Những món quà quê và hành trình chạm vào ký ức ở làng cổ Đường Lâm

Hơn 20 năm kể từ ngày làng cổ Đường Lâm được công nhận là di tích quốc gia, cũng là hành trình 20 năm làng cổ Đường Lâm trở thành điểm du lịch di sản hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, Đường Lâm ngày nay không chỉ hấp dẫn du khách bởi những ngôi nhà gạch đá ong cổ kính. Đường Lâm còn hấp dẫn du khách bởi những giá trị văn hóa kết tinh qua nhiều thế hệ.

Một món quà quê bình dị, một ly trà thơm hay đơn giản là bát nước chấm trên mâm cơm thường đều được người dân Đường Lâm “biến” thành sản phẩm du lịch độc đáo, trở thành “đòn bẩy” phát triển kinh tế xanh, bền vững. 

Sức hút từ thương hiệu quà quê ở Đường Lâm

Nhắc đến Làng cổ Đường Lâm, du khách không chỉ ấn tượng bởi những nếp nhà đá ong rêu phong, nơi lưu giữ dấu ấn kiến trúc cổ, mà còn bị níu chân bởi hương vị mộc mạc của chè lam, tương nếp - những thức quà quê dân dã, là sự kết tinh từ nếp sống của người dân xứ Đoài qua bao thế hệ. 

Chè lam là món quà không thể thiếu trong hành trình khám phá Đường Lâm. Sự kết hợp giữa vị ngọt thanh của mật, cái dẻo thơm của bột nếp, vị bùi béo của lạc rang cùng chút cay ấm của gừng qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ đã tạo nên nét ẩm thực đặc trưng. 

Nếu chè lam là thức quà ngọt ngào níu chân du khách lúc dừng chân, thì tương nếp lại là linh hồn trong mâm cơm thường ngày của người dân Đường Lâm. Tương Đường Lâm không chỉ đơn thuần là một món gia vị mộc mạc trong bữa ăn gia đình, mà còn là sự kết tinh kinh nghiệm dân gian được người dân chắt chiu, gìn giữ qua bao thế hệ. 

Chính sự hòa quyện giữa không gian di sản cùng nét ẩm thực đậm đà đã chạm đến cảm xúc của du khách khi đặt chân đến làng cổ Đường Lâm. Lần đầu ghé thăm làng cổ, du khách trẻ Minh Phương chia sẻ: “Chúng mình rất thích tìm về những kỷ niệm xưa và nét văn hóa truyền thống mà cha ông để lại. Lần đầu đến Làng cổ Đường Lâm, mình không chỉ bị hấp dẫn bởi phong cảnh làng quê đẹp cổ kính, yên bình, mà hơn thế khi được thưởng thức mâm cơm quê giản dị, hay những món quà quê như kẹo lạc, chè lam. Mình thực sự cảm thấy như được trở về không gian của những ký ức xưa”.

Tuy nhiên, di sản Đường Lâm không chỉ dừng lại ở việc khơi gợi cảm xúc hoài niệm. Khi nhu cầu trải nghiệm của du khách ngày một lớn, những nếp nhà cổ, chum tương, mẻ chè lam đã bước ra khỏi không gian bảo tồn thuần túy để trở thành nguồn lực kinh tế, mở ra hướng đi sinh kế bền vững cho người dân địa phương. 

Khi quà quê trở thành sản phẩm du lịch đặc thù

Từ những giá trị truyền thống sẵn có, người dân Đường Lâm kết hợp bảo tồn di sản với các hoạt động tạo thu nhập. Tại nhà cổ của ông bà Thể - Tiến, không gian sống truyền thống được kết hợp với hoạt động đón khách và phục vụ ẩm thực địa phương. Sau khi tham quan, du khách có thể thưởng thức bữa cơm mang hương vị xứ Đoài.

Ông Hà Nguyên Huyến, một gia đình làm tương nổi tiếng tại Làng cổ cho biết: “Hiện nay, hoạt động làm tương của gia đình gắn nhiều hơn với việc đón khách du lịch. Thay vì sản xuất số lượng lớn để bán đại trà, gia đình chủ yếu làm tương phục vụ nhu cầu của du khách đến thưởng thức tại chỗ, trải nghiệm nghề làm tương truyền thống và mua làm quà. Đây cũng chính là nguồn thu nhập chính của gia đình”. 

Việc giữ gìn hương vị truyền thống của thương hiệu quà quê Đường Lâm là yếu tố quyết định giá trị của sản phẩm, bên cạnh các hoạt động quảng bá, tìm kiếm thị trường và mở rộng đầu ra cho sản phẩm. Sau 15 năm gắn bó với nghề làm chè lam, chị Đỗ Thị Oanh (48 tuổi) cho biết, nghề được truyền lại từ nhiều thế hệ, xưa kia việc làm chè lam chỉ là món quà quê phục vụ nhu cầu của gia đình hay người dân xung quanh. Ngày nay người làng Đường Lâm làm chè lam chủ yếu đáp ứng nhu cầu của khách du lịch, kết hợp với hoạt động trải nghiệm, hướng dẫn làm chè lam rất được du khách yêu thích.

“Vào cuối tuần hay những tháng cao điểm có nhiều đoàn khách tới tham quan, trải nghiệm, có đoàn từ 80 - 100 khách đến trải nghiệm hoạt động làm chè lam. Họ rất hứng thú với hoạt động này vì không chỉ biết rõ được quá trình làm chè lam, mà còn được tự làm chè lam theo cách truyền thống và mang những sản phẩm về là quà tặng cho người thân và bạn bè”, chị Oanh cho biết. 

Tại Đường Lâm, câu chuyện về những chum tương, mẻ chè lam vượt ra ngoài không gian nếp nhà cổ đá ong cho thấy sức mạnh của di sản, kết tinh văn hóa truyền thống đang được người dân khai thác, tạo thành sản phẩm hàng hóa mang lại giá trị kinh tế bền vững. Di sản, văn hóa truyền thống vì thế được người dân chủ động giữ gìn, phát huy giá trị. Cũng bởi vậy mà di sản, truyền thống ngày càng hiện diện nhiều hơn trong nhịp sống hiện đại và tạo sinh kế bền vững cho tương lai.

Ngôi làng cổ hơn 500 tuổi từng được mệnh danh “làng người giàu” ở Hà Nội

VOV.VN - Nằm yên bình bên dòng sông Nhuệ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 40km về phía Nam, làng Cựu với hơn 500 năm lịch sử hiện lên với không gian kiến trúc hoài cổ, mang nét văn hóa Đông – Tây độc đáo.