Khi chuyển đổi số trở thành lá chắn phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Trước yêu cầu xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, Nghị quyết số 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ góp phần minh bạch hóa hoạt động quản lý nhà nước mà còn tạo ra những công cụ mới để giám sát quyền lực, siết chặt trách nhiệm giải trình và hạn chế cơ hội phát sinh tham nhũng.

Chuyển đổi số tạo ra chuyển biến mới công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở Việt Nam. Nếu trước đây hoạt động kiểm tra, giám sát chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, quy trình thủ công và các cuộc thanh tra trực tiếp thì hiện nay dữ liệu số đã trở thành nguồn lực quan trọng, giúp nâng cao tính minh bạch và tăng cường khả năng giám sát việc thực thi quyền lực.

Một trong những kết quả rõ nét là việc triển khai hệ thống dịch vụ công trực tuyến và cơ chế một cửa điện tử đã góp phần giảm tiếp xúc trực tiếp giữa người dân với cán bộ thực thi công vụ, qua đó thu hẹp những khoảng trống dễ phát sinh nhũng nhiễu, tiêu cực. Cùng với đó, việc sử dụng văn bản điện tử, chữ ký số và các hệ thống quản lý, điều hành đã giúp toàn bộ quá trình xử lý công việc được lưu vết, theo dõi và truy xuất trách nhiệm rõ ràng hơn.

Trong lĩnh vực tài chính công, thuế, hải quan, kho bạc và quản lý ngân sách, việc ứng dụng công nghệ số đã giảm đáng kể các khâu trung gian, tăng tính công khai, minh bạch trong các giao dịch. Song song với đó, nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia quan trọng đang từng bước được xây dựng và kết nối, tạo nền tảng cho việc đối chiếu, phát hiện bất thường và kiểm soát rủi ro một cách hiệu quả hơn.

Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ phân tích dữ liệu đang mở ra phương thức giám sát mới trong phòng, chống tham nhũng. Thay vì chỉ kiểm tra ngẫu nhiên hoặc dựa trên phản ánh của người dân, các cơ quan quản lý có thể sử dụng thuật toán để nhận diện các giao dịch bất thường, phát hiện dấu hiệu xung đột lợi ích hoặc các mô hình hành vi có nguy cơ tham nhũng cao. Trong tương lai, công nghệ blockchain cũng được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường tính minh bạch nhờ đặc tính không thể sửa đổi dữ liệu và khả năng truy xuất toàn bộ lịch sử giao dịch, qua đó hạn chế nguy cơ làm giả hồ sơ, chỉnh sửa dữ liệu hoặc che giấu thông tin.

Những thách thức cần giải quyết

Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ vai trò của chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 04, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, thách thức đầu tiên là chất lượng dữ liệu. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên. Nếu dữ liệu còn phân tán, thiếu đồng bộ hoặc chưa được chuẩn hóa thì khả năng giám sát và phát hiện sai phạm sẽ bị hạn chế.

Bên cạnh đó là tình trạng cát cứ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị. Nhiều hệ thống thông tin vẫn vận hành độc lập, chưa được kết nối hiệu quả, gây khó khăn cho việc chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Một thách thức khác là nguồn nhân lực số. Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI, Big Data hay blockchain đòi hỏi đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, trong khi đây vẫn là lĩnh vực cần tiếp tục được đầu tư cả về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Ngoài ra, quá trình chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an ninh mạng. Nếu các hệ thống không được bảo vệ chặt chẽ, nguy cơ bị tấn công hoặc lợi dụng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước cũng như công tác phòng, chống tham nhũng.

Để hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 04 đặt ra, PGS.TS Đào Duy Quát cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, quản trị số và dữ liệu mở; hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát và phân tích rủi ro, đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực số đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

"Về lâu dài, công nghệ sẽ không thay thế hoàn toàn vai trò của con người, nhưng công nghệ có thể làm cho quyền lực trở nên minh bạch hơn, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn và các hành vi tham nhũng khó có cơ hội che giấu hơn. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của việc Nghị quyết xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là trọng tâm trong chiến lược phòng, chống tham nhũng giai đoạn mới", PGS.TS Đào Duy Quát nói.

Trưởng Ban Nội chính TƯ: Phòng chống tham nhũng là nhiệm vụ khó, yêu cầu rất cao

VOV.VN - Trưởng Ban Nội chính Trung ương cho biết, yêu cầu mới và bao trùm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay là bảo đảm tính kiên trì, quyết liệt, kiểm soát tham nhũng nhưng đồng thời phải thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.