Chuyển dịch chuỗi cung ứng: Cơ hội “vàng” để doanh nghiệp thoát bẫy gia công

Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ trước những biến động địa chính trị, cùng sự thay đổi trong chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia. Cơ hội cho các DN Việt trong xu hướng dịch chuyển này là rất lớn, các DN cần chủ động nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa quy trình và có nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chuyển dịch chuỗi cung ứng - cuộc sàng lọc khốc liệt

Nhận thấy cơ hội lớn cho các DN trong nước, bà Vương Thị Oanh, Chuyên viên Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, các tập đoàn lớn trên thế giới liên tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam kéo theo nhu cầu nội địa hóa nguồn cung ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA hay RCEP cũng tạo thêm dư địa cho công nghiệp hỗ trợ trong nước, nhờ các quy định chặt chẽ về xuất xứ hàng hóa. Đây là cơ hội để DN Việt tham gia trực tiếp vào chuỗi sản xuất, thay vì chỉ thực hiện các công đoạn gia công đơn giản.

Tuy nhiên, bà Oanh cũng lưu ý, thương mại toàn cầu hiện không còn chỉ ưu tiên chi phí thấp, quá trình này đang chuyển mạnh sang yêu cầu về an toàn chuỗi cung ứng, khả năng chống chịu và phát triển bền vững. Đặc biệt, sức ép từ các tiêu chuẩn xanh ngày càng lớn, khi nhiều thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ đã luật hóa các yêu cầu phát triển bền vững thông qua các Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay quy định thẩm định phát triển bền vững DN.

“Chuỗi cung ứng hiện đại vận hành dựa trên dữ liệu lớn và kết nối thời gian thực. Nếu DN vẫn duy trì mô hình quản trị thủ công, thiếu hệ thống quản trị, điều hành sản xuất hay khả năng kết nối với đối tác FDI dễ dẫn đến nguy cơ bị loại khỏi chuỗi. Đây là cuộc sàng lọc khốc liệt, nhưng cũng là cơ hội vàng để DN Việt bứt phá khỏi bẫy gia công, vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu”, bà Oanh khẳng định.

DN cần rút ngắn khoảng cách năng lực

Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ các xu hướng định hình lại công nghiệp toàn cầu. Song thực tế khoảng cách năng lực giữa DN Việt với yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn khá lớn. Đa số DN nội địa hiện mới chỉ tham gia ở các khâu giá trị thấp như bao bì, linh kiện đơn giản hoặc gia công cơ bản.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia chính sách công, Giảng viên Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, tác động lan tỏa của FDI trong chuyển giao công nghệ và hỗ trợ DN Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế. Các DN nội địa chưa thực sự tham gia sâu vào các chuỗi có giá trị gia tăng cao. Cùng với đó, liên kết sâu giữa các DN nội địa và DN FDI mạnh mẽ nhưng mới tập trung ở nhóm ngành có công nghệ thấp, trung bình hay ở nhóm ngành dịch vụ.

Dù vậy, ông Việt cũng cho rằng, DN Việt hoàn toàn vẫn có thể thành công khi tham gia các thị trường “ngách” để chắc chân trong các chuỗi cung ứng. Ở đó hàng hóa Việt có ưu thế nổi trội cùng các kinh nghiệm quản lý đã tích lũy được, không nên tập trung vào các thị trường lớn, truyền thống để tham gia các chuỗi cung ứng lớn đòi hỏi các tiêu chuẩn quá sức.

“Cơ hội thành hiện thực khi DN Việt nâng cao năng lực cạnh tranh với chiến lược và cách thức kinh doanh, từ đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và quản lý. Mặt khác cần xây dựng quy hoạch tổng thể ngành, vùng, địa phương, trên cơ sở đó, rà soát lại việc sử dụng nguồn vốn FDI hiện tại để có kế hoạch điều chỉnh, cơ cấu lại hợp lý”, ông Việt lưu ý.

Khi các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ và chuyển chuỗi giá trị sang các quốc gia có môi trường chính sách ổn định, ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, đây là cơ hội để Việt Nam chuyển từ vị thế gia công sang trở thành trung tâm sản xuất, cung ứng có giá trị gia tăng cao trong mạng lưới toàn cầu.

Nhưng hạn chế cơ bản là phần lớn các DNNVV vẫn còn khoảng cách lớn về năng lực so với yêu cầu do hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị dữ liệu và hạ tầng logistics. Nếu không có giải pháp kịp thời, DN Việt có nguy cơ bị gạt ra ngoài chuỗi giá trị toàn cầu.

“Để tận dụng cơ hội từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các DN Việt cần sớm đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, xã hội, quản trị (ESG), truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa sản xuất. Đồng thời, DN cần đẩy mạnh chuyển đổi số, đầu tư công nghệ và tăng cường liên kết để hình thành các cụm DN đủ năng lực đáp ứng đơn hàng lớn”, ông nêu quan điểm.

Tận dụng dòng chảy dịch chuyển chuỗi cung ứng, câu chuyện không chỉ nằm ở việc thu hút thêm các nhà máy. Cần làm thế nào để DN Việt Nam giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng, hình thành hệ sinh thái sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Công nghiệp ô tô Việt loay hoay gỡ “nút thắt” liên kết chuỗi cung ứng

VOV.VN - Trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ sản xuất ô tô, các tập đoàn đa quốc gia thường ưu tiên sử dụng nhà cung cấp trong hệ sinh thái sẵn có, khiến các doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong việc tham gia.