Muốn quản trị phát triển hiệu quả, mọi chính sách phải được "đo" bằng dữ liệu

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, trong đó dữ liệu phải trở thành căn cứ để nhận diện vấn đề, phân bổ nguồn lực và ra quyết định. Trong bối cảnh số, đây không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là thay đổi phương thức điều hành: quyết định phải dựa trên bằng chứng có thể kiểm chứng, không chủ yếu dựa vào báo cáo, kinh nghiệm hoặc nhận định chủ quan.

Nhưng thói quen hành chính trong làm chính sách ở nhiều nơi chưa theo kịp yêu cầu ấy. Không ít chủ trương, đề án và quy định vẫn được xây dựng rất kỹ về thẩm quyền, thủ tục, điều kiện và trách nhiệm, nhưng chưa xác định rõ dữ liệu khoa học nào làm căn cứ lựa chọn chính sách. Sau khi ban hành cũng thiếu chỉ số và cơ chế theo dõi để biết quy định có tạo ra kết quả mong muốn hay không.

Ban hành chưa phải là hoàn thành chính sách

Khi chính sách được triển khai, những tính toán của người soạn thảo mới thực sự được thực tế kiểm chứng.

Một chính sách có thể đúng về mục tiêu nhưng công cụ hoặc điều kiện triển khai lại không phù hợp. Một quy định có thể thuận lợi cho cơ quan quản lý nhưng làm tăng chi phí của người dân và doanh nghiệp; một mô hình hiệu quả ở đô thị chưa chắc phù hợp với vùng khó khăn.

Vì thế, văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản chỉ đạo nên xác định ngay từ đầu cần thu thập dữ liệu gì, theo dõi chỉ số nào và đánh giá vào thời điểm nào, để biết chính sách có đi đúng hướng hay không. Thiếu những dữ liệu ấy, cơ quan quản lý gần như bị “bịt mắt” trong quá trình thực thi. Khi phát sinh vấn đề ngoài dự kiến, việc điều chỉnh chính sách cũng khó có căn cứ khoa học.

Quản trị phát triển đòi hỏi phải coi chính sách là một quá trình luôn được theo dõi, kiểm chứng và điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế để đạt mục tiêu đề ra.

Thiếu dữ liệu, quản trị phát triển sẽ bị “bịt mắt”

Thiếu dữ liệu, cơ quan quản lý thường chỉ nhận ra vấn đề khi đã trở thành điểm nghẽn, phát sinh khiếu nại hoặc gây hậu quả rõ rệt. Khi đó, việc sửa chính sách dễ mang tính tình thế, xử lý từng vụ việc hơn là giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Khoảng trống dữ liệu cũng làm mờ trách nhiệm giải trình. Khi chính sách không đạt mục tiêu, rất khó xác định nguyên nhân nằm ở thiết kế, nguồn lực hay cách tổ chức thực hiện. Chính sách cũng dễ bị điều chỉnh theo sức ép dư luận hoặc một vài trường hợp nổi bật, trong khi những vấn đề phổ biến nhưng ít gây chú ý lại có thể bị bỏ qua.

Quản trị phát triển cần dữ liệu đúng, đủ, sạch và sống: phản ánh đúng thực tế, đủ để trả lời các câu hỏi chính sách, được thu thập theo tiêu chuẩn thống nhất và cập nhật thường xuyên. Có phần mềm hoặc cơ sở dữ liệu chưa có nghĩa là đã quản trị bằng dữ liệu. Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng để phân bổ nguồn lực, phát hiện bất thường, đánh giá tác động và điều chỉnh chính sách.

Có dữ liệu nhưng chưa đủ để đánh giá chính sách

Lấy ví dụ về Quy chế đào tạo đại học và Dự thảo về đào tạo liên thông, ta vẫn thấy khoảng trống về dữ liệu.

Các văn bản đã yêu cầu lưu trữ kết quả học tập, công nhận tín chỉ, cảnh báo học tập, xét tốt nghiệp, tỷ lệ hoàn thành và phản hồi của người học. Nhưng dữ liệu đó hiện nay chủ yếu mới phục vụ quản lý hồ sơ, tổ chức đào tạo, thanh tra và kiểm định. Chúng chưa đủ để trả lời liệu công nhận tín chỉ có thực sự giúp người học giảm thời gian và chi phí, cảnh báo học tập có giúp can thiệp sớm, hay đào tạo liên thông có giảm việc học lại mà vẫn bảo đảm chuẩn đầu ra.

Muốn trả lời, phải có dữ liệu thống nhất để so sánh giữa các trường, nhóm ngành và nhóm người học qua nhiều năm. Văn bản cũng phải chỉ rõ cần theo dõi chỉ số nào, khi nào đánh giá và kết quả được dùng để đánh giá hiệu quả, những tác động để sửa quy định ra sao.

Nếu chỉ kiểm tra các trường đã làm đúng quy trình hay chưa, cơ quan quản lý mới biết việc thực hiện có đúng thủ tục hành chính nhưng lại chưa biết chính sách tạo ra kết quả gì. Đó là khoảng cách giữa quản lý hồ sơ và quản trị phát triển bằng dữ liệu.

Cần một kỷ luật mới trong làm chính sách

Không nên yêu cầu mỗi văn bản tạo thêm một cơ sở dữ liệu riêng. Cách làm ấy dễ gây phân mảnh, tăng báo cáo và thêm gánh nặng cho cơ sở. Nhưng mỗi chính sách hoặc cơ chế quan trọng phải có một cấu phần bắt buộc về dữ liệu, giám sát và đánh giá. Chẳng hạn, khi sáp nhập các cơ sở giáo dục và đào tạo, cần xác định ngay phải theo dõi dữ liệu nào, phân nhóm ra sao, đánh giá vào thời điểm nào và dùng kết quả ấy để điều chỉnh khi phát sinh rủi ro.

Ngay từ khâu xây dựng, cơ quan soạn thảo phải xác định rõ nguồn dữ liệu, chỉ số theo dõi, độ tin cậy, trách nhiệm cập nhật, cách kết nối với hệ thống dùng chung và cơ chế đánh giá, điều chỉnh. Chính sách có tác động lớn không nên được ban hành nếu chưa trả lời được sẽ đo kết quả bằng gì, ai chịu trách nhiệm và xử lý ra sao khi mục tiêu không đạt hoặc phát sinh hệ quả ngoài dự kiến. Một nền hành chính hiện đại không chỉ kiểm tra chính sách có được thực hiện đúng quy trình hay không, mà còn phải biết chính sách tạo ra kết quả gì và cần điều chỉnh ở đâu..

Dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống và được khai thác hiệu quả phải trở thành một thói quen hành chính. Khi xây dựng chính sách, thiết kế quy định hay ban hành chỉ đạo, cơ quan soạn thảo phải có phản xạ nghĩ ngay đến dữ liệu, chỉ số theo dõi và căn cứ điều chỉnh. Chỉ khi cách nghĩ ấy trở thành thường trực trong bộ máy, chỉ đạo của Tổng Bí thư về quản trị phát triển dựa trên dữ liệu mới thực sự đi vào từng văn bản và từng quyết định.

Đổi mới quản trị, nâng chất lượng dịch vụ công bằng chuyển đổi số

VOV.VN - Chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền địa phương. Từ phường Lê Thanh Nghị (Hải Phòng) đến tỉnh Bắc Ninh, việc đổi mới quản trị, số hóa quy trình và lấy người dân làm trung tâm đã mang lại những kết quả ấn tượng.