Gỡ rào cản "sợ sai”, khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ cán bộ

Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị đã xác định rõ việc phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, đảng viên là nhiệm vụ thường xuyên trong lãnh đạo, chỉ đạo và sinh hoạt của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị.

Yêu cầu này cũng có điểm tương đồng với Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Nếu Nghị quyết 24 nhấn mạnh tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm thì Chỉ thị 07 cụ thể hóa trách nhiệm nêu gương của cán bộ qua bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và năng lực tổ chức thực hiện. Điểm chung của hai văn kiện là cùng hướng tới xây dựng một đội ngũ cán bộ không chỉ nói mà phải hành động, chủ động giải quyết công việc và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nhận diện căn bệnh "đùn đẩy, né tránh" ở từng nhóm vị trí

TS. Chu Đức Tính, nguyên Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh cho rằng, yêu cầu này càng trở nên rõ ràng hơn trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc bỏ cấp trung gian là cấp huyện khiến cấp xã trở thành cấp gần dân, trực tiếp làm việc với người dân và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh từ cơ sở. Vì vậy, vai trò của cán bộ cũng thay đổi. Cán bộ không thể chỉ chờ chỉ đạo mà phải chủ động xử lý công việc trong phạm vi trách nhiệm của mình.

Theo ông, biểu hiện né tránh, đùn đẩy có thể xuất hiện ở cả cán bộ quản lý, điều hành và người trực tiếp thực thi công vụ.

"Với cán bộ quản lý, đó là việc đẩy việc lên cấp trên, xuống cấp dưới hoặc sang cơ quan khác. Với cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, biểu hiện có thể là kén chọn vị trí, làm việc cầm chừng, sợ sai, sợ chịu trách nhiệm, việc gì cũng chờ văn bản, chỉ thị mới làm", TS. Chu Đức Tính nói.

Đây là những biểu hiện cần được nhận diện và chấn chỉnh kịp thời, bởi nếu tâm lý "không làm thì không sai" kéo dài, bộ máy sẽ khó vận hành hiệu quả, những điểm nghẽn từ cơ sở có thể tiếp tục tồn tại.

Để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và đưa cán bộ trở lại đúng với yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm công vụ, cần xây dựng các cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá thực chất. Yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ thời gian” có thể được thực hiện thông qua 4 cơ chế. Đó là kiểm tra công vụ đột xuất để đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ; giám sát dựa trên kết quả công việc thực tế; tiếp nhận phản hồi của người dân về chất lượng phục vụ; và cơ chế tự phê bình để cán bộ tự nhìn nhận, sửa chữa những hạn chế của mình. Việc kết hợp các cơ chế này sẽ giúp nhận diện rõ cán bộ có biểu hiện né tránh, đùn đẩy, từ đó kịp thời nhắc nhở, chấn chỉnh và nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Tạo không gian để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm

Tuy nhiên, theo TS. Chu Đức Tính, cần phân biệt rõ giữa né tránh, đùn đẩy trách nhiệm với việc cán bộ chủ động đề xuất vấn đề mới từ thực tiễn. Nếu công việc thuộc thẩm quyền, cán bộ có thể giải quyết nhưng cố tình không làm, tìm cách đẩy lên cấp trên hoặc sang cơ quan khác thì đó là né tránh, đùn đẩy. Ngược lại, nếu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cán bộ phát hiện vấn đề mới, có cách làm hiệu quả và chủ động báo cáo cấp trên thì cần được khuyến khích.

“Chúng ta đồng thời ngăn chặn những người đùn đẩy, những người né tránh nhưng mình lại không hạn chế những người có sáng kiến, những người dám đề đạt ý kiến”, TS. Chu Đức Tính nhấn mạnh.

Theo ông, cấp trên phải biết lắng nghe và tạo điều kiện để cán bộ phản ánh, đề xuất những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Ngay cả khi cán bộ phát hiện những chỉ đạo chưa phù hợp và góp ý trên tinh thần xây dựng, đúng nguyên tắc, vì lợi ích chung thì cũng cần được tôn trọng và bảo vệ. Bởi cùng là báo cáo lên cấp trên, nhưng một bên có thể là né tránh trách nhiệm, còn một bên lại là phát hiện vấn đề và đề xuất sáng kiến.

Như vậy, tinh thần dám nghĩ, dám làm không chỉ là yêu cầu đối với từng cán bộ mà còn là trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Nghị quyết 24 yêu cầu người đứng đầu phải nêu gương, khuyến khích, bảo vệ tinh thần đổi mới, sáng tạo và tiên phong nhận những nhiệm vụ mới, khó. Chỉ thị 07 cũng yêu cầu cụ thể hóa trách nhiệm nêu gương trong đánh giá cán bộ, nhất là về bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và năng lực tổ chức thực hiện.

Nghị quyết 24 cũng đặt yêu cầu đánh giá cán bộ dựa trên kết quả và sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Điều này cho thấy tinh thần dám nghĩ, dám làm không chỉ được đánh giá qua lời nói hay ý tưởng, mà phải được thể hiện bằng kết quả công việc cụ thể.

Điều quan trọng là tạo được môi trường để cán bộ yên tâm hành động, mạnh dạn đề xuất và phát huy sáng kiến từ thực tiễn. Khi người làm đúng, làm vì lợi ích chung được ghi nhận và bảo vệ, còn trách nhiệm của mỗi cán bộ được đánh giá bằng kết quả công việc, tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” sẽ không chỉ là yêu cầu về phẩm chất mà trở thành động lực thúc đẩy bộ máy vận hành chủ động, hiệu quả hơn.

Đột phá thể chế, mở đường cho cán bộ dấn thân

VOV.VN - Việc cán bộ dám đổi mới, sáng tạo cần có hành lang pháp lý vững chắc để phát huy tính tiên phong, gương mẫu của người đảng viên và kiến tạo môi trường để cán bộ hành động.