Thị trường tiền ảo tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư. Hàng loạt vụ lừa đảo với thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng đã được cơ quan chức năng phát hiện, đặt ra yêu cầu cấp bách về quản lý, giám sát và minh bạch hóa thị trường.

Ma trận lừa đảo công nghệ cao và những con số "không tưởng"

Trong những tháng gần đây, lực lượng chức năng liên tiếp triệt phá nhiều đường dây lừa đảo quy mô đặc biệt lớn liên quan đến các dự án tiền ảo. Ngày 30/3/2026, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Thanh Hóa khởi tố vụ án, bắt tạm giam 4 tháng các đối tượng Xiang Guoquan (quốc tịch Trung Quốc), Võ Tấn Hiệp (Đà Nẵng) và Trần Việt Huy (Khánh Hòa) với hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Nhóm này đã tạo lập ứng dụng “Merry Trade” và thành lập Công ty TNHH Merry Global với vốn điều lệ ảo 10 tỷ đồng để lừa đảo nhà đầu tư.

Không dừng lại ở đó, quy mô các vụ lừa đảo ngày càng gia tăng. Trước đó, dự án DRK do Huỳnh Đức Vân cầm đầu đã chiếm đoạt số tiền điện tử tương đương 2.000 tỷ đồng trước khi đánh sập hệ thống. Đặc biệt nghiêm trọng là đường dây liên quan đến hệ sinh thái ONUS, nơi các đối tượng lập 52 công ty, thực hiện các giao dịch tạo cung cầu giả, thao túng giá để chiếm đoạt hàng chục ngàn tỷ đồng. Những trường hợp như Phó Đức Nam (Mr Pips) với sàn ngoại hối giả hay các cáo buộc liên quan đến Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) cũng cho thấy tính chất phức tạp của loại tội phạm này. Các dự án này thường tận dụng lòng tin của nhà đầu tư vào công nghệ, quảng bá lợi nhuận cao, tổ chức hội thảo hoành tráng và tạo ra rủi ro đặc biệt nghiêm trọng.

Phát biểu tại buổi đối thoại mới đây về “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho rằng: "Sự thiếu hụt về quy định pháp lý khiến quá trình điều tra không chỉ gặp khó ở giai đoạn truy vết mà ngay cả khi đã tìm ra manh mối cũng rất khó xử lý do các dòng tiền đều chuyển qua các sàn nước ngoài. Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp luật, giúp tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF”.

Còn chuyên gia an ninh mạng Nguyễn Lê Thành, Nhà sáng lập Verichains nhận định: "Bảo vệ tài sản số khó hơn bảo vệ tiền mặt ở ngân hàng rất nhiều, do tính chất phi tập trung khiến việc truy vết và thu hồi tài sản khi xảy ra sự cố trở nên cực kỳ phức tạp. Tiêu chuẩn cấp độ 4 là đúng đắn, nhưng mới chỉ là điều kiện cần. Đối với sàn giao dịch, một lỗi quản trị nhỏ hoặc việc một nhân sự cầm chìa khóa bí mật bị thao túng có thể dẫn đến mất trắng toàn bộ tài sản. Các sàn phải áp dụng công nghệ mật mã hiện đại như MPC (Multi-Party Computation) để chia nhỏ quyền kiểm soát khóa, thay vì tập trung vào một cá nhân hay một máy chủ duy nhất”.

Đại tá Hoàng Ngọc Bách cũng nhấn mạnh: “Thị trường tài sản mã hóa minh bạch cần sự tham gia của tất cả các bên, đồng thời nhà đầu tư phải trang bị kiến thức và kỹ năng đầy đủ. Các sàn cần xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ từ danh tính người dùng, giám sát giao dịch bất thường và tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý”.

Lập sàn mã hóa chính thống để ngăn chặn tội phạm

Trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của tội phạm công nghệ cao, các chuyên gia và cơ quan quản lý đang nỗ lực minh bạch hóa thị trường. Đại tá Bách cho rằng, việc thiếu hụt quy định pháp lý khiến quá trình điều tra, truy vết và xử lý dòng tiền chuyển qua các sàn nước ngoài gặp nhiều trở ngại. Việc thiết lập sàn giao dịch chính thống không chỉ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp mà còn là điều kiện tiên quyết để đưa Việt Nam ra khỏi "Danh sách xám" của FATF.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ và cấu trúc cổ đông, cơ quan quản lý đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm chất lượng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động. Tài sản mã hóa là thị trường mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cơ quan quản lý tiếp cận thận trọng, từng bước.

“Giai đoạn đầu chỉ nhà đầu tư trong nước đang có tài sản mã hóa, nhà đầu tư nước ngoài mới được giao dịch tại sàn Việt Nam. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chương trình phổ cập kiến thức với nhà đầu tư do UBCKNN phối hợp cùng Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và VBA”, ông Hòa nói.

Bên cạnh hành lang pháp lý, các giải pháp về công nghệ và quản trị rủi ro đóng vai trò then chốt, chuyên gia Nguyễn Lê Thành lưu ý việc bảo vệ tài sản số đòi hỏi các sàn áp dụng công nghệ mật mã hiện đại như MPC để chia nhỏ quyền kiểm soát khóa bí mật. Về phía cơ quan quản lý, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ưu tiên cho những người đã có tài sản mã hóa giao dịch tại sàn Việt Nam và tập trung phổ cập kiến thức để nhà đầu tư tự bảo vệ trước các cạm bẫy "lợi nhuận ảo".

Thực tế cho thấy, các mô hình lừa đảo như “Merry Trade”, “DRK” hay ONUS không phải cá biệt và các thường được sử dụng gồm quảng bá lợi nhuận cao, thao túng giá, khiến hàng nghìn nhà đầu tư mất trắng tài sản hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng. Cơ quan chức năng khuyến cáo nhà đầu tư cần cảnh giác, tìm hiểu kỹ thông tin, sàn giao dịch phải minh bạch từ danh tính người dùng đến giám sát giao dịch, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý.

Triệt phá đường dây “bẫy” tiền số FTXF: lừa đảo hàng chục tỷ đồng

VOV.VN - Ngày 17/3, Công an thành phố Hà Nội cho biết, vừa triệt phá đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua kêu gọi đầu tư tiền mã hóa FTXF, với số tiền huy động lên tới hàng chục tỷ đồng. Cơ quan điều tra đã khởi tố 5 bị can và đang mở rộng vụ án.