Nông dân mòn mỏi chờ đợi

Đồng Nai đang khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ nông sản Việt Nam với 5 loại cây ăn quả chủ lực gồm: sầu riêng, xoài, chuối, bưởi và mít. Tổng diện tích nhóm cây này lên tới hơn 76.500 ha, cho sản lượng trên 1,5 triệu tấn/năm.

Với sầu riêng, toàn thành phố hiện có khoảng 23.000 ha, sản lượng gần 250.000 tấn/năm. Dự kiến đến năm 2030, diện tích sầu riêng sẽ đạt 30.000 ha với sản lượng 360.000 tấn.

Những vùng chuyên canh sầu riêng tại Long Khánh, Cẩm Mỹ, Xuân Lộc, Thống Nhất, Tân Phú, Định Quán, Bù Gia Mập... đang hứa hẹn mang về nguồn ngoại tệ lớn. Thế nhưng, đằng sau những con số đầy kỳ vọng ấy là nghịch lý khi cả một vùng trồng rộng lớn lại chưa có một trung tâm kiểm nghiệm nông sản đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu.

Trong bối cảnh các trung tâm kiểm nghiệm tại TP.HCM và các tỉnh lân cận thường xuyên quá tải, doanh nghiệp và nông dân Đồng Nai bị đẩy vào thế khó. Thay vì được kiểm tra tại chỗ, các mẫu đất, mẫu nước và mẫu trái phải đi xa, xếp hàng tại các phòng lab ngoài tỉnh. Việc chờ đợi kết quả từ 3-5 ngày khiến doanh nghiệp mất đi tính chủ động, dễ lỡ nhịp các đơn hàng, đồng thời phát sinh thêm chi phí vận chuyển mẫu.

Ông Đặng Dương Minh Hoàng, Giám đốc nông trại Thiên Nông tại Đồng Nai bày tỏ, do thiếu đơn vị kiểm định tại chỗ, nhiều doanh nghiệp thu mua nông sản ở các tỉnh còn "đánh cược", đóng hàng vận chuyển thẳng ra cửa khẩu để kiểm nghiệm nhanh. Tuy nhiên, thực tế đã có không ít container bị trả về do không đạt chuẩn, gây thiệt hại hàng tỷ đồng.

Ông Hoàng chia sẻ: “Người nông dân nên được hỗ trợ trung tâm kiểm định, thí nghiệm ngay tại vùng trồng để kiểm tra mẫu trái trước khi xuất khẩu, thay vì lên đến cửa khẩu mới phát hiện nhiễm Cadimi hay dư lượng chất cấm, để tiết kiệm chi phí".

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Minh Hiếu, chủ vườn sầu riêng Gia Bảo cho biết, mặc dù sầu riêng ở Đồng Nai được trồng theo đúng tiêu chuẩn, dư lượng Cadimi thấp do vùng đất mới nhưng việc có một trung tâm kiểm nghiệm ngay tại địa phương là mong mỏi lớn nhất hiện nay để nông dân chủ động kiểm soát chất lượng và giảm rủi ro bị ép giá.

Ông Hiếu nhấn mạnh rằng, để xuất khẩu bền vững, ngoài hạ tầng kỹ thuật, Việt Nam cần những khóa đào tạo canh tác bài bản như các nước láng giềng: "Thái Lan đã tổ chức dạy về canh tác sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu từ lâu, trong khi ở Việt Nam chưa có đơn vị nào cung cấp giải pháp đào tạo. Nông dân chủ yếu tự học trên mạng không được chính thống. Nếu được đào tạo, tất cả mọi người sẽ làm theo chuẩn thì chất lượng sẽ đồng đều, ngành sầu riêng sẽ mang về rất nhiều ngoại tệ cho đất nước".

Kiến nghị thành lập trung tâm kiểm nghiệm

Theo Hội Nông dân TP.Đồng Nai, hiện nay hơn 90% sản lượng sầu riêng Việt Nam hướng tới thị trường Trung Quốc. Việc tuân thủ khắt khe các quy định về an toàn thực phẩm và mã số vùng trồng là điều kiện sống còn.

Ông Nguyễn Văn Giang, Phó Chủ tịch Hội Nông dân TP. Đồng Nai khẳng định, Hội đã liên tục kiến nghị các cơ quan chức năng ưu tiên cơ chế thu hút đầu tư vào lĩnh vực kiểm định.

Ông Giang nói: "Có những đơn vị đứng ra làm kiểm nghiệm tại chỗ để công bố chất lượng nông sản đủ tiêu chuẩn xuất khẩu là tín hiệu rất tích cực. Hội đã kiến nghị các ngành chức năng tạo điều kiện thuận lợi nhất để những đơn vị này sớm hoạt động trên địa bàn. Khi đó, người nông dân không chỉ an tâm hơn vì sản phẩm có bảo chứng chất lượng mà còn giảm thiểu được chi phí, thời gian và những rủi ro không đáng có”.

Việc thiếu các trung tâm kiểm nghiệm tại chỗ không chỉ là bài toán riêng của Đồng Nai mà là điểm nghẽn chung của nông sản Việt.

Tính đến tháng 5/2026, theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp- Môi trường, cả nước chỉ có 17 đơn vị được kiểm nghiệm vàng O và khoảng 15 đơn vị kiểm nghiệm Cadimi trong sầu riêng. Các trung tâm này tập trung chủ yếu tại Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM và Cà Mau.

Rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ là vốn hay hạ tầng để đầu tư mà là tính pháp lý quốc tế. Các trung tâm này phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt, ủy quyền mới có giá trị thông quan. Điều này khiến các doanh nghiệp tư nhân còn khá dè dặt khi xin phép thành lập trung tâm.

Nhiều chuyên gia cho rằng, thay vì chờ đợi khối tư nhân, Nhà nước cần chủ động can thiệp bằng cách đầu tư xây dựng các cơ sở kiểm định ngay tại địa phương có vùng trồng lớn. Việc Nhà nước trực tiếp đầu tư sẽ thuận lợi hơn trong việc ký kết các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau với cơ quan kiểm dịch nước ngoài. Nhà nước cũng có thể điều tiết chi phí kiểm nghiệm ở mức hỗ trợ để giảm gánh nặng cho nông dân.

Chỉ khi Nhà nước đóng vai trò "nhạc trưởng" thiết lập hệ thống kiểm định đạt chuẩn, nông sản Việt mới thực sự có được tấm "hộ chiếu xanh" bền vững để tiến sâu vào các thị trường khó tính.

Nhà vườn Đồng Nai lạc quan chờ vụ sầu riêng sạch

VOV.VN - Thu hoạch muộn hơn sầu riêng miền Tây từ 20 ngày đến một tháng, nông dân Đồng Nai đang nắm giữ lợi thế lớn về thời điểm cung ứng. Việc tuân thủ kỹ thuật canh tác nghiêm ngặt, đảm bảo không còn dư lượng chất cấm được xem là “chìa khóa” để sầu riêng miền Đông tự tin đối mặt với những biến động của thị trường.