Lần đầu tiên xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia

Tại hội thảo "An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI" được tổ chức ở Hà Nội sáng nay (23/4), TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết hiện nay, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương đang trong quá trình xây dựng một đề án lớn về đổi mới mô hình phát triển đất nước, trong đó bao gồm các nội dung về mô hình phát triển kinh tế, quản trị xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây là những vấn đề đang được đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh Việt Nam cần định hình lại động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Thời gian qua, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đã chủ trì tham mưu ban hành 2 nghị quyết quan trọng. Trong đó, Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tạo nền tảng để Chính phủ ban hành chiến lược quốc gia và các bộ, ngành triển khai kế hoạch hành động cụ thể.

Tiếp đó, ngày 22/12/2024, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã ban hành nhằm thúc đẩy đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Hiện nay, các nội dung này đang được tích hợp vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, với trọng tâm là các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng. Đáng chú ý, trong hệ thống nhiệm vụ được đề ra, lần đầu tiên xuất hiện nội dung xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia (AIX), được xác định là một bước đi tiếp theo sau chuyển đổi số.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, bước tiếp theo không chỉ dừng lại ở chuyển đổi số, mà là chuyển đổi AI. Một số quốc gia như Hàn Quốc đã sớm ban hành chiến lược AIX quốc gia, cho thấy xu thế này đang diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu”, TS Nguyễn Đức Hiển nêu vấn đề.

Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chỉ ra thực tế rằng AI đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực, từ kinh tế đến quản trị. Sự phát triển của năng lực tính toán, đặc biệt là AI tạo sinh, đã làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nhiều ngành. Các công nghệ AI tiên tiến đang dần định hình lại ranh giới giữa trí tuệ con người và máy móc với tốc độ chưa từng có.

TS Nguyễn Đức Hiển trích dẫn các nghiên cứu gần đây cho thấy AI có thể đóng góp 2.600 - 4.400 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu, nâng GDP thế giới thêm khoảng 7% trong vòng 10 năm tới và có thể đạt mức đóng góp khoảng 15.700 tỷ USD vào năm 2030. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, AI được dự báo có thể đóng góp khoảng 26% tăng trưởng.

“Đối với Việt Nam, ước tính đến năm 2040, AI có thể đóng góp 120 - 130 tỷ USD cho nền kinh tế, tương đương khoảng 25% GDP hiện tại. Trên cơ sở đó, lần đầu tiên nhiệm vụ xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia được đặt ra, với yêu cầu trình Chính phủ trong thời gian tới”, TS Nguyễn Đức Hiển nói.

Nếu như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây tạo ra nền tảng công nghệ và dữ liệu cho phát triển kinh tế số thì AI sẽ mở ra một ngành kinh tế mới, một cấu trúc kinh tế mới với vai trò trung tâm. “Đây sẽ là động lực tăng trưởng quan trọng trong tương lai”, TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những rủi ro lớn, đặc biệt là các nguy cơ tấn công vào hệ thống công nghệ và dữ liệu. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, đây là hệ thống có vai trò huyết mạch của nền kinh tế, hoạt động dựa trên dữ liệu và phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu. Lượng dữ liệu được tạo ra trong lĩnh vực này là vô cùng lớn, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và kinh tế AI.

Chỉ riêng thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 tương đương khoảng 28 lần GDP, với tốc độ tăng trưởng mạnh cả về số lượng và giá trị giao dịch. Thanh toán qua điện thoại di động tăng trưởng đặc biệt nhanh, cho thấy quy mô dữ liệu phát sinh ngày càng lớn.

“Tuy nhiên, rủi ro an ninh mạng cũng gia tăng tương ứng. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia bị tấn công mạng nhiều, với hàng trăm triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm và hàng triệu tài khoản bị đánh cắp trong thời gian gần đây. Các cuộc tấn công gây thiệt hại lớn về tài chính và làm rò rỉ dữ liệu với quy mô ngày càng gia tăng”, TS Nguyễn Đức Hiển cảnh báo.

Trong bối cảnh đó, vị chuyên gia nhấn mạnh việc phát triển AI cần đi đôi với bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh hệ thống, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng yếu như tài chính - ngân hàng, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Dữ liệu tài chính là tài sản chiến lược trong kỷ nguyên AI

Bình luận về bối cảnh kinh tế số, TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn biến đổi mạnh mẽ dưới tác động của AI và chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, nếu trước đây cuốn The Age of Surveillance Capitalism từng cảnh báo về “chủ nghĩa tư bản giám sát”, thì hiện nay xu hướng này đang tiến xa hơn khi các tập đoàn công nghệ ngày càng nắm giữ quyền lực lớn thông qua dữ liệu.

“Những người giàu nhất thế giới hiện nay phần lớn không còn là các tỷ phú công nghiệp truyền thống mà là các ông trùm công nghệ với giá trị vốn hóa lên tới hàng nghìn tỷ USD. Điều này cho thấy cấu trúc quyền lực kinh tế đang thay đổi rất nhanh”, TS Lê Xuân Nghĩa nói.

Chuyên gia cho rằng trong môi trường số, con người dường như bình đẳng trong việc tiếp cận các nền tảng công nghệ, nhưng thực chất đó là một dạng “bình đẳng số”, khi dữ liệu của hàng tỷ người dùng có thể bị kiểm soát bởi một số ít tập đoàn công nghệ lớn.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, trong bối cảnh đó dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu tài chính ngân hàng - trở thành tài sản cực kỳ quan trọng. Hệ thống ngân hàng nắm giữ thông tin chi tiết về tài khoản, dòng tiền và hoạt động tín dụng của cả cá nhân và doanh nghiệp, vì vậy nếu không được bảo vệ tốt sẽ tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Nhiều quốc gia đã xây dựng chiến lược dữ liệu rất rõ ràng. Chẳng hạn Trung Quốc phát triển hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn với định hướng “đông dữ liệu, tây tính toán”, nhằm tối ưu hóa hạ tầng và đảm bảo an toàn cho hệ thống dữ liệu quốc gia. Trong khi đó tại Việt Nam, dù đã có những bước đi như xây dựng trung tâm dữ liệu tại Hòa Lạc, nhưng hệ thống dữ liệu, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng vẫn cần được rà soát để tránh phân tán và nâng cao mức độ an toàn.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa, cùng với quá trình thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và chuyển đổi số trong nhiều lĩnh vực, việc xây dựng khung pháp lý cho AI cần được tiến hành thận trọng.

“Ưu tiên trước hết phải là bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro trong vận hành AI. Công nghệ phát triển rất nhanh, nhưng khung pháp lý cần được thiết kế cẩn trọng để đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính và xã hội”, TS Lê Xuân Nghĩa nhấn mạnh.

Nâng cao năng lực quản trị rủi ro pháp lý kinh doanh trong kỷ nguyên số

VOV.VN - Sáng 17/4, tại thành phố Đà Nẵng diễn ra Diễn đàn “Quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh trong kỷ nguyên số”.