Tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định: “Chúng ta gặp nhau vào thời điểm thế giới đứng trước nhiều rủi ro, bất định: kết nối rộng hơn nhưng dễ tổn thương hơn; công nghệ tiến bộ hơn nhưng rủi ro lạm dụng lớn hơn; phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc hơn nhưng cũng dễ bị biến thành công cụ gây sức ép hơn”. Trong bối cảnh đó, người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số để tạo ra những không gian phát triển mới.

Tinh thần này cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại buổi làm việc ngày 25/5 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với một số cơ quan liên quan về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản. Tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là “con đường sống còn”, giữ vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh, sự tự chủ và tương lai phát triển của đất nước.

Khoa học công nghệ tạo “đường băng” cho phát triển

Theo bà Tạ Thùy Liên, Trưởng Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia là một quyết sách mang tính chiến lược, đúng thời điểm và phù hợp với xu thế của thời đại.

Khi thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ bán dẫn, công nghệ xanh, các yếu tố từng tạo nên lợi thế phát triển như tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ đang dần mất đi vai trò quyết định. Thay vào đó, năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ mới là thước đo cho năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

“Định hướng này tạo niềm tin rất lớn cho cộng đồng quốc tế và các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đồng thời mở ra không gian để Việt Nam chuyển mình từ một nền kinh tế gia công sang nền kinh tế sáng tạo, có hàm lượng chất xám cao”, bà Liên nhận định.

Đồng quan điểm trên, TS. Nguyễn Minh Triết (Đại học New South Wales, Australia), cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là chìa khóa để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Dưới góc độ chuyên môn, TS Nguyễn Minh Triết cho rằng ngành bán dẫn hiện không chỉ là một lĩnh vực công nghiệp đơn lẻ mà đã trở thành nền tảng của nhiều ngành chiến lược như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, xe điện, y tế, viễn thông hay quốc phòng. Theo ông, quốc gia nào tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn sẽ có lợi thế lớn trong việc nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa định hướng này, Việt Nam cần xây dựng các chương trình hành động cụ thể, mục tiêu rõ ràng, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

“Nếu các việc này được làm tốt thì Việt Nam không chỉ là nơi chỉ gia công mà còn trở thành một trung tâm khu vực về thiết kế chip, đóng gói, kiểm định và xây dựng các công nghệ bán dẫn chuyên dụng”, ông Triết nói.

Động lực nào cho Việt Nam cất cánh?

Theo bà Tạ Thùy Liên, nếu chỉ chạy theo những xu hướng công nghệ đang "nóng" trên thế giới, Việt Nam sẽ khó thoát khỏi vị thế của một quốc gia đi sau. Thay vì dàn trải nguồn lực trên quá nhiều mục tiêu, đất nước cần một chiến lược "đi tắt đón đầu", tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh và khả năng tạo ra đột phá thực chất.

Cùng chung nhận định, ông Nguyễn Minh Triết cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải lao vào cuộc đua xây dựng các nhà máy chế tạo chip tiên tiến nhất, vốn đòi hỏi nguồn vốn lớn và hệ sinh thái công nghiệp hết sức phức tạp. Hướng đi khả thi và hiệu quả hơn là tập trung vào những khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế vi mạch (IC design), kiểm định, đóng gói và kiểm thử chip (ATP). Đây là những phân khúc mà Việt Nam có thể tham gia nhanh chóng nhờ lợi thế về đội ngũ kỹ sư trẻ, năng động và khả năng tiếp cận công nghệ mới.

Bên cạnh đó, việc đầu tư phát triển các cơ sở đóng gói hiện đại và hệ thống phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế sẽ góp phần hoàn thiện năng lực của ngành, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Về trí tuệ nhân tạo, thay vì cạnh tranh phát triển các mô hình ngôn ngữ lõi khổng lồ, Việt Nam nên tập trung vào AI ứng dụng (Applied AI) để giải quyết trực tiếp bài toán năng suất công nghiệp. AI cần được gắn thẳng vào các ngành thế mạnh như logistics, sản xuất thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, y tế, giáo dục và quản lý đô thị. Thậm chí trong chính ngành bán dẫn, AI sẽ là công cụ đắc lực để tối ưu quy trình, phát hiện lỗi tấm bán dẫn (wafer) và bảo trì dự đoán thiết bị.

Đây là lĩnh vực để Việt Nam kiến tạo bản sắc riêng trên bản đồ công nghệ thế giới bằng cách chuyển hóa tài nguyên thành quyền lực công nghệ. Trong khi nhiều quốc gia phát triển mạnh về công nghệ nhưng khan hiếm tài nguyên, Việt Nam lại sở hữu nguồn sinh khối và phụ phẩm nông nghiệp khổng lồ. Việc ưu tiên đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) để kết hợp công nghệ hiện đại với nguồn tài nguyên này sẽ giúp kiến tạo ngành công nghiệp vật liệu xanh, vật liệu sinh học và nhiên liệu tái tạo đáp ứng xu hướng Net Zero toàn cầu.

Song song với đó, ông Nguyễn Minh Triết gợi mở hướng đi tập trung vào công nghệ cảm biến, thiết bị y tế, điện tử công nghiệp và hệ thống nhúng. Bằng cách làm chủ các công nghệ lõi từ vật liệu và phần mềm để chế tạo cảm biến môi trường, cảm biến sinh học hay thiết bị chẩn đoán nhanh, Việt Nam có thể giải quyết trực tiếp nhu cầu cấp bách của thị trường trong nước và khu vực mà không cần cạnh tranh trực tiếp với các dòng chip tiên tiến nhất thế giới.

Tuy vây, một nền kinh tế số không thể phát triển nếu thiếu vắng nền móng vững chắc. Do đó, xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia đồng bộ, an toàn và nâng cao năng lực quản trị số (GovTech) là yếu tố mang tính sống còn.

“Chúng ta cần làm chủ các công nghệ về điện toán đám mây, an toàn thông tin và đặc biệt là kiến tạo các tiêu chuẩn chia sẻ dữ liệu liên thông. Khi Việt Nam xây dựng được một hệ sinh thái dữ liệu sạch, minh bạch và an toàn, đó sẽ là "mảnh đất màu mỡ" nhất để mọi sáng tạo công nghệ và kinh tế số đâm chồi, thu hút các tập đoàn công nghệ lớn đặt niềm tin và rót vốn đầu tư”, bà Tạ Thùy Liên nhấn mạnh.

Đối thoại Shangri-La: ASEAN khẳng định vai trò trong cấu trúc an ninh khu vực

VOV.VN - Tiếp tục các phiên họp quan trọng, chiều 30/5, Tổng thống Timor Leste José Ramos-Horta có bài phát biểu đặc biệt tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 đang diễn ra tại Singapore, trong đó khẳng định vai trò trung tâm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong cấu trúc an ninh khu vực.