"Xử lý những vụ lãng phí điển hình, hiệu quả răn đe sẽ rất lớn”

Nghị quyết số 04 của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới (Nghị quyết 04) đã đặt ra một yêu cầu rất đáng chú ý: tạo chuyển biến mạnh mẽ, đột phá về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn xã hội. Đây vừa là nhiệm vụ trước mắt vừa là định hướng chiến lược nhằm khai thác hiệu quả mọi nguồn lực cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Trả lời phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, PGS.TS Lê Văn Cường - Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, điểm mới của Nghị quyết 04 không chỉ nằm ở mục tiêu phòng, chống lãng phí mà còn ở phạm vi thực hiện. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tạo chuyển biến trong toàn xã hội, chứ không chỉ trong khu vực công. Điều đó có nghĩa, thực hành chống lãng phí phải trở thành trách nhiệm chung của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và mỗi người dân.

PV: Nghị quyết 04 đặt nhiệm vụ tạo chuyển biến mạnh mẽ, đột phá về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn xã hội. Theo ông, vì sao Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu này ở thời điểm hiện nay?

PGS.TS Lê Văn Cường: Tháng 10/2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết “Chống lãng phí”. Bài viết chỉ rõ: “Lãng phí còn diễn ra khá phổ biến, dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển. Trong đó, gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước”.

Tinh thần đó tiếp tục được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 04 của Bộ Chính trị. Nghị quyết đã chỉ rõ, bên cạnh những mặt đạt được trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, còn có những hạn chế, đó là năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, tính nêu gương của một số cấp ủy, tổ chức Đảng, cán bộ, đảng viên, người đứng đầu còn hạn chế.

Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách pháp luật còn bất cập, một số chủ trương, quan điểm mới của Đảng chưa được thể chế hóa một cách kịp thời, đồng bộ; kiểm soát quyền lực và các biện pháp phòng ngừa chưa hiệu quả. Tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trên một số lĩnh vực vẫn diễn biến phức tạp, nghiêm trọng, tinh vi hơn, vẫn là nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và của chế độ.

Chính những yêu cầu từ thực tiễn đó là cơ sở quan trọng để Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 04 trong giai đoạn hiện nay. Việc nâng tầm nhận thức và lý luận, xác định lãng phí cũng là "giặc nội xâm", ngang với tham nhũng và tiêu cực, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong xử lý tận gốc những yếu tố cản trở sự phát triển.

Đại hội XIV của Đảng xác định lấy nhân dân làm mục tiêu và động lực của sự phát triển. Cùng với đó, sự kỳ vọng và đòi hỏi của nhân dân đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là hết sức lớn. Xuất phát từ cả cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, yêu cầu của giai đoạn phát triển mới cũng như nguyện vọng chính đáng của nhân dân, Trung ương đã ban hành Nghị quyết 04 nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện và hiệu quả hơn trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

PV: Thực tế thời gian qua cho thấy vẫn còn nhiều dự án chậm tiến độ, tài sản công, đất đai, trụ sở dôi dư chưa được khai thác hiệu quả. Theo ông, đâu là "điểm nghẽn" lớn nhất khiến tình trạng này kéo dài?

PGS.TS Lê Văn Cường: Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan.

Về khách quan, trước hết hệ thống thể chế, quy định vẫn chưa thực sự đồng bộ, rõ ràng, khiến cán bộ còn lúng túng trong quá trình thực hiện. Một số quy định pháp luật vẫn còn chồng chéo, mâu thuẫn, khiến quá trình triển khai nhiều dự án gặp khó khăn.

Về chủ quan, cần nhìn nhận thẳng thắn rằng tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của một bộ phận cán bộ vẫn chưa thực sự đi vào thực chất. Mặc dù Đảng và Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh, khuyến khích đội ngũ cán bộ phát huy tinh thần "6 dám", nhưng trên thực tế vẫn còn không ít cán bộ mang tâm lý sợ sai, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm.

Cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, trong đó có Nghị định số 73 của Chính phủ vẫn chưa thực sự đi vào thực tế, còn mang tính định tính, chưa tạo được sự yên tâm cho đội ngũ cán bộ. Chính vì vậy, không ít người vẫn còn tâm lý e ngại.

Đây chính là hai điểm nghẽn lớn tác động trực tiếp đến tâm lý và hành động của đội ngũ cán bộ, khiến công tác phòng, chống lãng phí chưa thật hiệu quả. Hệ quả là nhiều dự án chậm tiến độ, tài sản công, đất đai, trụ sở dôi dư chưa được khai thác hiệu quả.

PV: Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 của ngành Nội chính  và hoạt động của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cấp tỉnh (Ban chỉ đạo cấp tỉnh), Trưởng Ban Nội chính Trung ương đã yêu cầu các Ban chỉ đạo cấp tỉnh lựa chọn một số vụ án, vụ việc lãng phí điển hình để tập trung chỉ đạo xử lý, tạo sức răn đe, phòng ngừa. Theo ông, chỉ đạo này sẽ tạo ra định hướng và tác động như thế nào đối với công tác phòng, chống lãng phí ở các địa phương trong thời gian tới, nhất là trong bối cảnh cả nước đang triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp?

PGS.TS Lê Văn Cường: Theo tôi, chỉ đạo này rất kịp thời và bám sát tinh thần xuyên suốt của Đảng trong nhiều nhiệm kỳ qua, đó là “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”, bất kể người đó là ai trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trước đây, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh quan điểm: "Kỷ luật một người để cảnh tỉnh cả một vùng, một lĩnh vực”. Tinh thần đó không chỉ nhằm xử lý sai phạm mà còn hướng tới mục tiêu phòng ngừa, răn đe và giáo dục.

Thực tế hiện nay vẫn còn tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, khiến nhiều cán bộ không dám nghĩ, không dám làm, dẫn đến nhiều nguồn lực bị chậm đưa vào khai thác, gây lãng phí. Trong bối cảnh đó, việc xử lý nghiêm những vụ việc điển hình sẽ gửi đi thông điệp rõ ràng rằng mọi hành vi gây lãng phí đều phải được xem xét trách nhiệm và xử lý theo quy định.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 267 quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí, trong đó có kỷ luật Đảng, kỷ luật về chính quyền, kể cả truy cứu trách nhiệm hình sự.

Chỉ đạo của Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng đặt ra yêu cầu các Ban chỉ đạo cấp tỉnh phải chủ động rà soát, phát hiện và xử lý ngay những vụ việc lãng phí thuộc phạm vi quản lý của mình. Chỉ đạo xử lý những vụ mang tính chất “làm điểm” để làm gương nhằm ngăn chặn, phòng ngừa, răn đe là giải pháp rất đúng đắn.

Khi những vụ việc được xử lý công minh, khách quan, kịp thời, “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”, bất kể người đó là ai thì hiệu quả răn đe sẽ rất lớn.

PV: Xin cảm ơn ông!

Ban Chỉ đạo cấp tỉnh chọn vụ lãng phí điển hình để chỉ đạo xử lý, tạo sức răn đe

VOV.VN - Trưởng Ban Nội chính Trung ương yêu cầu các Ban Chỉ đạo cấp tỉnh lựa chọn một số vụ án, vụ việc lãng phí điển hình để tập trung chỉ đạo xử lý, tạo sức răn đe, phòng ngừa.

Công chức có thể bị buộc thôi việc nếu để lãng phí gây thiệt hại

VOV.VN - Chính phủ ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.