Giải phóng mặt bằng tại TP.HCM: Đột phá từ tư duy "Lấy người dân làm trung tâm"

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng luôn được xem là một trong những nút thắt lớn nhất, tác động trực tiếp đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tại TP.HCM. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, với sự chỉ đạo quyết liệt và sự phối hợp đồng bộ, công tác này đã ghi nhận những điểm sáng tích cực. Tính đến đầu tháng 9/2026, tỷ lệ giải ngân vốn bồi thường tại Thành phố đã đạt hơn 77% kế hoạch.

Đặc biệt, với Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua và chuẩn bị có hiệu lực, TP.HCM đứng trước cơ hội lớn để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đưa công tác bồi thường "đi trước một bước" dưới dạng các dự án độc lập.

Để hiểu rõ hơn về nỗ lực tháo gỡ vướng mắc, định hướng bảo đảm sinh kế cho người dân cũng như các cơ chế đột phá trong thời gian tới, Phóng Viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Lê Anh Tú – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM (ảnh) xung quanh nội dung này.

PV: Trong năm 2026, những khâu nào khi được xử lý đồng bộ đã giúp tiến độ giải ngân và bàn giao mặt bằng chuyển biến rõ rệt?

Ông Lê Anh Tú: Từ thực tiễn, trong năm 2026 các khâu pháp lý, bồi thường, tái định cư, phối hợp tổ chức thực hiện và vận động người dân được xử lý đồng bộ dẫn đến tiến độ giải ngân và bàn giao mặt bằng có thể chuyển biến rõ.

Theo số liệu cập nhật đến ngày 07/9/2026, Thành phố có 147 dự án được giao vốn bồi thường với tổng số vốn khoảng 58.006,97 tỷ đồng; đã giải ngân 44.740,46 tỷ đồng, đạt 77,13% kế hoạch. Trong giai đoạn tới, Luật Phát triển đô thị tạo thêm không gian thể chế để TP chủ động hơn trong chuẩn bị mặt bằng và xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phù hợp thực tiễn. Tinh thần xuyên suốt vẫn là công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, lấy sự ổn định cuộc sống của người dân và hiệu quả triển khai dự án làm thước đo.

PV: Ông nhận định như thế nào về những vướng mắc trước đây khiến công tác bồi thường, tái định cư, giải phóng mặt bằng bị chậm tiến độ? Với những khó khăn được nêu, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương đang áp dụng giải pháp nào để vừa rút ngắn thời gian xử lý mà vẫn đảm bảo tính chính xác, thưa ông?

Ông Lê Anh Tú: Theo tôi, cần nhìn nhận công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng là một chuỗi công việc liên hoàn, từ xác định ranh thu hồi đất, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc và quá trình sử dụng đất, lập và phê duyệt phương án bồi thường, bố trí tái định cư cho đến chi trả và bàn giao mặt bằng. Chỉ cần một khâu bị vướng thì có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung của cả dự án. Vì vậy, nguyên nhân chậm trước đây không chỉ nằm ở đơn giá bồi thường mà thường là tổng hợp của nhiều vấn đề. Một số nhóm vướng mắc chính chủ yếu là pháp lý đất đai và thủ tục đầu tư. Có dự án chưa hoàn chỉnh ranh thu hồi đất, phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, tổng mức đầu tư hoặc quy hoạch; trong khi hồ sơ đất của người dân có trường hợp hình thành qua nhiều thời kỳ…. Ngoài ra công tác bồi thường, có trường hợp chưa thống nhất về giá đất, phương án hỗ trợ, phát sinh tranh chấp quyền sử dụng đất hoặc khiếu nại, dẫn đến thời gian hoàn thiện hồ sơ và bàn giao mặt bằng kéo dài.

Hơn nữa, nếu dự án chưa chuẩn bị đồng bộ quỹ nhà, quỹ đất, chưa xác định được giá tái định cư hoặc phương án bố trí chưa thực sự phù hợp với điều kiện sống, sinh kế của người dân thì việc vận động bàn giao mặt bằng sẽ khó khăn hơn. Bên cạnh đó, có thời điểm sự phối hợp giữa chủ đầu tư, cơ quan chuyên môn và địa phương chưa thật sự đồng bộ; nhân lực làm công tác bồi thường còn mỏng so với khối lượng hồ sơ. Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, việc chuyển giao hồ sơ, chủ đầu tư và trách nhiệm thực hiện tại một số dự án cũng cần thời gian để ổn định.

Đến nay, TP đã nhận diện khá rõ các điểm nghẽn này và chuyển mạnh sang cách làm giải phóng mặt bằng phải đi trước một bước, giao rõ cơ quan chủ trì, tiến độ và trách nhiệm; đồng thời tập trung xử lý quỹ tái định cư, hồ sơ pháp lý, chi trả bồi thường và vận động người dân theo từng dự án.

PV: Điểm chuyển biến quan trọng nhất và mục tiêu cốt lõi của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện nay là gì, thưa ông?

Ông Lê Anh Tú: Hiện nay, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đang ngày càng tiếp cận theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Mục tiêu không chỉ là xác định giá trị đất và tài sản bị thu hồi, mà còn phải quan tâm người dân sẽ ở đâu, sinh kế như thế nào và có điều kiện ổn định cuộc sống lâu dài ra sao sau khi bàn giao mặt bằng. Đây là nền tảng để tạo đồng thuận bền vững.

Chính sách hiện hành quy định khá cụ thể về các khoản bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm suất tái định cư tối thiểu theo từng trường hợp. Điểm cần nhấn mạnh là tái định cư không nên được hiểu đơn thuần là bố trí một căn nhà hoặc nền đất mới, mà phải gắn với hạ tầng, trường học, việc làm, hoạt động kinh doanh và khả năng ổn định cuộc sống của người dân.

Người dân không chỉ thay đổi căn nhà mà còn có thể bị ảnh hưởng đến việc làm, học hành của con em, hoạt động kinh doanh và các mối quan hệ cộng đồng đã hình thành nhiều năm. Vì vậy, nếu sau chỉnh trang người dân có cơ hội tiếp tục sinh sống tại khu vực quen thuộc với hạ tầng và điều kiện sống tốt hơn thì tâm lý sẽ ổn định hơn và việc bàn giao mặt bằng cũng thuận lợi hơn.

Quan điểm của chúng tôi là giải phóng mặt bằng muốn nhanh thì trước hết chính sách phải tạo được niềm tin. Khi người dân thấy quyền lợi được bảo đảm và cuộc sống sau thu hồi đất được quan tâm, sự đồng thuận sẽ bền vững hơn.

PV: Theo ông, Luật Phát triển đô thị mang lại những điểm đột phá nổi bật nào giúp TP.HCM chủ động hơn trong công tác giải phóng mặt bằng so với trước đây?

Ông Lê Anh Tú: Đối lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, điểm đột phá nổi bật của Luật Phát triển đô thị là tạo điều kiện để công tác giải phóng mặt bằng thực sự đi trước một bước, đồng thời trao cho TP quyền chủ động lớn hơn trong xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù của một đô thị có quy mô lớn và lịch sử sử dụng đất phức tạp như TP.HCM.

Cơ chế nổi bật thứ nhất là cho phép thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án chính đối với những dự án đáp ứng tiêu chí, điều kiện theo Luật. Đây là thay đổi rất quan trọng về trình tự thực hiện. Nếu xác định được cơ sở quy hoạch, phạm vi và ranh giới dự kiến thu hồi đất, nhu cầu tái định cư, tổng kinh phí và khả năng cân đối vốn thì Thành phố có thể chuẩn bị công tác bồi thường sớm hơn, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa chuẩn bị đầu tư và bàn giao mặt bằng, hạn chế tình trạng dự án chờ mặt bằng.

Cơ chế nổi bật thứ hai là Luật trao thẩm quyền để HĐND quy định các cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phù hợp với thực tiễn Thành phố.

Giá trị lớn nhất của các cơ chế mới không chỉ là rút ngắn thủ tục. Điều quan trọng hơn là tạo một phương thức quản trị chủ động hơn nhưng đi cùng trách nhiệm cao hơn: chính sách phải công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ nguồn lực và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

PV: Xin cảm ơn ông!

Nguyên tắc bồi thường, tái định cư khi triển khai Trục đại lộ sông Hồng

VOV.VN - Nguyên tắc bồi thường, tái định cư khi triển khai Trục đại lộ sông Hồng là ưu tiên tối đa việc duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng của người dân, đồng thời bảo đảm các khu tái định cư phải có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.