Tranh luận phương án mua bán xăng dầu giữa thương nhân phân phối và đầu mối

Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu mới thay thế các nghị định trước đây đã được xây dựng trong hơn 2 năm qua. Do đây là văn bản có tác động sâu rộng đến đời sống xã hội và sản xuất kinh doanh, nên Dự thảo đã qua 4 lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ, cùng hàng loạt các hội nghị tham vấn ý kiến rộng rãi từ các DN sản xuất, đầu mối, phân phối, bán lẻ xăng dầu.

Thương nhân phân phối được mua - bán kèm nhiều điều kiện

Tại Dự thảo mới nhất vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về cơ chế mua -bán giữa các thương nhân phân phối với 2 phương án. Ở phương án 1, thương nhân phân phối chỉ được mua bán với nhau khi có quyết định của Bộ Công Thương, nhằm bảo đảm nguồn cung trong trường hợp thị trường biến động hoặc xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.

Phương án 2 là tiếp tục cho phép mua bán xăng dầu giữa các thương nhân phân phối nhưng kèm 4 điều kiện ràng buộc: Xăng dầu chỉ được bán trong hệ thống của DN hoặc cho người sử dụng; bên bán phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng; giao dịch phải gắn với giao nhận thực tế và chuyển quyền sở hữu; hàng hóa phải được truy xuất nguồn gốc theo lô.

Lý giải một trong những lý do phải đặt ra các điều kiện ràng buộc này theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) là bởi, thời gian qua xuất hiện tình trạng thương nhân phân phối xăng dầu mua bán hóa đơn, trong khi xăng dầu vẫn nằm tại kho, không có việc luân chuyển hàng hóa thực tế.

Phản hồi về phương án 2 tiếp tục cho phép mua bán xăng dầu giữa các thương nhân phân phối kèm 4 điều kiện, ông Hoàng Đình Tùng, Phó Tổng giám đốc, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) cho rằng, 1 trong 4 điều kiện ràng buộc là xăng dầu chỉ được bán trong hệ thống của DN hoặc cho người sử dụng là phù hợp với mô hình của PVOIL, nhất là khi các đơn vị thành viên là các thương nhân phân phối đảm bảo việc cung cấp cho người sử dụng trải dài trên địa bàn cả nước.

“DN cung cấp xăng dầu cho khách hàng có nhu cầu ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam, các đơn vị thành viên là thương nhân phân phối trong cùng hệ thống được mua bán xăng dầu của nhau sẽ giúp tiết giảm chi phí, đồng thời hỗ trợ nhau trong việc đảm bảo nguồn hàng, cân đối nguồn cung nội bộ tạo thuận lợi đối với các vấn đề kê khai hóa đơn, chứng từ, nộp thuế đúng theo quy định của pháp luật”, ông Tùng bày tỏ.

Nhận thấy cả hai phương án của Dự thảo đều cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ nhiều thương nhân đầu mối, song theo ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), việc các thương nhân phân phối được lựa chọn mua hàng từ nhiều thương nhân đầu mối đã bảo đảm tính cạnh tranh của thị trường. Vì vậy, Dự thảo không nên cho phép thương nhân phân phối mua bán lẫn nhau.

Kinh doanh xăng dầu không “phân biệt đối xử”

Cho rằng cần phân biệt giữa khâu trung gian không tạo ra giá trị, với thương nhân phân phối đang thực hiện chức năng kinh tế thực, ông Trịnh Quang Khanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) lập luận, trong Dự thảo hệ thống kinh doanh xăng dầu chỉ còn thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối, do đó không nên coi thương nhân phân phối đơn thuần là một khâu trung gian, nhất là khi Dự thảo đã bổ sung các quy định nhằm sàng lọc DN không hoạt động thực chất.

Hơn nữa, Dự thảo quy định thương nhân phân phối phải truy xuất nguồn gốc hàng hóa theo lô, kết nối với Bộ Công thương, thực hiện chế độ báo cáo và bảo đảm các cam kết về nhu cầu xăng dầu với bên cung cấp. Thương nhân phân phối còn thực hiện các chức năng về vốn, tín dụng, tồn kho, vận tải và đưa xăng dầu tới những khu vực mà hệ thống của thương nhân đầu mối chưa đáp ứng hết.

“Giảm khâu trung gian không đồng nghĩa với giảm giao dịch giữa các thương nhân phân phối. Điều cần giảm là những giao dịch không có hàng thật, không tạo ra chức năng về vốn, tồn kho hay phân phối và cũng không tạo ra giá trị, nên vẫn cần tiếp tục cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau”, ông Khanh đề nghị.

Đồng tình với quan điểm này, ông Đinh Trọng Vinh, Công ty Thương mại dầu khí Minh Thịnh bày tỏ, nếu thương nhân phân phối chỉ được mua xăng dầu từ thương nhân đầu mối, các DN sẽ giảm cơ hội phát triển và thị trường có thể phụ thuộc nhiều hơn vào nhóm thương nhân đầu mối.

Tương tự, ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty Bội Ngọc cũng đề nghị cho phép thương nhân phân phối mua bán lẫn nhau, nhưng phải kèm điều kiện để bảo đảm các giao dịch có hàng hóa thực, tránh tình trạng số liệu không phản ánh đúng lượng hàng. Ông Tây kiến nghị, đối với các thương nhân phân phối mua đứt - bán đoạn, cần được quyền lựa chọn mua hàng từ nhiều đầu mối đủ điều kiện. “Càng có nhiều nguồn cung, thương nhân phân phối càng có khả năng lựa chọn về giá, chất lượng dịch vụ và điều kiện thương mại, từ đó tạo cạnh tranh thực chất ở khâu bán buôn”, ông Tây nói.

Đặc biệt, Giám đốc Công ty Bội Ngọc còn đề xuất bổ sung nguyên tắc chống phân biệt đối xử, khi 1 thương nhân đầu mối có thể vừa bán hàng cho nhiều thương nhân phân phối, nhưng lại vừa sở hữu hệ thống cửa hàng bán lẻ của chính mình. Vì vậy cần có quy định ngăn việc áp dụng giá bán buôn, chiết khấu hoặc các điều kiện thương mại phân biệt đối xử bất hợp lý, làm bất lợi cho thương nhân phân phối độc lập so với hệ thống bán lẻ của chính các thương nhân đầu mối.

“Các thương nhân đầu mối vừa bán buôn lại vừa trực tiếp tham gia bán lẻ tại các cửa hàng, cần có quy định tách hẳn ra thành lập DN hạch toán tách bạch, minh bạch chi phí và giá giữa hai loại hình này. Nghị định mới không thể tạo cơ chế và cơ hội để những hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh tiếp tục tồn tại, cần quy định rõ việc kiểm soát, chống phân biệt đối xử và tách bạch hoạt động bán buôn - bán lẻ. Việc này vừa giúp cơ quan quản lý giám sát, vừa hạn chế xung đột lợi ích và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn”, ông Tây nêu quan điểm.

Trước các ý kiến còn khác nhau, ban soạn thảo cho biết tiếp tục hoàn thiện Dự thảo, bảo đảm hài hòa lợi ích của nhà nước, DN và người tiêu dùng; bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả của thị trường; đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống, trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành theo quy định.

Thị trường kinh doanh xăng dầu thêm lựa chọn, tăng tính cạnh tranh về giá

VOV.VN - Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu với nhiều quy định rất mới, đã được Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị trực tiếp lấy ý kiến rộng rãi từ các hiệp hội, doanh nghiệp sáng 30/9.