Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn tới cần được đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đó không chỉ là nhiệm vụ cấp bách thường xuyên nhằm làm trong sạch bộ máy, mà còn là điều kiện nền tảng để củng cố niềm tin của Nhân dân, bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội và tạo lập môi trường lành mạnh cho phát triển.

Nhiều ý kiến cho rằng, đây chính là lời giải giữa việc siết chặt kỷ cương và khơi thông nguồn lực, tạo đà đất nước phát triển.

Nhìn từ góc độ quản trị quốc gia, quan điểm này thể hiện một cách tiếp cận mang tính hệ thống: Kiểm tra, giám sát không còn được hiểu đơn thuần là “khâu hậu kiểm” xử lý sai phạm, mà trở thành một cấu phần nội tại của mô hình phát triển. Nói cách khác, kiểm soát quyền lực không chỉ để “chống” sai phạm, mà còn để “xây” một nền hành chính minh bạch, hiệu quả và có khả năng thúc đẩy nguồn lực phát triển được vận hành đúng hướng.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và trao nguồn lực, yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm tra, giám sát ngày càng cao hơn. Khi quyền lực được phân cấp xuống các cấp địa phương, cơ sở và không gian tự quyết được mở rộng, bên cạnh việc tăng tính chủ động và linh hoạt trong quản lý, cũng có thể làm gia tăng một số rủi ro sai phạm, lợi ích nhóm, cũng như tình trạng né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Thực tiễn quản lý cho thấy, những lĩnh vực được “mở cửa” mạnh nhất về cơ chế thường cũng là nơi dễ phát sinh rủi ro nhất nếu thiếu công cụ kiểm soát phù hợp.

Do đó, yêu cầu “thiết kế thể chế để không thể tham nhũng, giám sát để không dám và không muốn tham nhũng” không chỉ mang tính khẩu hiệu, mà phản ánh một tư duy quản trị hiện đại. Đó là sự kết hợp giữa phòng ngừa từ gốc thông qua thiết kế thể chế minh bạch, răn đe thông qua cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả. Khi hai yếu tố này vận hành đồng bộ, hệ thống quản lý nhà nước mới có thể phát hiện, phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong thay vì chỉ xử lý hậu quả.

Thế nhưng, một thách thức lớn đặt ra là làm sao để cân bằng giữa kiểm soát chặt chẽ và khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Nếu kiểm tra, giám sát quá cứng nhắc, bộ máy hành chính dễ rơi vào tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm, dẫn đến trì trệ trong thực thi chính sách. Ngược lại, nếu buông lỏng, nguy cơ tiêu cực và sai phạm có thể gia tăng, làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Do đó, vấn đề không nằm ở việc tăng hay giảm kiểm tra, giám sát, mà là kiểm soát như thế nào cho đúng trọng tâm, đúng mức độ và đúng đối tượng. Cần phân biệt rõ giữa sai phạm có yếu tố vụ lợi và những sai sót phát sinh trong quá trình thử nghiệm chính sách hoặc đổi mới cách làm. Sự phân định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang khuyến khích tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.

Một điểm đáng chú ý trong quan điểm chỉ đạo là yêu cầu hài hòa giữa tính nghiêm minh và tính nhân văn trong xử lý vi phạm. Nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” thể hiện sự kiên quyết trong giữ gìn kỷ cương, pháp luật và bảo đảm tính công bằng của hệ thống. Tuy nhiên, nếu chỉ nhấn mạnh vào xử lý mà thiếu cơ chế bảo vệ những người dám đổi mới trong khuôn khổ pháp luật, hệ thống có thể vô tình tạo ra tâm lý e dè, làm giảm động lực sáng tạo trong khu vực công.

Xét ở tầm rộng hơn, tăng cường kiểm tra, giám sát và phòng, chống tham nhũng không chỉ nhằm mục tiêu làm trong sạch bộ máy nhà nước, mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. Một hệ thống quyền lực được kiểm soát hiệu quả sẽ giúp giảm chi phí thể chế, tăng tính minh bạch trong phân bổ nguồn lực và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách công. Khi đó, niềm tin xã hội được củng cố, đồng thời môi trường đầu tư và phát triển cũng trở nên ổn định và bền vững hơn.

Có thể thấy, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực chính là một phần cấu thành của phát triển. Một quốc gia muốn phát triển nhanh không thể chỉ dựa vào việc mở rộng không gian chính sách, mà còn phải đồng thời xây dựng được cơ chế kiểm soát đủ mạnh để bảo đảm không gian đó vận hành đúng hướng.

Từ góc nhìn đó, định hướng được nhấn mạnh trong phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm phản ánh một tư duy quản trị mang tính cân bằng: vừa thúc đẩy phát triển, vừa kiểm soát rủi ro; vừa siết chặt kỷ luật, vừa khuyến khích đổi mới. Đây cũng chính là nền tảng để hướng tới một nền quản trị hiện đại, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Tiếp tục củng cố thật vững chắc thế trận lòng dân

VOV.VN - Sáng 12/4, tại Thái Nguyên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương về dự và trao danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân tặng Quân khu 1, Bộ Quốc phòng.