Chanh không hạt Vĩnh Long - hành trình từ ruộng lúa đến thị trường châu Âu
VOV.VN - Ở Vĩnh Long, nơi ruộng lúa từng là kế mưu sinh duy nhất của bao thế hệ nông dân, nay một làn gió mới đang thổi qua. Những thửa ruộng kém hiệu quả, vườn tạp dần nhường chỗ cho chanh không hạt - cây trồng mở ra cơ hội đổi đời cho hàng chục hộ nông dân, phần lớn là đồng bào Khmer.
Xã Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long trước đây vốn là vùng chuyên canh lúa. Cuộc sống của người dân nơi đây quanh đi quẩn lại cũng chỉ trông vào mấy vụ lúa mỗi năm, thu nhập bấp bênh, cái khó cứ bám theo mãi. Ông Sơn Hải Phong, tổ trưởng tổ chi hội nghề nghiệp mô hình trồng chanh không hạt xã Song Lộc, vẫn nhớ như in những ngày tháng ấy.
"Hồi còn sản xuất lúa ai cũng khó khăn, rồi tôi được Đảng ủy, UBND xã giới thiệu đi tham, quan học hỏi ở Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, rồi đến tham quan mô hình canh tác chanh không hạt xuất khẩu sang châu Âu ở Cần Thơ, nhận thấy đạt hiệu quả rất cao nên khi về nhà tôi quyết định chuyển từ trồng lúa sang chanh không hạt".
Quyết định chuyển đổi không hề đơn giản với những nông dân quen gắn bó với cây lúa bao năm. Nhưng sự đồng hành của chuỗi liên kết "4 nhà" - nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước – đã giúp họ vượt qua rào cản đó. Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với chính quyền địa phương vận động, tổ chức tham quan mô hình thực tế, hỗ trợ nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay. 24 hộ trong tổ chi hội nghề nghiệp đã được vay tổng cộng 900 triệu đồng từ Quỹ Hỗ trợ nông dân, bên cạnh khoản hỗ trợ không hoàn lại 215 triệu đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới để phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
Trọng tâm của mô hình là Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí ở xã Tân An – đơn vị đóng vai trò cầu nối giữa người nông dân và doanh nghiệp Hà Lan, đưa chanh không hạt Vĩnh Long vươn tới thị trường châu Âu. Để đáp ứng tiêu chuẩn Global GAP khắt khe của thị trường quốc tế, HTX tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát từng khâu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Kỹ thuật viên của HTX và doanh nghiệp thường xuyên xuống tận vườn hỗ trợ nông dân.
Ông Lâm Ngọc Hải, hộ có 1,7 ha chanh đang cho thu hoạch, cho biết kể từ khi tham gia mô hình, ông được hướng dẫn chi tiết từ mật độ trồng, cách cắt tỉa đến chăm sóc cây, đồng thời được hỗ trợ 50 triệu đồng vốn ban đầu. Ông Hải chia sẻ: "Mình hợp đồng với Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, thì được hợp tác xã hỗ trợ phân bón, giống, kỹ thuật trồng và chi phí lên liếp 5 triệu đồng/công. Khi chanh có vấn đề gì thì mình điện thoại đến hợp tác xã thì họ cử người đến hỗ trợ. Nói chung tham gia hợp tác xã thì chanh không lo về đầu ra".
Câu nói "không lo về đầu ra" – đó chính là điều mà bao năm trồng lúa, người nông dân chưa bao giờ dám nói, và những con số thực tế đã chứng minh sức hút của mô hình này. Từ năm thứ 3, chanh cho trái to, năng suất bình quân đạt 5 tấn/công, lợi nhuận từ 15-20 triệu đồng tùy thời giá. Từ năm thứ 4 trở đi, năng suất ổn định 30-50 tấn/ha, tính theo giá bán bình quân 15.000 đồng/kg, mỗi ha mang về lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng mỗi năm – cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.
"Chi phí đầu tư ban đầu cho 1.000m2 dao động từ 10-13 triệu đồng. Nhưng khoảng từ 18 tháng là có thể thu hoạch. Thu hoạch trong vòng khoảng nửa năm đến 10 tháng là chúng ta sẽ thu hồi vốn. Còn lợi nhuận của chanh không hạt nếu vào năm thứ 3, thì nó có thể dao động từ 500-600 triệu/ha", ông Phan Đức Tài, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Chí, phân tích rõ hơn về hiệu quả đầu tư.
Đến nay, tổ chi hội nghề nghiệp mô hình trồng chanh không hạt xã Song Lộc đã có 33 thành viên, trong đó 79% là nông dân Khmer, với tổng diện tích hơn 22 ha. Mô hình không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn tạo việc làm cho lao động địa phương và góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân – từ manh mún, tự phát sang liên kết theo chuỗi, hướng đến thị trường.
Từ thành công bước đầu, Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long đang từng bước nhân rộng mô hình để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung phục vụ xuất khẩu.
Ông Nguyễn Trung Vẹn, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long, cho biết: "Hướng của doanh nghiệp là muốn nhờ Liên minh Hợp tác xã, các sở ngành, cũng như phía hợp tác xã để hỗ trợ họ phát triển diện tích đến năm 2030. Toàn tỉnh Vĩnh Long chanh không hạt là 500 ha để phục vụ thị trường xuất khẩu".
Mục tiêu đến cuối năm 2026, diện tích chanh không hạt toàn tỉnh đạt 250 ha và tiếp tục mở rộng lên 500 ha giai đoạn 2027-2030. Từ những thửa ruộng lúa kém hiệu quả năm nào, chanh không hạt Vĩnh Long đang viết nên câu chuyện mới – câu chuyện của liên kết, của niềm tin và của khát vọng vươn ra thị trường thế giới.