Ưu tiên đầu tư các đoạn tuyến phát huy hiệu quả của Vành đai 5

Ưu tiên đoạn tuyến có thể khai thác độc lập

Thảo luận tại hội trường sáng 12/8 về dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) cho rằng giá trị lớn của tuyến đường nằm ở khả năng kết nối các tuyến cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không, đồng thời mở rộng không gian phát triển.

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, bên cạnh lưu lượng giao thông và khả năng cân đối nguồn vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng cũng như khả năng mở ra các không gian phát triển mới.

Dự án Vành đai 5 có tổng chiều dài khoảng 349 km, song trong giai đoạn 2026-2030 mới dự kiến ưu tiên đầu tư khoảng 116 km. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị không nên phân bổ vốn dàn đều theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến.

Thay vào đó, cần ưu tiên những đoạn tuyến có khả năng hoàn thành và đưa vào khai thác độc lập, qua đó sớm tạo hiệu quả cho toàn mạng lưới, mở các hành lang phát triển mới và những khu vực đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn.

Đại biểu cũng lưu ý công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cần được triển khai trước một bước, với đầu mối chịu trách nhiệm cụ thể và các mốc tiến độ rõ ràng.

Đề cập dự kiến ngân sách Trung ương bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư tuyến chính khoảng 215.129 tỷ đồng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) bày tỏ băn khoăn về nguyên tắc phân bổ nguồn vốn, nhằm bảo đảm phần vốn đã đầu tư sớm phát huy hiệu quả.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên vốn cho những đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập; đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh tình trạng nguồn lực bị phân tán.

Về thu hồi đất, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị chỉ thực hiện một lần đối với những đoạn đã được bố trí vốn. Với các đoạn chưa đầu tư, cần cắm mốc và quản lý quỹ đất theo quy hoạch.

“Với mức vốn Nhà nước hỗ trợ tối đa 50% sơ bộ tổng mức đầu tư theo Điều 69 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư thì phương án tài chính không khả thi, để khả thi cần khoảng 79%. Trường hợp việc chuyển đổi làm phát sinh tỷ lệ vốn Nhà nước vượt giới hạn áp dụng đối với dự án này thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nói.

Nhất trí với sự cần thiết đầu tư tuyến đường, đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Kạn) cho rằng đây là dự án quan trọng quốc gia, có ý nghĩa chiến lược trong việc hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông của vùng Thủ đô, các tỉnh miền núi phía Bắc và vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Theo đại biểu, dự án sẽ tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Từ phương án phân kỳ đầu tư trong dự thảo Nghị quyết, trong đó một số đoạn tuyến được ưu tiên triển khai giai đoạn 2026-2030, đại biểu Hà Sỹ Huân đề nghị trường hợp địa phương đã chủ động bố trí đủ ngân sách để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng đường song hành, Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét bố trí vốn ngân sách Trung ương để đầu tư tuyến chính cao tốc trong giai đoạn này.

“Việc bổ sung cơ chế này không làm thay đổi nguyên tắc ưu tiên đầu tư theo dự thảo của Nghị quyết mà chỉ tạo điều kiện phát huy tính chủ động của các địa phương đã chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách địa phương, đẩy mạnh tiến độ thực hiện triển khai các đoạn tuyến của dự án, góp phần nâng cao hiệu quả toàn dự án và tạo động lực phát triển kinh tế cho vùng Thủ đô và các tỉnh liên vùng theo đúng tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước”, đại biểu Hà Sỹ Huân nói.

Cần cơ chế để địa phương không bị quá tải nguồn lực

Liên quan quy định các địa phương chịu trách nhiệm bố trí vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư đường song hành, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng nghĩa vụ hiện được phân bổ theo chiều dài tuyến đi qua địa phương, thay vì căn cứ vào khả năng cân đối nguồn lực.

Theo đại biểu, hiện một số địa phương đã cam kết bố trí vốn, trong khi các địa phương còn lại nếu chưa cân đối được sẽ tiếp tục rà soát phạm vi, quy mô và thời điểm đầu tư. Điều này cho thấy khả năng bảo đảm đồng bộ nghĩa vụ tài chính giữa các địa phương vẫn chưa chắc chắn.

Dẫn thực tế tại thành phố Hải Phòng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho biết khả năng cân đối ngân sách của thành phố hiện mới đáp ứng khoảng 42% nhu cầu đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Sau khi thực hiện các nhiệm vụ bắt buộc và nhiệm vụ do Trung ương giao, nguồn lực còn lại chỉ khoảng 24.464 tỷ đồng.

Nếu bố trí khoảng 17.775 tỷ đồng cho đường song hành Vành đai 5 và khoảng 6.000 tỷ đồng cho tuyến nhánh Nam Đồ Sơn thuộc dự án đường sắt, thành phố chỉ còn chưa đến 700 tỷ đồng cho toàn bộ các dự án khởi công mới. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng GRDP của Hải Phòng giai đoạn 2026-2030 được đặt ra ở mức khoảng 13-14%.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng cho rằng một nguồn lực có thể hỗ trợ cân đối tài chính cho địa phương là phần giá trị tăng thêm từ quỹ đất hai bên tuyến. Tuy nhiên, nguồn thu này chỉ hình thành sau khi tuyến đường được đầu tư, trong khi từ năm 2026, địa phương còn phải điều tiết 20% tiền sử dụng đất về ngân sách Trung ương.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ xác định tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện; đồng thời xây dựng cơ chế xử lý đối với những địa phương thực sự khó khăn về cân đối vốn, gắn với khả năng khai thác nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến, bảo đảm không ảnh hưởng đến tiến độ chung của dự án.

Chung quan điểm, đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang) đề nghị quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần.

Theo đại biểu, không nên thu hồi đất đối với những đoạn tuyến chưa được quyết định đầu tư hoặc chưa xác định được nguồn vốn, tránh tình trạng người dân bị ảnh hưởng kéo dài về quyền lợi và đời sống.

Đối với nhóm cơ chế, chính sách đặc thù dành cho dự án, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị Chính phủ rà soát toàn bộ 10 nhóm chính sách đang trình Quốc hội cho dự án đường Vành đai 5, đồng thời đối chiếu với các cơ chế đã được áp dụng tại những dự án giao thông trọng điểm thời gian qua.

Trên cơ sở đó, cần phân loại rõ những chính sách đã đủ độ chín, được thực tiễn chứng minh hiệu quả để khẩn trương luật hóa trong Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Lâm nghiệp và các luật có liên quan.

Với những chính sách vẫn cần tiếp tục kiểm nghiệm, đại biểu đề nghị nghiên cứu xây dựng cơ chế khung, trong đó quy định rõ tiêu chí, điều kiện và phạm vi áp dụng đối với các dự án giao thông trọng điểm, liên vùng.

ĐBQH lo bài toán trả nợ khi đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng 86.000 tỷ

VOV.VN - Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dự kiến tăng tổng mức đầu tư từ khoảng 203.000 tỷ đồng lên 289.000 tỷ đồng, các đại biểu Quốc hội đề nghị tính kỹ phương án tài chính và nghĩa vụ trả nợ.