Giải bài toán nội lực của nền kinh tế

Tại sao nội lực nền kinh tế chưa mạnh?

Những năm gần đây tăng trưởng GDP, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam... khá ấn tượng, tuy nhiên điều này chưa phản ánh được đầy đủ sức mạnh nội lực của nền kinh tế. Đằng sau những con số tăng trưởng đó, số lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường hàng năm vẫn ở mức cao. Tính chung 5 tháng của năm 2026, cả nước có 142,6 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng ở chiều ngược lại số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là 129,3 nghìn doanh nghiệp.

Kim ngạch xuất khẩu tuy lớn nhưng khu vực FDI chiếm ưu thế chủ yếu. Đơn cử năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 475,04 tỷ USD, trong đó khu vực kinh tế trong nước là 107,95 tỷ USD, chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài FDI (kể cả dầu thô) là 367,09 tỷ USD, chiếm 77,3%.

Theo PGS. TS Lê Đức Hoàng, Trưởng Bộ môn Tài chính Doanh nghiệp, Đại học Kinh tế Quốc dân, nền kinh tế vẫn đang phụ thuộc đáng kể vào các động lực bên ngoài và chưa hình thành được nội lực vững chắc. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, đây chính là rủi ro lớn đối với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

“Tôi cho rằng chúng ta cần trả lời được câu hỏi: Tại sao nền kinh tế có nội lực nhưng lại chưa đủ mạnh? Chúng ta không thiếu nội lực để nền kinh tế bứt phá, nhưng chúng ta lại đang thiếu các chính sách kích hoạt/thúc đẩy nội lực đó thành sức mạnh nội sinh của nền kinh tế”, PGS Hoàng nêu quan điểm.

Những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam bị tác động rất lớn bởi các yếu tố bất lợi của tình hình kinh tế, chính trị thế giới, qua đó đã bộc lộ một số điểm yếu, ví dụ như xuất khẩu bị phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế; các ngành công nghiệp hỗ trợ kém phát triển; sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhà nước và tư nhân rời rạc, không tạo thành chuỗi giá trị thống nhất; khu vực kinh tế tư nhân chậm phát triển, năng lực tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế... Tất cả các khía cạnh, lĩnh vực này của nền kinh tế cho thấy, muốn phát triển cần phải dựa chủ yếu vào năng lực nội sinh (nội lực).

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, nền kinh tế bắt buộc phải nâng cao hơn nữa nội lực để bảo đảm tự lực, tự cường, tăng trưởng và phát triển bền vững.

“Chúng ta có rất nhiều năng lực nội sinh và có cơ hội để phát huy nhưng lại chưa phát huy được vì vẫn còn nhiều điều đáng phải bàn, ví dụ như nền kinh tế thị trường vận hành chưa thông suốt, trơn tru, còn sử dụng những công cụ không phù hợp làm thui chột động lực của doanh nghiệp, nhà đầu tư. Môi trường kinh doanh dù đã được cải thiện nhưng chưa thực sự thông thoáng, vẫn còn không ít các rào cản đối với doanh nghiệp. Đặc biệt là những hạn chế về thể chế là một trong những thách thức lớn nhất”, TS Bình nói.

Thể chế là “chìa khóa” kích hoạt nội lực

Nền kinh tế nước ta đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, vì vậy củng cố, tăng cường nội lực bền vững là yêu cầu cấp thiết giúp nền kinh tế ổn định, nâng cao sức chống chịu trước những “cú sốc” đến từ bối cảnh thế giới, đồng thời là nền tảng để bứt phá. Kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, vì vậy khu vực này chính là nguồn nội lực dồi dào nhất cho nền kinh tế.

PGS. TS Lê Đức Hoàng cho rằng, thúc đẩy kinh tế tư nhân là yêu cầu tất yếu để xây dựng nội lực cho nền kinh tế. Sau Nghị quyết 68, kinh tế tư nhân đang chờ một cuộc “cởi trói” thực sự.

“Trước hết, cần rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật, thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đang tạo gánh nặng cho doanh nghiệp. Những quy định chồng chéo, không rõ trách nhiệm, làm phát sinh cơ chế xin – cho cần được sửa đổi ngay, thậm chí xóa bỏ. Tập trung tháo gỡ các rào cản đang làm doanh nghiệp mất thời gian, mất chi phí, mất cơ hội. Tạo điều kiện thuận lợi để tư nhân nâng cấp năng lực, lớn mạnh về quy mô, công nghệ, quản trị và khả năng cạnh tranh. Cải cách thể chế phải tạo động lực để kinh tế tư nhân phát triển theo chiều sâu, đặc biệt phải gắn với trách nhiệm thực thi ”, ông Hoàng nhấn mạnh.

Để “làm dầy” nội lực của nền kinh tế, ngoài kinh tế tư nhân thì kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, dẫn dắt, GS. TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng cần nhanh chóng hiện thực hóa tinh thần, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước.

“Nghị quyết số 79 đã tạo bệ phóng thể chế mới để kinh tế nhà nước chuyển từ vai trò giữ ổn định sang kiến tạo và dẫn dắt phát triển, đồng hành cùng khu vực tư nhân. Vai trò dẫn dắt thể hiện ở việc đi trước, mở đường trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, dài hạn, nơi mà tư nhân không đủ nguồn lực hoặc không thể đầu tư. Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân chính là đôi cánh để nền kinh tế khơi thông sức mạnh, hợp lực bứt phá trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, GS Đạt phân tích.

Vấn đề nội lực của nền kinh tế ngoài sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp còn là việc nâng cao năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp. “Giải bài toán nội lực của nền kinh tế, thì một nội lực đặc biệt quan trọng cần có - đó là cần kiến tạo thể chế hiện đại. Đây là nội lực thực chất nhất để nền kinh tế bứt phá, các thành phần kinh tế có không gian phát triển và được hỗ trợ bằng các chính sách thiết thực nhất”, GS Đạt nhấn mạnh.

Một giải pháp nữa cũng không kém phần quan trọng để củng cố nội lực của nền kinh tế được các chuyên gia nêu ra đó là: Nâng cao năng lực tự chủ chuỗi cung ứng – tăng tỷ lệ nội địa hóa (chuyển dịch từ gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ lõi để giữ lại phần nhiều giá trị gia tăng trong nước). Phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp nội địa và khu vực FDI. Khai thác hiệu quả “ngoại lực” (thu hút đầu tư nước ngoài) để làm sao chuyển hóa “ngoại lực” thành “nội lực” của nền kinh tế.

Kinh tế nhà nước cần khẳng định vai trò chủ đạo một cách thực chất

VOV.VN - Để khẳng định vai trò chủ đạo, dẫn dắt một cách thực chất và trở thành lực đẩy trọng yếu của nền kinh tế, kinh tế nhà nước (KTNN) cần được tái “định vị” như một năng lực chiến lược, tiên phong dẫn dắt mô hình tăng trưởng, kiến tạo thị trường cạnh tranh lành mạnh...