Xử lý tham nhũng: "Không vùng cấm" có mâu thuẫn với tinh thần nhân văn?

Nghị quyết số 04-NQ/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới đã đưa ra yêu cầu cốt lõi là xử lý sai phạm phải “nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu việc xử lý tham nhũng vừa “nhân văn” lại vừa “không có ngoại lệ, không có vùng cấm” có mâu thuẫn với nhau hay không?

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, nguyên Phó trưởng Ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, hai yếu tố này hoàn toàn không mâu thuẫn. Đây chính là biểu hiện sinh động của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, đồng thời là minh chứng của một nền quản trị hiện đại, thượng tôn pháp luật và đề cao giá trị con người.

Nhân văn không phải là nương nhẹ sai phạm

PGS.TS Đào Duy Quát cho rằng, trong quản trị quốc gia, nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự công bằng của pháp luật. Mọi cá nhân, bất kể giữ cương vị hay chức vụ nào, đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi sai phạm của mình. Việc duy trì nguyên tắc này là nền tảng để bảo đảm tính nghiêm minh của luật pháp và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống thể chế.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng “nhân văn” không có nghĩa là nương nhẹ, bỏ qua sai phạm hay giảm tính nghiêm khắc của pháp luật. Nhân văn ở đây là bảo đảm quyền con người, quyền công dân, xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; xem xét đầy đủ nguyên nhân, hoàn cảnh, động cơ và tạo điều kiện cho người vi phạm khắc phục hậu quả, sửa chữa sai lầm.

"Một nền tư pháp văn minh không chỉ trừng phạt mà còn hướng tới mục đích giáo dục, phòng ngừa và phục hồi các giá trị xã hội bị xâm hại. Chính vì vậy, xử lý nghiêm minh và xử lý nhân văn là hai mặt bổ sung cho nhau chứ không loại trừ nhau", PGS.TS Đào Duy Quát nói.

Thực tiễn những năm qua đã chứng minh, nhiều vụ án tham nhũng lớn tuy được xử lý rất nghiêm khắc nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ các quyền tố tụng của bị can, bị cáo, đồng thời khuyến khích họ khắc phục hậu quả, nộp lại tài sản tham nhũng. Điều đó cho thấy tính nghiêm minh và tính nhân văn hoàn toàn có thể cùng song hành trong một hệ thống pháp luật hiện đại.

Thông điệp của Nghị quyết vô cùng rõ ràng: Không một ai được đứng ngoài hay đứng trên pháp luật, nhưng pháp luật cũng không được thực thi bằng tinh thần cực đoan hay mang tính chất trả đũa. Mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ công lý và củng cố niềm tin xã hội.

Kỷ luật nghiêm minh tạo điều kiện cho phát triển bền vững

Một điểm đáng chú ý khác trong Nghị quyết số 04-NQ/TW là cách tiếp cận không chỉ dừng lại ở việc xử lý sai phạm mà còn hướng tới mục tiêu thúc đẩy phát triển xã hội. Đây là một điểm mới rất quan trọng trong tư duy của Đảng về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong kỷ nguyên phát triển mới.

Trước đây, nhận thức của nhiều người thường bó hẹp ở việc "sai phạm đến đâu thì xử lý đến đó". Tuy nhiên, Nghị quyết số 04-NQ/TW đã đặt công tác này trong mối quan hệ hữu cơ với nhiệm vụ phát triển đất nước, xây dựng bộ máy nhà nước hiệu lực, hiệu quả và tạo dựng môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

"Cần khẳng định rằng kỷ luật và phát triển không phải là hai mục tiêu đối lập. Ngược lại, kỷ luật nghiêm mình chính là điều kiện để phát triển bền vững. Một nền kinh tế không thể phát triển lành mạnh nếu nguồn lực quốc gia bị thất thoát bởi tham nhũng, lãng phí. Một xã hội không thể phát triển công bằng nếu có cơ hội tiếp cận nguồn lực bị chi phối bởi quan hệ cá nhân hay lợi ích nhóm. Một bộ máy hành chính không thể phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả nếu tồn tại tình trạng nhũng nhiễu, vòi vĩnh và lạm quyền", PGS.TS Đào Duy Quát nhấn mạnh.

Nhìn rộng hơn, tham nhũng không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm méo mó môi trường phát triển. Khi tham nhũng tồn tại, các doanh nghiệp chân chính bị mất lợi thế cạnh tranh: các nhà đầu tư thiếu niềm tin vào môi trường kinh doanh; nguồn lực xã hội bị phân bố sai lệch; chi phí không chính thức gia tăng; chất lượng chính sách công bị suy giảm. Do đó, phòng, chống tham nhũng thực chất là bảo vệ môi trường phát triển lành mạnh và tạo điều kiện cho các nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn.

Dù kiên quyết đấu tranh, Nghị quyết của Đảng vẫn thể hiện một cách tiếp cận rất cân bằng. Chống tham nhũng không đồng nghĩa với việc tạo ra tâm lý sợ trách nhiệm, sợ đổi mới hay né tránh công việc trong đội ngũ cán bộ. Nếu cán bộ chỉ lo ngại rủi ro mà không dám quyết định, không dám sáng tạo thì bộ máy sẽ rơi vào tình trạng trì trệ. Vì vậy, cùng với việc xử lý nghiêm sai phạm, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ trách nhiệm và có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" để loại bỏ tư duy trì trệ

Trong thực tiễn quản trị hiện đại, điều quan trọng nhất là phải phân biệt rõ ràng giữa các sai phạm mang tính chất vụ lợi, ích kỷ cá nhân với những rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích công cộng. Những người có ý đồ trục lợi từ chính sách phải bị xử lý nghiêm minh. Ngược lại, đối với những cán bộ năng động, sáng tạo, dám đổi mới, dám đột phá vì lợi ích chung, nếu thực hiện nhiệm vụ với động cơ trong sáng và trên cơ sở tuân thủ các quy định của pháp luật, thì cần có cơ chế bảo vệ, khuyến khích để họ yên tâm cống hiến.

Từ góc độ đó có thể khẳng định, phòng, chống tham nhũng không làm chậm quá trình phát triển mà ngược lại tạo nền tảng cho phát triển minh bạch, lành mạnh và bền vững hơn.

"Kỷ luật không phải để cản trở đổi mới mà để bảo đảm đổi mới đi đúng hướng. Xử lý tham nhũng không nhằm tạo tâm lý e ngại mà để củng cố niềm tin vào sự công bằng của thể chế. Khi niềm tin xã hội được tăng cường, đó sẽ là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước trong dài hạn", PGS.TS Đào Duy Quát khẳng định.

Sửa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước: Người chống tham nhũng được bồi thường

VOV.VN - Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đề xuất bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng.