Bị đánh cắp danh tính, người dân bỗng thành chủ doanh nghiệp, phải xử lý thế nào?
VOV.VN - Không thành lập, góp vốn hay điều hành doanh nghiệp nhưng người dân bị mạo danh, đứng tên chủ doanh nghiệp hoặc người đại diện theo pháp luật, đối mặt rắc rối về thuế và trách nhiệm pháp lý. Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cho rằng, cần siết xác thực danh tính, bảo đảm việc đăng ký có sự đồng ý của người đứng tên.
Thời gian qua hiện tượng công dân bị lợi dụng, giả mạo thông tin cá nhân để đứng tên thành lập doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh đang có chiều hướng gia tăng. Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS cho rằng: Dưới góc độ pháp lý, việc công dân bị giả mạo thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh tiềm ẩn nhiều rủi ro, không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn có thể gây ra những hệ lụy về tài chính, trách nhiệm pháp lý và uy tín cá nhân.
PV: Khi bị sử dụng thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh, người dân có thể đối mặt với hệ lụy gì?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Người bị mạo danh có thể bị ghi nhận là chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật hay chủ hộ kinh doanh, dù không biết đơn vị hoạt động ở đâu, kinh doanh gì. Khi doanh nghiệp phát sinh vi phạm, cơ quan chức năng có thể yêu cầu họ giải trình; có thể nhận thông báo về thuế, hóa đơn, khoản nợ hay giao dịch bất thường.
Việc này ảnh hưởng công việc, uy tín, thậm chí khiến họ bị xác minh dấu hiệu trốn thuế, mua bán hóa đơn trái phép hoặc lừa đảo. Tuy nhiên, tên xuất hiện trên giấy đăng ký không đồng nghĩa người đó đương nhiên vi phạm. Trách nhiệm phải căn cứ hành vi, lỗi, vai trò và chứng cứ.
PV: Người bị mạo danh có phải chịu trách nhiệm về thuế, khoản nợ hay các hành vi vi phạm của doanh nghiệp không, thưa luật sư?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Không thể mặc nhiên buộc một người nộp thuế, trả nợ hoặc chịu trách nhiệm về giao dịch do người khác xác lập chỉ vì thông tin của họ bị sử dụng để đăng ký doanh nghiệp. Cần làm rõ ai lập hồ sơ, sử dụng chữ ký, chữ ký số và điều hành doanh nghiệp. Nếu cá nhân không biết, không đồng ý, không tham gia và chứng minh bị mạo danh, đó là căn cứ. Hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả để đăng ký có thể bị xem xét theo Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/1/2026 đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu. Việc áp dụng quy định phải dựa trên chứng cứ và kết quả xác minh.
PV: Theo ông, khi phát hiện mình bị mạo danh, người dân nên bắt đầu xử lý từ đâu?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Trước hết, tra cứu trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để xác định tên mình được sử dụng trong hồ sơ nào và thời điểm đăng ký. Thu thập chứng cứ không đăng ký hoặc không tham gia kinh doanh, như giấy tờ tùy thân, thư điện tử, tin nhắn, dữ liệu chữ ký và giao dịch. Nên lập bản tường trình, nêu việc phát hiện và tài liệu.
Với doanh nghiệp có dấu hiệu giả mạo hồ sơ, gửi văn bản đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh xem xét theo Điều 68 Nghị định 168/2025/NĐ-CP; nếu là hộ kinh doanh, liên hệ cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã. Khi có dấu hiệu làm giả giấy tờ, lừa đảo hoặc vi phạm khác, nên tố giác công an. Nếu nhận thông báo thuế hoặc yêu cầu giải trình, cần phản hồi bằng văn bản, thông báo việc bị mạo danh và đề nghị kiểm tra.
PV: Đâu là nguyên nhân khiến thông tin cá nhân bị lợi dụng để đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh, thưa ông?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Có ba nguyên nhân. Thứ nhất, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân còn hạn chế. Thông tin căn cước, số định danh, hình ảnh giấy tờ hoặc chữ ký có thể bị chia sẻ thiếu kiểm soát; khi dữ liệu lộ lọt, người khác có thể khai thác để làm thủ tục trái phép. Thứ hai, khâu xác thực danh tính và ý chí của người được ghi tên, nhất là với thủ tục trực tuyến, cần hoàn thiện. Hồ sơ đủ hình thức chưa chứng minh người có thông tin chính là người thực hiện giao dịch đã đồng ý. Thứ ba, việc phát hiện, xử lý có lúc chưa theo kịp tốc độ khai thác dữ liệu, khiến khắc phục phức tạp hơn khi thông tin đã bị dùng để mở tài khoản, phát hành hóa đơn hoặc giao dịch.
PV: Theo ông, cần giải pháp gì để hạn chế tình trạng này?
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Cần tăng cường xác thực điện tử, đối chiếu dữ liệu và kiểm tra người trực tiếp thực hiện thủ tục. Trọng tâm không chỉ là xem hồ sơ đủ thành phần, mà phải xác minh danh tính, bảo đảm người được ghi tên đã biết và đồng ý. Cơ quan đăng ký kinh doanh nên thông báo cho cá nhân khi thông tin của họ được sử dụng, qua kênh xác thực; cảnh báo hồ sơ bất thường để kiểm tra, không phải kết luận vi phạm. Cần hậu kiểm, quy định đầu mối, thời hạn và trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an.
Người dân cần bảo vệ giấy tờ, tài khoản định danh, tài khoản thuế, mật khẩu, OTP; cảnh giác đường link, ứng dụng, cuộc gọi lạ. Không giao chữ ký số, không ký giấy tờ để trống, không cho mượn giấy tờ đứng tên hộ; nên kiểm tra thông tin đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế. Quan trọng hơn, người dân cần được thông báo khi danh tính bị sử dụng, có cách phản đối thuận tiện và được bảo vệ kịp thời. Xác thực đúng người, đúng ý chí và đúng giao dịch ngay từ đầu là giải pháp căn cơ để ngăn chặn việc lợi dụng thông tin cá nhân lập doanh nghiệp trái phép, có quy trình tiếp nhận, phản hồi.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hậu kiểm, xây dựng đầu mối phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an, có quy trình chuyển thông tin và thời hạn phản hồi cụ thể.
Giải pháp căn cơ nhất là chuyển từ tư duy “kiểm tra hồ sơ có đủ giấy tờ hay không” sang “xác minh tính xác thực của thông tin và chủ thể thực hiện giao dịch”. Điều này vừa bảo vệ người dân trước nguy cơ bị mạo danh, vừa bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi.
PV: Xin cảm ơn ông!
Cảnh báo mạo danh cơ quan BHXH để lừa đảo người dân cập nhật thông tin
VOV.VN - Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Khánh Hòa vừa phát đi văn bản cảnh báo tình trạng một số đối tượng mạo danh cơ quan BHXH để lừa đảo người dân cung cấp thông tin cá nhân.
