KH-CN trực tiếp tạo tăng trưởng

Tại hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, TS. Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ (KH-CN) phân tích, Văn kiện Đại hội đã nhận diện đúng tính chất của thời đại công nghệ khi chỉ ra rằng cuộc CMCN lần thứ tư diễn ra nhanh, sâu sắc và toàn diện, làm rút ngắn chu kỳ công nghệ, mở rộng khoảng cách với thể chế, đồng thời đưa tri thức, dữ liệu và nền tảng số trở thành những yếu tố trực tiếp tạo ra giá trị.

Trên nền tảng nhận thức này, KH-CN được xác định là động lực chính của tăng trưởng. Mô hình tăng trưởng không còn dựa chủ yếu vào vốn và lao động, mà chuyển sang dựa vào năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo; KH-CN từ vị trí hỗ trợ trở thành yếu tố trực tiếp tạo tăng trưởng.

Văn kiện đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng căn bản hơn, không chỉ điều chỉnh phương thức vận hành mà còn thay đổi cách tổ chức phát triển, trong đó tri thức, dữ liệu và công nghệ trở thành nền tảng của năng suất và năng lực cạnh tranh. Theo đó, KH-CN không tồn tại riêng lẻ mà được đặt trong một hệ sinh thái phát triển thống nhất, gắn kết chặt chẽ với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh và phát triển nguồn nhân lực trong một logic tích hợp.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc gắn KH-CN trực tiếp với tự chủ chiến lược của quốc gia. Làm chủ công nghệ không chỉ nâng cao năng suất và sức cạnh tranh, mà còn bảo đảm an ninh phát triển, tăng cường khả năng chống chịu, từng bước làm chủ các lĩnh vực then chốt, qua đó nâng cao vị thế và quyền tự quyết của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Văn kiện xác lập yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên kết quả, sản phẩm và dữ liệu, đồng thời gắn khoa học và công nghệ chặt chẽ hơn với DN và thị trường.

Tổ chức triển khai có trọng tâm, có đầu ra và có trách nhiệm rõ ràng

TS. Lê Xuân Định cho rằng, nếu Văn kiện Đại hội XIV đã xác lập KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng của mô hình tăng trưởng mới, thì yêu cầu đặt ra hiện nay không còn là tiếp tục khẳng định vai trò, mà là tổ chức triển khai thực chất, có trọng tâm, có đầu ra và có trách nhiệm rõ ràng. Trọng tâm là chuyển từ quản lý theo đầu vào sang điều hành theo mục tiêu, sản phẩm và tác động thực tế đối với phát triển kinh tế - xã hội. Từ đó TS. Lê Xuân Định cho biết những định hướng để triển khai:

Đổi mới cách tiếp cận phát triển KH-CN, chuyển mạnh từ cách tiếp cận theo danh mục công nghệ sang cách tiếp cận theo chuỗi “bài toán phát triển - công nghệ - sản phẩm - thị trường”, lấy nhu cầu của nền kinh tế và DN làm điểm xuất phát. Điều này bảo đảm hoạt động KH-CN được đo bằng giá trị tạo ra, thay vì dừng ở số lượng nhiệm vụ hay kết quả trung gian.

Trên cơ sở đó, tái cấu trúc chương trình, tập trung vào công nghệ chiến lược theo hướng tinh gọn, phân tầng rõ ràng và ưu tiên những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu và các công nghệ số cốt lõi. Việc tập trung nguồn lực không chỉ nhằm tránh dàn trải mà còn để hình thành những chương trình đủ quy mô và tầm nhìn dài hạn, có khả năng tạo ra công nghệ và sản phẩm mang tính dẫn dắt. Đồng thời, cần thiết lập mô hình quản trị thống nhất, thông minh trên nền tảng số nhằm nâng cao tính minh bạch và hạn chế trùng lặp trong quản lý nhiệm vụ.

Cùng với đó là yêu cầu đổi mới phương thức quản trị và điều hành theo hướng hiện đại, chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, lấy dữ liệu và kết quả làm nền tảng. Các chương trình phải có mục tiêu, sản phẩm, chỉ số và tiến độ rõ ràng; trách nhiệm gắn với đầu ra cụ thể.

Cơ chế tài chính cho KH-CN cũng cần được cải cách theo hướng chuyển từ cấp phát theo đầu vào sang tài trợ dựa trên kết quả và tác động. Nhà nước chủ động đặt hàng để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, đặc biệt là những chương trình và nhiệm vụ gắn với công nghệ chiến lược, đồng thời tập trung nguồn lực cho các dự án quy mô lớn, có sản phẩm cụ thể, có địa chỉ ứng dụng rõ ràng và có sự tham gia của DN, viện nghiên cứu và trường đại học. Việc chấp nhận rủi ro có kiểm soát là cần thiết để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cùng với đó là thiết kế các công cụ như sandbox, đặt hàng công nghệ, mua sắm công và hỗ trợ sản phẩm đầu tiên nhằm tạo điều kiện cho thương mại hóa công nghệ.

Song song với các giải pháp trên, cần phát triển thị trường KH-CN theo hướng thực chất, hiện đại, minh bạch và liên thông, trong đó DN giữ vai trò trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. DN không chỉ là nơi ứng dụng mà còn phải trở thành chủ thể đặt hàng, hấp thụ, làm chủ, cải tiến và thương mại hóa công nghệ, đặc biệt là các công nghệ chiến lược, đồng thời tăng cường liên kết với các viện nghiên cứu và trường đại học.

Cuối cùng, việc phát triển đồng bộ hạ tầng và nguồn nhân lực công nghệ là điều kiện nền tảng. Đầu tư cho hạ tầng dữ liệu, năng lực tính toán cũng như các trung tâm nghiên cứu và thử nghiệm cần được coi là đầu tư cho năng lực sản xuất mới. Đi đôi với đó là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực số và nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đồng thời thu hút và sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia giỏi trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia vào các dự án trọng điểm, qua đó nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Để bảo đảm các định hướng và giải pháp nêu trên được triển khai hiệu quả, cần tăng cường điều phối và kỷ luật thực thi. Việc tổ chức thực hiện theo tinh thần 6 rõ “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”; có cơ chế điều phối thống nhất và giám sát dựa trên dữ liệu. Chuyển từ triển khai nhiệm vụ sang tạo kết quả cụ thể, bảo đảm các chủ trương được chuyển hóa thành tác động thực chất đối với tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

“Trong giai đoạn tới, phát triển KH-CN không thể chỉ được hiểu là phát triển một lĩnh vực chuyên môn, mà phải được nhìn nhận như một nhiệm vụ chiến lược của toàn bộ quá trình phát triển đất nước. Đây không chỉ là yêu cầu để nâng cao chất lượng tăng trưởng, mà còn là điều kiện để Việt Nam chủ động hơn trong hội nhập, thích ứng tốt hơn trước những biến động lớn của thời đại và củng cố nền tảng phát triển nhanh, bền vững và tự chủ chiến lược trong dài hạn”, TS. Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Đưa khoa học - công nghệ trở thành động lực phát triển từ cơ sở

VOV.VN - Từ thực tiễn tại xã Đại Thanh (Hà Nội), có thể thấy chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng công cụ mà đang thúc đẩy thay đổi trong phương thức quản lý, năng lực điều hành và tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ.