Từ xưởng sản xuất nhỏ đến “bản án” tài chính khổng lồ

Tại địa chỉ 18/23 Huỳnh Văn Nghệ (phường Tân Sơn), tiếng máy làm bún vẫn đều đặn vang lên trong không gian chật hẹp, nóng bức, một nhịp điệu quen thuộc của mưu sinh. Nhưng phía sau âm thanh ấy, không khí lại đặc quánh sự lo âu và tuyệt vọng.

Bà Nguyễn Thị Bính - Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Dịch vụ Nguyễn Bính đang thẫn thờ cầm trên tay quyết định xử phạt hành chính của UBND phường Tân Sơn, do ông Lê Anh Tú - Phó chủ tịch phường này ký ban hành. Con số 552.000.000 đồng (năm trăm năm mươi hai triệu đồng) đối với bà không khác gì một “bản án tử hình” dành cho cơ sở sản xuất nhỏ bé. “Với mức phạt này, chúng tôi chỉ còn đường đóng cửa xưởng. Bán hết máy móc cũng không đủ tiền đóng phạt”, bà Bính rơm rớm nước mắt chia sẻ.

Một bên là cơ sở sản xuất nhỏ đang nỗ lực duy trì sinh kế và tạo việc làm cho lao động địa phương, một bên là quyết định hành chính với sức nặng vượt quá khả năng chịu đựng. Sự tương phản ấy đặt ra câu hỏi lớn về tính hợp lý và tính nhân văn trong cách áp dụng pháp luật.

Dấu hỏi về căn cứ và quy trình xử phạt

Cụ thể, Quyết định xử phạt áp dụng phương thức “cộng dồn” các hành vi vi phạm, gồm: xả nước thải vượt chuẩn trên 5 lần bị phạt 230.000.000 đồng; tăng thêm 100% (230.000.000 đồng) do các thông số COD, TSS vượt trên 5 lần; tăng thêm 30% (69.000.000 đồng) do tổng Nitơ vượt từ 2 đến dưới 3 lần; và tăng thêm 10% (23.000.000 đồng) do Amoni vượt từ 1,1 đến dưới 1,5 lần, nâng tổng mức xử phạt lên 552.000.000 đồng. Theo bà Nguyễn Thị Bính, trước đó cơ sở không được hướng dẫn, giải thích đầy đủ về cách áp dụng các quy định này. Cho rằng mức phạt chưa phù hợp với thực tế vi phạm, bà đã tiến hành khiếu nại và không loại trừ khả năng khởi kiện ra tòa.

Đáng nói quyết định xử phạt này không chỉ đáng chú ý bởi con số lớn đối với một cơ sở sản xuất nhỏ với 6 lao động, quyết định này còn đặt ra một số vấn đề trong việc xác định mức độ vi phạm.

Theo luật sư Dương Lê Ước An (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), mức xử phạt cao có thể được xác định dựa trên thông báo nộp phí bảo vệ môi trường quý IV/2025 (ban hành ngày 12/2, do ông Võ Tấn Tài – Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng ký), trong đó ghi nhận lượng xả thải của cơ sở là 975 m³/quý, tương đương khoảng 10,8 m³/ngày.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với hóa đơn tiền nước trong các tháng 10, 11 và 12/2025, tổng lượng nước sử dụng của cơ sở chỉ là 488 m³ – đây cũng là nguồn nước đầu vào duy nhất phục vụ sản xuất. Nếu lấy khoảng 80% lượng nước sạch làm cơ sở tính toán lượng nước thải, thì lưu lượng xả thải trung bình trong quý IV/2025 chỉ vào khoảng 4,3 m³/ngày. Với mức này, cơ sở chỉ thuộc khung vi phạm từ 0 đến 5 m³/ngày, đồng nghĩa mức xử phạt sẽ thấp hơn đáng kể và phù hợp hơn với bản chất vi phạm.

Về phía mình, bà Nguyễn Thị Bính cho biết, quyết định xử phạt từ UBND phường Tân Sơn không chỉ gây áp lực tài chính mà còn mang đến cảm giác lạnh lùng, thiếu sự chia sẻ đối với một cơ sở đang nỗ lực duy trì sản xuất và tạo việc làm cho người lao động.

Bà Bính cũng cho biết, tại thời điểm kiểm tra và lập biên bản vi phạm hành chính, các cán bộ của UBND phường đã tự ghi nhận khối lượng xả thải, trong khi bà không được giải thích rõ về phương pháp xác định con số này. Theo bà, tổng lượng nước sạch mua từ Công ty Cấp nước Sài Gòn trong quý IV/2025 vốn là nguồn nước đầu vào duy nhất - chỉ ở mức 488 m³, đồng thời còn được sử dụng cho sinh hoạt của công nhân và người nhà. Từ đó, bà đặt câu hỏi về cơ sở nào để cơ quan chức năng xác định lưu lượng xả thải lên tới khoảng 10 m³/ngày làm căn cứ xử phạt.

Ngoài ra, bà Bính cho biết thời điểm quan trắc trùng với lúc cơ sở xảy ra sự cố tràn bột ra cống. Ngay sau đó, bà đã chủ động báo cáo và nhiều lần giải trình với UBND phường Tân Sơn, đồng thời đề nghị được lấy mẫu quan trắc lại để đảm bảo khách quan. Thậm chí, bà đã cho công nhân trực ca hôm xảy ra sự cố nghỉ việc để chấn chỉnh hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, theo phản ánh của bà, các ý kiến này chưa được tiếp nhận đầy đủ trước khi quyết định xử phạt chính thức được ban hành.

Khi mục tiêu môi trường va chạm với thực tế làng nghề!

Không thể phủ nhận, bảo vệ môi trường là yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế tại TP.HCM hiện nay cho thấy vẫn chưa có cơ chế đủ mạnh để di dời các cơ sở sản xuất thủ công ra khỏi khu dân cư.

Bà Bính cho biết, bà từng mang khát vọng làm bún sạch đi khắp nơi để kêu gọi đầu tư.  Tuy nhiên, cũng giống như nhiều cơ sở khác, do điều kiện thực tế và bối cảnh sản xuất nhỏ lẻ, việc xử lý nước thải vẫn khó đạt được các chỉ số như quy định. “Tôi không bất ngờ với các chỉ số đo được. Bởi tôi đã bỏ hơn 200 triệu để đầu tư công nghệ xử lý nước nhưng vẫn chưa thực sự đạt. Vậy nếu áp dụng quy định này để xử phạt đồng loạt các cơ sở làm bún, thì e rằng cả ngành bún sẽ không thể trụ nổi. Ngược lại, nếu chỉ xử phạt một vài trường hợp, thì giải pháp bảo vệ môi trường cũng chỉ mang tính hình thức” bà Bính phân trần.

Luật sư Dương Lê Ước An (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhận định: “Mục đích của xử phạt môi trường là buộc doanh nghiệp khắc phục hậu quả, đưa nguồn thải về đúng quy chuẩn. Tuy nhiên, nếu mức phạt vượt xa giá trị tài sản và khả năng tài chính, hệ quả tất yếu có thể là doanh nghiệp buộc phải đóng cửa. Khi đó, yêu cầu khắc phục hậu quả cũng trở nên bất khả thi.”

Theo vị luật sư, hệ lụy không dừng lại ở một cơ sở sản xuất bị “khai tử”, mà còn kéo theo hàng chục lao động mất sinh kế. Một chính sách nếu không tính đến khả năng thực thi trong thực tế rất dễ đi chệch khỏi mục tiêu ban đầu.

Lời cầu cứu từ một cơ sở sản xuất gia truyền

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bính tha thiết đề nghị các cơ quan chức năng xem xét lại mức xử phạt để cơ sở nhỏ của bà có cơ hội tiếp tục hoạt động, duy trì việc làm cho người lao động và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Trong nước mắt, bà Bính cho biết đã gửi đơn cầu cứu đến Chủ tịch UBND TP.HCM, đồng thời bày tỏ mong muốn được trình bày đề án xây dựng cơ sở sản xuất bún sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn môi trường, nếu nhận được sự hỗ trợ di dời từ phía thành phố. Khát vọng ấy không chỉ nhằm cứu một cơ sở sản xuất đang đứng trước bờ vực khó khăn, mà còn là nỗ lực gìn giữ một nghề truyền thống – sinh kế đã gắn bó với nhiều thế hệ.

Trong câu chuyện này, điều mà dư luận mong mỏi không chỉ dừng lại ở sự đúng đắn về mặt pháp lý, mà còn là sự hợp tình, hợp lý, nơi pháp luật không đứng tách rời cuộc sống, mà đồng hành cùng những phận người đang nỗ lực vươn lên từng ngày. Hy vọng rằng UBND phường Tân Sơn cùng các cấp có thẩm quyền sẽ xem xét lại toàn diện vụ việc để công bằng pháp lý không chỉ nằm trên văn bản, mà còn hiện hữu trong đời sống, thực sự trở thành điểm tựa cho người dân.

Mẹo giúp bà nội trợ phân biệt bún sạch và bún nhiều hóa chất

VOV.VN - Các bà nội trợ thông thái hãy bỏ túi ngay những bí quyết phân biệt sợi bún sạch và bún được tẩm hóa chất để giữ gìn sức khỏe cho mọi người trong gia đình.