Phân quyền rành mạch để xóa bỏ thói quen “cái gì cũng xin ý kiến”

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, năng lực và kiểm soát quyền lực. Đặc biệt, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giao nhiệm vụ cho cơ sở phải đi cùng thẩm quyền, nhân lực, nguồn lực. Cấp tỉnh phải bố trí, đào tạo cán bộ, bảo đảm điều kiện cho cấp xã.

Tránh tình trạng "được giao việc nhưng thiếu điều kiện để làm"

Nói về vấn đề phân cấp phân quyền khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng, đây là một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay. Một số địa phương, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự đi đôi với phân bổ nguồn lực và cơ chế chịu trách nhiệm tương ứng. Có những việc địa phương được giao nhiệm vụ nhiều hơn, yêu cầu cao hơn, nhưng nguồn nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, công cụ pháp lý chưa theo kịp. Khi đó, cấp dưới rất dễ rơi vào tình trạng “được giao việc nhưng thiếu điều kiện để làm”, dẫn đến lúng túng, chậm trễ hoặc tâm lý e ngại khi quyết định.

Bên cạnh đó, năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều. Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, một mô hình tổ chức dù hợp lý đến đâu cũng chỉ phát huy hiệu quả khi đội ngũ thực thi đủ năng lực, đủ bản lĩnh, đủ trách nhiệm. Trong thực tế, có những địa phương cán bộ rất năng động, thích ứng nhanh với yêu cầu mới; nhưng cũng có nơi cán bộ còn hạn chế về kỹ năng số, kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng tiếp dân, thậm chí chưa theo kịp khối lượng và tính chất công việc sau sắp xếp.

Đặc biệt, hệ thống thể chế, quy định pháp luật ở một số lĩnh vực còn chưa đồng bộ, có quy định chưa thật sự rõ về thẩm quyền, trình tự, trách nhiệm giữa các cấp. Đây là nguyên nhân khiến địa phương đôi khi không dám làm, hoặc phải xin ý kiến nhiều lần để tránh rủi ro pháp lý. Muốn bộ máy thông suốt thì pháp luật phải rõ ràng, quy trình phải minh bạch, trách nhiệm phải được xác định cụ thể.

Từ những thực tế trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, thời gian tới, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất; gắn giao nhiệm vụ với giao nguồn lực; tăng cường kiểm tra, giám sát nhưng không làm thay cấp dưới; đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đặc biệt trong bối cảnh, tại nhiều địa phương, cấp xã có nơi khối lượng công việc rất lớn, địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, yêu cầu quản lý phức tạp hơn, nhưng biên chế, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và chất lượng cán bộ chưa tương xứng. Một số cán bộ cấp xã phải xử lý nhiều việc mới, việc khó, trong khi chưa được đào tạo, bồi dưỡng kịp thời, thì cần tập trung vào một số giải pháp.

Trước hết là chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, nhất là về năng lực pháp lý, kỹ năng hành chính, kỹ năng số, kỹ năng tiếp dân và xử lý tình huống. Thứ hai là phải phân quyền rõ hơn cho cấp xã đối với những việc sát dân, sát cơ sở, nhưng đồng thời phải có cơ chế kiểm tra, giám sát, hỗ trợ chuyên môn từ cấp trên. Thứ ba là đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng số, dữ liệu dùng chung, kết nối liên thông giữa các cấp để cấp xã không bị quá tải bởi giấy tờ, báo cáo và các quy trình thủ công.

“Muốn mô hình chính quyền địa phương hai cấp thành công thì cấp xã phải mạnh. Cấp xã mạnh không có nghĩa là giao thật nhiều việc, mà là giao đúng việc, đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực, đủ con người và có cơ chế hỗ trợ để thực thi hiệu quả”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Phân quyền để xóa bỏ thói quen “cái gì cũng xin ý kiến”

Còn theo ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, một trong những nguyên nhân khách quan dẫn đến không ít cán bộ e ngại, không dám quyết, không dám làm đó là do hệ thống thể chế. Các văn bản quy phạm pháp luật nhiều khi chưa thống nhất, còn có cách hiểu khác nhau hoặc chưa rõ ràng. Do đó, trong quá trình làm việc, nhiều cán bộ không dám quyết ngay mà phải xin ý kiến cấp trên.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, việc phân cấp, phân quyền phải thật sự rõ ràng, đặc biệt là phân quyền. Nếu không, cán bộ sẽ cứ đi "xin ý kiến": "Nhưng một khi đã phân quyền rành mạch trách nhiệm, ở cấp nào được quyền quyết điều gì và phải chịu trách nhiệm về quyết định đó thì không cần phải xin ý kiến nữa. Tất nhiên, cũng có trường hợp quy định đã rõ ràng rồi, nhưng cán bộ công chức vẫn chưa dám làm do năng lực yếu, sợ trách nhiệm, hoặc mang thói quen cũ "cái gì cũng phải xin ý kiến"".

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh cũng cho rằng, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hệ thống chính trị hiện nay là một vấn đề rất lớn. Thống kê sau 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một số nơi tỷ lệ cán bộ cấp xã đáp ứng được yêu cầu mới đạt khoảng 30%.

“Nếu cán bộ thiếu đạo đức công vụ, năng lực không đáp ứng được vị trí việc làm thì bộ máy không thể vận hành trơn tru. Đặc biệt là cán bộ cơ sở – những người trực tiếp làm việc, cọ xát với dân, gần dân nhất, được giao thẩm quyền lớn”, ông Nguyễn Tiến Dĩnh chỉ rõ.

Từ thực tế này, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh yêu cầu cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng theo nhu cầu công việc và vị trí việc làm. Ở cấp cơ sở, không nên nặng về lý thuyết mà cần "cầm tay chỉ việc", bám sát thực tế và các tình huống cụ thể để nâng cao kỹ năng xử lý.

Bên cạnh đó, cần rà soát, điều chuyển và sắp xếp lại đội ngũ cán bộ cho đúng chuyên môn. Ví dụ, một người học quản lý văn hóa xã hội mà lại phụ trách lĩnh vực đất đai hay quản lý đô thị ở cấp xã, phường thì rất khó làm việc. Đặc biệt, phải cải cách chính sách tiền lương. Một cản trở rất lớn ở cơ sở hiện nay là thu nhập của cán bộ, công chức còn thấp so với mặt bằng chung. Nhiệm vụ nặng nề, thẩm quyền và trách nhiệm rất lớn nhưng lương không tương xứng thì khó lòng khuyến khích, động viên họ tận tâm cống hiến hết sức mình.

KPI đánh giá rõ kết quả sẽ cho thấy cán bộ nào yếu kém hay đùn đẩy

VOV.VN - Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, cán bộ, công chức không dám làm, đùn đẩy trách nhiệm sẽ phản ánh rõ kết quả công việc qua KPI. Chiếu theo quy định thì có thể cho thôi việc hoặc chuyển công tác khác vì không đáp ứng được vị trí việc làm.