Tản mạn về bún ở Hà Nội
VOV.VN - Nhắc đến ẩm thực Hà Nội, người ta thường nhớ ngay đến phở. Nhưng có một thức quà bình dị mà biến hóa phong phú, hiện diện từ quán nhỏ đầu phố đến những gánh hàng rong, đó là bún.
Mỗi món bún mang một hương vị, một câu chuyện riêng, góp phần tạo nên nét tinh tế và sức hấp dẫn của ẩm thực đất Kinh kỳ. Qua bài viết sau của nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, chúng ta cùng khám phá câu chuyện về những món bún Hà Nội – từ nguồn gốc, cách chế biến đến bí quyết giữ gìn hương vị truyền thống.
Ngày nay những thức quà ở các thành phố nói chung rất phong phú từ món nước đến khô, món tây và ta nhưng ở Hà Nội lại có sự khác biệt. Dường như ở thành phố này quán bán bún nhiều hơn với đủ các loại.
Khi nói về quà Hà Nội, xưa cũng như nay người ta thường bàn rôm rả về phở coi đó là đặc trưng của ẩm thực đường phố Hà Nội. Điều đó không sai. Dù có phở nước, phỏ xào nhưng phỏ rất đơn điệu vì chỉ hợp với thịt bò và thịt gà còn bún lại hợp với các loại thịt và cả cá vốn có mùi tanh.
Trừ món bún xáo thịt trâu nay không còn Hà Nội hiện có hơn chục món bún. Là món bún bò, bún thịt vịt, ngan, bún sườn dọc mùng, bún chả, bún thang, bún riêu, bún ốc, bún đậu mắm tôm, bún cá, bún xáo chó.
Tại sao bún ở Hà Nội lại phong phú? Có người giải thích, Hà Nội xưa là nơi hội tụ của người bốn phương khi về kinh đô sinh sống họ mang theo thức quà quê mình trong đó phổ biến là món bún.
Khi ra kinh đô nó được người sành ăn chế biến theo khẩu vị, lại thêm thắt gia vị khiến chính người miền quê ấy cũng không nhận ra. Món bún thịt vịt được thêm vài cọng húng làng Láng khiến bát bún có mùi vị thơm rất hấp dẫn.
Bún ốc cũng vậy, từ bún nước chan nóng người Thăng Long chế biến ra bún ốc nguội thành món quà chiều rất vừa vặn với dạ dầy để tối vẫn ăn cơm bình thường với gia đình. Ở ngoại ô Thăng Long có hai làng nấu bún ốc nổi tiếng là Pháp Vân và Khương Thượng đi vào ca dao.
Món bún đậu chấm mắm tôm xuất xứ chỉ là bún chấm với mắm đồng kèm vài lát khế chua, ra kinh đô nó được thay bằng mắm tôm cùng đĩa đậu phụ làng Mơ rán vàng. Bát mắm tôm vắt chanh, thêm vài lát ớt dùng đũa đánh đều, mắm bông lên dậy mùi thơm nặng khó mà từ chối.
Tuy nhiên món bún thang và bún chả là của người Thăng Long-Hà Nội. Khi nướng thịt, người xưa quết chút mỡ chó khiến miếng thịt thơm nức người đi ngang phố khó mà dằn lòng. Bún thang quả là tinh tế thượng hạng. Món này chế biến cầu kỳ, tỉ mẩn lại được trình bầy bắt mắt. Khi ăn thêm một chút tinh dầu cà cuống thật khó quên.
Bún hợp khẩu vị không chỉ ở cách chế biến mà nguyên liệu cũng phải tươi ngon đặc biệt làn bún. Làm bún không khó, nhưng để làm ra thứ bún sợi trắng, giòn, trời hanh sợi không khô đòi hỏi phải có kinh nghiệm và bí quyết. Làng quê nào cũng có thể làm được bún rối song làm bún đồng tiền thì không phải làng nào cũng làm được.
Ở Thăng Long-Hà Nội có hai làng làm bún nổi danh là Phú Đô và Tứ Kỳ. Ở Tứ Kỳ có ngôi miếu thờ tổ nghề. Ca dao có câu "Bún ngon, bún mát Tứ Kỳ/Pháp Vân cua ốc đồn thì chẳng ngoa”. Tứ Kỳ và Pháp Vân xưa là hai thôn của xã Hoàng Liệt (nay là phường Hoàng Liệt), một thôn làm bún, một thôn chuyên bán bún ốc, bún riêu.
Thời bao cấp, lương thực bị quản lý khắt khe nên hai làng không không được làm bún. Ở nội thành có hợp tác xã Sông Hồng chuyên làm bún và bánh phở. Các gia đình muốn ăn bún hay phở chỉ còn cách mang gạo và mấy hào tiền công ra đổi.
Ngày nay rất nhiều làng quanh Hà Nội làm bún cung cấp cho các quán và bán ở các chợ nhưng người sành ăn muốn chế biến món bún tại nhà rất cầu kỳ tìm mua bún Phú Đô và Tứ Kỳ mới hài lòng.