Vùng nguyên liệu minh bạch để nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cho nông sản

Trước xu hướng gia tăng các vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu, thành phố Cần Thơ xác định xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch, chuỗi cung ứng bền vững và đẩy mạnh chuyển đổi số là giải pháp căn cơ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nông nghiệp.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, đến nay hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã đối mặt với 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường trên thế giới. Hoa Kỳ hiện là quốc gia điều tra nhiều nhất với 82 vụ việc. Nguyên nhân xuất phát từ quá trình tự do hóa thương mại, sự gia tăng xuất khẩu của Việt Nam cũng như xu hướng bảo hộ thương mại đang diễn biến phức tạp tại nhiều quốc gia.

Bà Huỳnh Ngọc Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, chế biến và Phát triển thị trường, Sở NN&MT thành phố Cần Thơ cho rằng, phòng vệ thương mại hiện không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp xuất khẩu mà đã trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, năng lực phòng vệ thương mại của doanh nghiệp phụ thuộc rất lớn vào chất lượng và tính minh bạch của vùng nguyên liệu. Một vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, có mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất, dữ liệu số và hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ sẽ tạo ra cơ sở dữ liệu quan trọng giúp doanh nghiệp chứng minh tính hợp pháp của sản phẩm khi tham gia thị trường quốc tế. Ngược lại, nếu vùng nguyên liệu còn phân tán, thiếu liên kết và thiếu dữ liệu, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn khi phải giải trình với cơ quan điều tra nước ngoài.

Theo bà Huỳnh Ngọc Dũng, trong những năm qua, thành phố Cần Thơ xác định xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Thành phố định hướng phát triển nông nghiệp không chỉ nhằm tăng sản lượng mà còn hướng đến xây dựng chuỗi giá trị bền vững, đáp ứng yêu cầu thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong 6 tháng năm 2026, ngành nông nghiệp thành phố đã hỗ trợ 92 lượt ủy quyền từ các hợp tác xã và tổ hợp tác của 45 vùng trồng cho 62 doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, với tổng sản lượng gần 19.838 tấn trái cây. Kết quả này cho thấy sự chuyển biến từ quan hệ mua bán đơn thuần sang liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xây dựng hồ sơ truy xuất nguồn gốc và chứng minh xuất xứ hàng hóa.

Bên cạnh đó, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói được xác định là hạ tầng quan trọng của hoạt động xuất khẩu. Đến nay, thành phố đã cấp 657 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 11.000 ha, có trên 9.400 hộ nông dân tham gia; đồng thời cấp 45 mã số cơ sở đóng gói cho 17 doanh nghiệp. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành hệ thống dữ liệu minh bạch phục vụ xuất khẩu.

Bà Huỳnh Ngọc Dũng cho biết: "Nhà nước đóng vai trò then chốt như một bệ đỡ, mở đường cho từ phòng ngự thụ động sang chủ động đồng hành. Trong đó, Nhà nước làm vai trò kiến tạo về thể chế và ban hành những văn bản pháp lý, hoàn thiện hệ thống pháp luật về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ thương mại. Cũng như hỗ trợ hệ sinh thái phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ".

Chuyển đổi số cũng được xem là giải pháp then chốt để nâng cao tính minh bạch của vùng nguyên liệu sản xuất của Cần Thơ. Hiện nay đã  thành phố đã triển khai nhiều ứng dụng số trong quản lý sản xuất như cơ sở dữ liệu quốc gia về mã số vùng trồng, nhật ký điện tử đồng ruộng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và cảnh báo dịch bệnh. Các dữ liệu giúp doanh nghiệp chứng minh tính minh bạch của chuỗi cung ứng khi làm việc với đối tác nhập khẩu hoặc cơ quan điều tra nước ngoài.

Theo bà Huỳnh Ngọc Dũng, khó khăn lớn nhất hiện nay của thành phố là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, trình độ số hóa chưa đồng đều, năng lực quản trị của một số hợp tác xã còn hạn chế và yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe, đặc biệt liên quan đến phát thải khí nhà kính, môi trường, trách nhiệm xã hội và minh bạch chuỗi cung ứng.

Vùng nguyên liệu mà có dữ liệu đầy đủ chúng ta tạo ra chuỗi cung ứng minh bạch, yếu tố thứ hai chúng ta xây dựng được thương hiệu mạnh trên thị trường quốc tế. Chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân trong xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, nâng cao trách nhiệm, phát triển bền vững; góp phần nâng cao vị thế nông sản, thủy sản của Việt Nam trên thị trường quốc tế và thích ứng với xu hướng mới của quốc tế đặt ra.

Trong bối cảnh các vụ điều tra phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng, việc xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo ra hệ thống dữ liệu tin cậy để doanh nghiệp chứng minh tính hợp pháp, minh bạch và bền vững của sản phẩm. Đây được xem là “lá chắn” quan trọng giúp doanh nghiệp bảo vệ thị phần xuất khẩu, nâng cao khả năng cạnh tranh và thích ứng hiệu quả với các rào cản thương mại trong giai đoạn hội nhập mới.

Hội thảo "Doanh nghiệp Việt Nam trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại"

VOV.VN - Sáng nay (25/6), tại phường Cái Khế, TP. Cần Thơ, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), Sở Nông nghiệp & Môi trường và Sở Công Thương TP. Cần Thơ tổ chức Hội thảo "Doanh nghiệp nông nghiệp trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại".