TP.HCM kiến tạo hệ sinh thái cảng xanh, logistics liên vùng

Kinh tế biển và logistics đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Nam. Trong bối cảnh tiêu chuẩn phát thải và tính bền vững ngày càng khắt khe, phát triển cảng không còn chỉ là mở rộng cầu bến hay tăng công suất xếp dỡ. Yêu cầu mới là hình thành hệ sinh thái cảng - logistics kết nối liên vùng, vận hành bằng dữ liệu, giảm phát thải và tạo giá trị trực tiếp cho khách hàng.

Cảng xanh, cảng thông minh phải tạo giá trị

Theo bà Ngô Thị Thanh Vy, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Cảng Quốc tế QTM, năng lực cạnh tranh của cảng ngày càng gắn với toàn bộ chuỗi logistics. Cầu bến hiện đại, công suất lớn hay khả năng đón tàu mẹ vẫn cần thiết, nhưng khách hàng quan tâm đến hành trình hàng hóa: thời gian có rút ngắn, chi phí có hợp lý, thông tin có minh bạch và chuỗi cung ứng có ổn định hay không. Một cảng vận hành nhanh nhưng kết nối hậu phương yếu, kho bãi thiếu đồng bộ hoặc vận tải đắt đỏ vẫn khó tạo giá trị.

Cảng thông minh vì thế không nên bắt đầu bằng câu hỏi đầu tư công nghệ gì, mà bằng bài toán khách hàng đang gặp: thời gian chờ, năng suất, chi phí, khả năng truy xuất và phối hợp dữ liệu. “Xanh” cũng đang chuyển từ tiêu chuẩn môi trường thành tiêu chuẩn cạnh tranh. Với dự án mới, thiết bị, năng lượng, dữ liệu và môi trường cần được tính từ khâu thiết kế; giải pháp tối ưu phải phù hợp với mô hình khai thác, hiệu quả đầu tư và nhu cầu thực tế.

Theo bà Thanh Vy, TP.HCM có mạng lưới quan hệ quốc tế rộng với nhiều địa phương sở hữu cảng biển, công nghệ và thị trường phát triển. Thách thức là biến kết nối ngoại giao thành kết quả cho doanh nghiệp: từ thành phố với thành phố để mở quan hệ, cảng với cảng để hợp tác chuyên ngành, doanh nghiệp với doanh nghiệp để tạo cơ hội kinh doanh, rồi thị trường với thị trường để hình thành dòng thương mại.

"Khi TP.HCM hợp tác với một thành phố cảng quốc tế, từ mối quan hệ đó, các cảng có thể chia sẻ kinh nghiệm về quản lý, về tổ chức, về vận hành, khai thác và phát triển về logistics. Nhưng đi thêm một bước nữa, chúng ta có thể kết nối các doanh nghiệp logistics, các chủ hàng và các nhà đầu tư của hai bên. Khi doanh nghiệp thực sự tìm thấy cơ hội để cùng làm việc, những kết nối ban đầu có thể phát triển thành một dự án logistics, một tuyến dịch vụ hoặc một dòng hàng mới giữa hai thị trường. Khi đó, đối ngoại địa phương không chỉ tạo ra quan hệ mà thực sự tạo ra được giá trị kinh tế" - bà Vy nói.

Gỡ điểm nghẽn bằng cơ chế vùng thực chất

Lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, sau sáp nhập, không gian cảng biển của Thành phố không còn gói gọn ở Cát Lái, Hiệp Phước, Nhà Bè, mà liên kết với cụm cảng sông container Bình Dương trên trục Đồng Nai - Sài Gòn và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Quy mô mới đưa TP.HCM vào vị thế trung tâm điều phối cảng biển - logistics liên vùng lớn nhất cả nước, đòi hỏi quy hoạch thống nhất, hạ tầng đồng bộ và dòng hàng không bị chia cắt bởi ranh giới hành chính.

Bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM chỉ ra ba điểm nghẽn: áp lực quá mức lên đường bộ; tiềm năng Cái Mép - Thị Vải chưa được khai thác đầy đủ vì kết nối liên vùng chậm; vận tải thủy nội địa chưa phát huy lợi thế. 

Hiệp hội đề xuất cơ chế điều phối vùng đủ thẩm quyền để thống nhất quy hoạch logistics, kiểm tra chuyên ngành, giá và phí cảng biển; đồng thời ưu tiên các công trình như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Bến Lức - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu và cầu Phước An. Cùng với đó là mở rộng ICD và bến thủy vệ tinh tại Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai để gom hàng, trung chuyển tới các cảng trọng điểm, từng bước dịch chuyển hàng hóa từ đường bộ sang đường thủy. 

Cùng với đó, một cổng thông tin cảng biển dùng chung toàn vùng cần kết nối dữ liệu thời gian thực giữa hải quan, cơ quan quản lý, doanh nghiệp cảng, đơn vị vận tải và chủ hàng. Chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo, phương tiện sạch và mô hình cảng xanh cũng phải đủ cụ thể để tạo động lực chuyển đổi.

"TP.HCM cần phát huy vai trò cửa ngõ logistics của khu vực, không chỉ kết nối hiệu quả thị trường trong nước mà còn chủ động tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng và mạng lưới hàng hải quốc tế. Cần tập trung triển khai 3 định hướng kết nối quốc tế về dữ liệu số, học hỏi mô hình cảng xanh, cảng thông minh và thúc đẩy hợp tác hữu nghị, ký kết MOU chiến lược, đưa hệ thống cảng TP.HCM tham gia các liên minh cảng biển quốc tế; chủ động hợp tác thiết lập các hành lang vận tải xanh với các đối tác chiến lược tại Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Á" - bà Đặng Minh Phương nhấn mạnh.

Niềm tin và dữ liệu cho hành lang vận tải xanh

Đến năm 2030, hệ thống cảng biển TP.HCM được dự báo thông qua 463,4 - 512,5 triệu tấn hàng hóa, trong đó container đạt 29,63 - 33,16 triệu TEU, chưa kể hàng trung chuyển quốc tế. Để hướng tới trung tâm logistics - cảng biển hàng đầu Đông Nam Á, Thành phố cần đồng thời đầu tư cảng và giao thông kết nối; thúc đẩy cảng xanh, chuyển đổi số, tự động hóa; tạo thuận lợi thương mại bằng các mô hình như khu thương mại tự do, cảng mở. Chính quyền vì thế không chỉ cấp phép hay đầu tư công trình, mà phải kiến tạo cơ chế và điều phối các mắt xích thành một hệ thống.

Trao đổi về tăng cường hợp tác cảng bên lề phiên chuyên đề tại Đối thoại hữu nghị 2026, ông Lee Duck Young, Giám đốc chính quyền cảng Incheon chi nhánh TP.HCM cho rằng, hành lang vận tải biển xanh trước hết phải thống nhất tiêu chí trao đổi, chia sẻ và quản lý dữ liệu giữa hai cảng. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ vận hành hiệu quả khi có niềm tin và giao lưu nhân lực. TP.HCM và Incheon còn nhiều dư địa hợp tác trong quy hoạch, vận hành, giảm ô nhiễm và phát triển cảng xanh.

"TP.HCM đang triển khai các dự án phát triển cảng quy mô lớn. Trong lĩnh vực này, thay vì xây dựng xong rồi mới bổ sung hạ tầng, thì việc thiết kế ngay từ đầu và xây dựng các tiêu chuẩn ngay trong giai đoạn phát triển sẽ là phương thức chuyển đổi xanh hiệu quả và tối ưu hơn. Cảng Incheon đã có bài học thực tiễn về điều này. Nếu những kinh nghiệm, bí quyết của cảng Incheon trong phát triển và vận hành cảng được chia sẻ, kết hợp với sự năng động của cảng TP.HCM, sẽ góp phần hiệu quả hơn trong việc xây dựng hành lang vận tải biển xanh giữa hai cảng" - ông Lee Duck Young nói.

Phát biểu tại Đối thoại hữu nghị 2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà cho biết Thành phố sẽ đẩy mạnh số hóa, xanh hóa, tự động hóa và phát triển mô hình tích hợp cảng - logistics - đô thị - vùng kinh tế. Để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, Thành phố cần tăng cường liên kết giữa địa phương, doanh nghiệp và các hệ sinh thái logistics. TP.HCM cũng hướng tới cơ chế hợp tác đa phương giữa các thành phố cảng, với nội dung và lộ trình triển khai cụ thể.

Với sự điều phối của chính quyền, đồng hành của doanh nghiệp và tiêu chuẩn bền vững được tích hợp từ đầu, hệ thống cảng TP.HCM có thể trở thành động lực tăng trưởng xanh, giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh.

Cái Mép – Thị Vải của TPHCM đủ tiềm năng trở thành cảng biển thông minh

VOV.VN - Theo các chuyên gia cảng biển, với những lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng sẵn có và định hướng phát triển rõ ràng, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, TP.HCM có đủ tiềm năng để trở thành một cảng thông minh hiện đại, đáp ứng yêu cầu cao của thương mại quốc tế, đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam