Người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bồi thường bằng đất ở

Chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Chính phủ đề xuất sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm tháo gỡ các vướng mắc sau gần 2 năm thực thi, đồng thời đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”. Theo đó, người có đất ở bị thu hồi được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Chính phủ cũng đề xuất bổ sung quy định về thu hồi đất, phát triển quỹ đất vùng phụ cận và các công trình kết cấu hạ tầng.

Đáng chú ý, dự thảo không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.

Theo Tờ trình số 529/TTr-CP ngày 10/8/2026, sau gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai 2024 đã tạo nhiều chuyển biến trong hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh những quy định chưa đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung.

Chính phủ đề xuất đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp phân bổ chỉ tiêu với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định khu vực cần bảo vệ. Hệ thống quy hoạch được sắp xếp tinh gọn, giảm số lượng, tiến tới xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính, đồng thời kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch.

Cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất cũng được đề xuất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và sử dụng đất hiệu quả. Các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất sẽ được quy định rõ hơn về căn cứ, điều kiện, tiêu chí, trình tự và trách nhiệm.

Một nội dung đáng chú ý khác là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất. Giá đất do Nhà nước quyết định sẽ được xây dựng dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, công khai, minh bạch, kết nối dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành liên quan, nhằm không để bị thao túng giá, hình thành giá ảo.

Chính phủ cũng đề xuất điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất; hoàn thiện chính sách tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với đất sản xuất, kinh doanh và các dự án nhà ở cho thuê; đồng thời có chính sách ưu đãi phù hợp với lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư và các nhóm đối tượng như hộ nghèo, người thu nhập thấp, người có nhà ở duy nhất.

Dự thảo hướng tới mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng đi kèm kiểm soát; hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển, thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai và phát triển thị trường quyền sử dụng đất.

Cùng với đó là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận và tiếp tục phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương 2 cấp gắn với kiểm tra, giám sát.

Chính phủ cũng đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong quản lý đất đai.

Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong giai đoạn mới.

Giá đất cần linh hoạt, sát thị trường

Ông Nguyễn Hữu Toàn Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày Báo cáo ý kiến co rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai là cần thiết, cấp bách sau gần 2 năm thi hành. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo song song với quá trình xây dựng chính sách, đồng thời nghiên cứu thêm các chính sách để thể chế đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chủ trương mới về phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là đổi mới mạnh cách phân loại và quản lý đất. Ủy ban đề nghị chỉ phân loại, quản lý theo chỉ tiêu đối với những nhóm đất thực sự cần thiết như đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng, đất an ninh. Các loại đất còn lại có thể quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội, thay vì áp dụng chỉ tiêu cứng.

Với quy hoạch, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ mô hình “quy hoạch thống nhất của đơn vị hành chính cấp tỉnh” là quy hoạch mới hay thay thế các quy hoạch hiện hành; đồng thời phải chứng minh tính mới, tiến bộ so với Luật Quy hoạch và các quy định liên quan.

Kế hoạch sử dụng đất cấp xã cũng cần được thiết kế đơn giản, rõ nội dung, không chồng lấn với quy hoạch khác, không “chẻ nhỏ” chỉ tiêu và không làm phát sinh thủ tục hành chính hoặc tạo rào cản cho sản xuất, kinh doanh.

Đối với thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý một số trường hợp trong dự thảo chưa thể hiện rõ tính “thật cần thiết” theo Hiến pháp, tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng.

Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ tiêu chí dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi đất; làm rõ căn cứ bổ sung các dự án đầu tư kinh doanh vào nhóm này và tổng kết các cơ chế đặc thù đã được thí điểm để xác định nội dung nào đủ điều kiện luật hóa.

Đáng chú ý, Ủy ban đề nghị rà soát việc thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc trước khi hoàn thành bố trí tái định cư, bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách và giảm rủi ro đối với người sử dụng đất. Một số ý kiến đề nghị quy định trực tiếp trình tự, thủ tục thu hồi đất trong Luật do đây là vấn đề tác động lớn đến người dân.

Về tài chính đất đai, Ủy ban đề nghị xây dựng cơ chế xác định giá đất sản xuất, kinh doanh hợp lý, góp phần nâng hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo nguồn thu cho ngân sách.

Bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ liên quan cần có khả năng điều chỉnh tăng hoặc giảm theo từng thời kỳ, phù hợp mục tiêu huy động nguồn lực đất đai. Đồng thời, cần tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Luật chỉ quy định những nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt.

Bên cạnh đó, các đại biểu được đề nghị tập trung cho ý kiến về cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai và những vấn đề thực tiễn cần tháo gỡ, qua đó đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược và động lực phát triển.

Sửa Luật Đất đai: "Không thể chỉ gỡ vướng, phải sửa từ cách quản trị nguồn lực"

VOV.VN - Đất đai là nguồn lực đặc biệt của quốc gia. Vì vậy, sửa Luật Đất đai không thể chỉ nhằm xử lý những vướng mắc trước mắt, mà phải hướng tới một khuôn khổ quản trị minh bạch, hiệu quả, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.