Trên những triền đồi xanh mướt của xã biên giới Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, những mùa vụ bội thu hàng năm nối tiếp nhau. Nương sắn, ruộng mía vào vụ thu hoạch hay từng buồng chuối chín vàng trĩu quả… Tất cả mang theo hy vọng về một cuộc sống khấm khá hơn cho đồng bào các dân tộc địa phương. Thế nhưng, phía sau những vụ mùa no ấm ấy, thì hành trình đưa nông sản đến với thị trường của người dân còn những "nút thắt" cần được tháo gỡ.

Gia đình anh Màng Văn Thanh, ở thôn Đoàn Kết, xã Phong Thổ là 1 trong những hộ tiên phong chuyển đổi cây trồng sang sản xuất hàng hóa. Những vườn chuối xanh tốt, quả sai trĩu… mang đến nhiều kỳ vọng, nhưng khi thu hoạch lại rất thất vọng.

“Gia đình trồng 1ha chuối nhưng giá chuối xuất khẩu quá rẻ, loại chuối quả đẹp mới được 2 Nhân dân tệ, quả xấu hơn được 1 đồng, còn bình thường chỉ 5 hào, nên gia đình không đi chặt và cũng rất ít hộ chặt chuối về bán, còn đa phần để chín tại nương. Nhiều gia đình không bán được chuối, tiếc của mang về cho lợn, cho gà ăn”, anh Màng Văn Thanh chia sẻ.

Câu chuyện của gia đình anh Thanh cũng là thực trạng chung của nhiều hộ nông dân nơi đây. Những năm gần đây, Phong Thổ đã hình thành các vùng sản xuất tập trung với quy mô ngày càng mở rộng. Hiện toàn xã đã có hơn gần 1.800ha cây lương thực có hạt, hơn 700ha cây ăn quả và gần 2.000ha cây dong riềng, khoai sọ, sắn, mía, cà phê, cao su... với tổng sản lượng thu hoạch ước tính trên 20.000 tấn, đưa nông nghiệp trở thành “trụ đỡ” của nền kinh tế địa phương. 

Tuy sản xuất phát triển nhưng khâu tiêu thụ lại chưa theo kịp. Phần lớn nông sản vẫn bán nhỏ lẻ, thiếu hợp đồng dài hạn, ít liên kết với doanh nghiệp. Giá cả bấp bênh, phụ thuộc vào thị trường ngắn hạn. Trong khi đó, khâu sơ chế, bảo quản thu hoạch cũng còn hạn chế, khiến nông sản khó kéo dài thời gian tiêu thụ. Người dân buộc phải bán nhanh, bán vội, dẫn đến điệp khúc “được mùa, mất giá”. Đây chính là “nút thắt” lớn trong chuỗi giá trị nông sản vùng cao.

Ông Lò Văn Biên, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Phong Thổ cho biết, trước thực tế này, chính quyền địa phương đang từng bước tìm hướng tháo gỡ. “Đặc thù của địa bàn xã Phong Thổ giáp với khu vực biên giới, có cửa khẩu Ma Lù Thàng rất thuận lợi cho bà con giao thương hàng hóa. Ngoài ra thì trong quy hoạch của xã gắn với vùng kinh tế cửa khẩu, nên đã có nhiều chính sách đầu tư gắn với bà con nhân dân; đặc biệt là những chính sách về nông nghiệp, hỗ trợ nông nghiệp và hỗ trợ về phát triển các hợp tác xã; hỗ trợ về các chủ thể tham gia gắn với các sản phẩm OCOP”, ông Biên cho biết.

Từ định hướng này, hoạt động kết nối tiêu thụ nông sản của Phong Thổ đã có những tín hiệu tích cực, khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm đến khảo sát vùng nguyên liệu, ký kết thu mua, hướng dẫn người dân sản xuất theo tiêu chuẩn. Không chỉ thu mua, doanh nghiệp còn tham gia sâu vào chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến đến đóng gói… Qua đó góp phần nâng cao giá trị nông sản.

“Do cơ chế và máy móc của đơn vị còn thô sơ, nên năm nay chỉ thu mua của bà con khoảng 23.000 - 24.000 tấn dong riềng, năm tới DN sẽ nâng cấp lên và sẽ phục vụ cho bà con trên địa bàn được tốt hơn. DN cũng mong là các ban, ngành trên địa bàn xã và tỉnh hỗ trợ cho DN về thuế, chính sách về vốn cho các DN làm nông sản phát triển, qua đó giúp tiêu thụ nông sản, nâng cao đời sống cho bà con”, ông Nguyễn Văn Nhạc, Phó Giám đốc Công ty CP Nông sản Tây Bắc khẳng định.

Sự tham gia của DN đang dần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ chỗ làm nông theo kinh nghiệm, nhiều hộ đã chú trọng quy trình, chất lượng, hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn. Ở lĩnh vực chăn nuôi, các hợp tác xã cũng phát huy vai trò “cầu nối”, giúp người dân chủ động hơn trong tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Xuân Oanh, Giám đốc HTX Xuân Oanh, tỉnh Lai Châu cho biết, các hợp tác xã nông nghiệp và DN đứng chân trên địa bàn luôn được địa phương luôn tạo điều kiện và động viên, đặc biệt là DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. “DN được tiếp cận quỹ của Liên minh HTX và quỹ của Hội Nông dân, nhờ đó có một số lượng tài chính nhất định để phát triển”, ông Oanh cho hay.

Có thể thấy, khi các mắt xích trong chuỗi giá trị dần được kết nối, nông sản vùng cao sẽ ra thị trường một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên, tại tỉnh miền núi Lai Châu, khâu liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chưa đồng đều; năng lực chế biến còn hạn chế; thị trường đầu ra chưa thực sự bền vững. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và chính người dân.

Khi “nút thắt” được tháo gỡ, sản xuất gắn với thị trường, nông sản vùng cao không chỉ dừng lại ở những mùa bội thu… mà còn mang lại giá trị bền vững, góp phần nâng cao đời sống cho người dân nơi biên cương của Tổ quốc.

Thị trường Halal: Cơ hội bứt phá cho nông sản Việt Nam

VOV.VN - Hiện nay nền kinh tế Halal toàn cầu đạt khoảng 5.000 tỷ USD, dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2028. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) có hiệu lực từ tháng 2/2026, nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam xuất sang thị trường này được hưởng thuế suất ưu đãi.