cơ quan chủ trì không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản đúng hạn mà còn phải bảo đảm chất lượng, tính thống nhất, khả năng thực thi và chủ động theo dõi, đề xuất xử lý các bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Hai là, thiết lập cơ chế phát hiện và xử lý ách tắc ngay trong quá trình thực hiện. Khi một mốc công việc bị chậm, cơ quan chủ trì cần xác định nguyên nhân, chủ thể có trách nhiệm tháo gỡ và thời hạn khắc phục. Vướng mắc thuộc thẩm quyền phải được xử lý;  vượt thẩm quyền phải được báo cáo kèm phương án. Cơ quan nhận kiến nghị cũng cần có trách nhiệm trả lời trong thời hạn xác định.

Sau kiểm tra, phải xác nhận vướng mắc đã được giải quyết hay chưa. Nếu quy định chưa phù hợp thì đề xuất sửa đổi; nếu thiếu điều kiện thì bổ sung hoặc điều chỉnh cách triển khai theo thẩm quyền; nếu chậm trễ do thiếu trách nhiệm thì xem xét trách nhiệm tương ứng. Với nội dung cần thí điểm phải xác định rõ phạm vi, thẩm quyền, thời hạn, cách đánh giá và biện pháp kiểm soát rủi ro trước khi triển khai. 

Ba là, đánh giá bằng các chỉ số về tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực tế, tập trung vào năm nhóm tiêu chí: tiến độ hoàn thành; chất lượng, tính khả thi của thể chế; hiệu quả giải quyết công việc, sử dụng nguồn lực; trách nhiệm giải trình, khắc phục vướng mắc; kết quả phục vụ và mức độ thụ hưởng của người dân.

Các tiêu chí phải được cụ thể hóa theo từng nhiệm vụ. Chẳng hạn, với cải cách thủ tục hành chính, ngoài số thủ tục được cắt giảm, cần xem người dân phải đi lại bao nhiêu lần, thời gian xử lý thực tế là bao lâu, hồ sơ có được giải quyết đúng hạn không và chi phí có giảm không. Đây là những kết quả gần với trải nghiệm của người dân và có thể kiểm chứng.

Quan trọng nhất, đánh giá phải dẫn đến hành động cụ thể: Điều chỉnh chính sách, khắc phục cách tổ chức thực hiện, bố trí lại nguồn lực hoặc xem xét trách nhiệm. Thước đo cuối cùng vẫn là bộ máy giải quyết công việc tốt hơn và người dân cảm nhận được chuyển biến từ việc thực hiện nghị quyết.

PV: Xin cảm ơn PGS.TS!

5 kết quả chủ yếu của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV

VOV.VN - Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV, gắn xây dựng Đảng với quản trị quốc gia và phát triển đất nước, hướng tới nâng cao năng lực lãnh đạo, phát huy sức mạnh toàn dân tộc và cải thiện đời sống nhân dân.