Khi thế giới bỗng dưng… mất thăng bằng

Mới đây, tại phiên chuyên đề Thần kinh trong khuôn khổ Hội thảo khoa học kỷ niệm 45 năm thành lập Trung tâm Hô hấp (Bệnh viện Bạch Mai), các chuyên gia cho biết, bệnh nhân đến khám vì chóng mặt thường mô tả rất khác nhau: Người thấy mọi vật quay cuồng, đảo lộn; người có cảm giác bồng bềnh như đi trên mây; người lại chỉ đơn thuần là choáng váng, “xây xẩm mặt mày”.

Tại phiên chuyên đề này, ThS.BS Hồ Văn Hùng (Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai) cho hay, chóng mặt thực chất là một rối loạn đa giác quan, liên quan đến sự phối hợp giữa hệ tiền đình, thị giác và cảm giác bản thể. Đáng chú ý, thống kê cho thấy, cứ 10 người trên 60 tuổi thì có tới 3 người bị chóng mặt; tỷ lệ này tăng lên khoảng 50% ở nhóm trên 85 tuổi. Tuy phổ biến, nhưng chóng mặt không hề “đơn giản”, bởi nguyên nhân có thể trải dài từ các rối loạn lành tính ở tai trong đến những tổn thương não bộ nguy hiểm.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, chóng mặt là một triệu chứng, phản ánh rối loạn của hệ thống giữ thăng bằng (gồm tai trong, mắt, cảm giác từ cơ - khớp và não). Biểu hiện điển hình là người bệnh có thể cảm thấy quay cuồng, bồng bềnh, lâng lâng, tối sầm mặt mũi, đi không vững, cảm giác sắp ngã hoặc sắp ngất, kèm buồn nôn, nôn, vã mồ hôi, tim đập nhanh, ù tai, giảm nghe hoặc đau đầu.

Những yếu tố tăng nguy cơ chóng mặt bao gồm tuổi tác, lối sống, bệnh nền. Càng lớn tuổi, hệ tiền đình, thị lực, cảm giác ở chân càng suy giảm; kèm bệnh xương khớp, tim mạch, nên nguy cơ chóng mặt và té ngã cao hơn. Lối sống: hút thuốc, dùng nhiều rượu bia, caffeine, ăn mặn, ít vận động, thức khuya làm tăng nguy cơ cơn chóng mặt, đặc biệt trong bệnh Ménière và bệnh mạch máu. Bệnh nền: người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành, bệnh mạch máu não dễ bị chóng mặt do thiếu máu não hoặc biến chứng tim mạch.

“Phụ nữ mang thai cũng dễ bị chóng mặt do thay đổi hormone, huyết áp giảm sinh lý, tử cung chèn ép mạch máu lớn có thể gây chóng mặt, nhất là trong 3 tháng đầu và cuối; Nhân viên văn phòng ngồi lâu, ít vận động, tư thế cổ - vai - gáy xấu, làm việc căng thẳng, khiến đau cổ, thiếu máu não nhẹ, chóng mặt tư thế xuất hiện nhiều hơn”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho hay.

Chóng mặt được chia thành chóng mặt lành tính và chóng mặt do bệnh nghiêm trọng. Theo bác sĩ Hoàng, tuy không phải tất cả mọi trường hợp chóng mặt đều nguy hiểm, nhưng đôi khi đó là dấu hiệu sớm của đột quỵ, nhồi máu cơ tim, viêm màng não, u não. Bởi vậy, không nên chủ quan nếu có dấu hiệu bất thường.

Chóng mặt được xem là nguy hiểm khi kèm một trong các dấu hiệu: Đau đầu dữ dội, khác thường, nhất là khởi phát đột ngột. Nhìn đôi, nói khó, méo miệng, yếu hoặc tê tay chân, đi không vững, mất phối hợp vận động. Đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, ngất hoặc suýt ngất. Sốt cao, cứng cổ, chảy mủ tai, nghe kém đột ngột. Cơn chóng mặt rất mạnh, kéo dài hàng giờ, nôn liên tục, không ăn uống được, xảy ra lần đầu hoặc “khác hẳn” những cơn trước đây. Các trường hợp này cần đi cấp cứu ngay vì có thể liên quan tim mạch, đột quỵ hoặc nhiễm trùng nặng.

Những dấu hiệu “cờ đỏ”

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho biết, điều trị chóng mặt phụ thuộc vào nguyên nhân. Có thể chia thành 3 nhóm chính: Nghiệm pháp tái định vị sỏi tai, điều trị bằng thuốc và ô xy cao áp, và phục hồi chức năng tiền đình.

Thứ nhất, các nghiệm pháp tái định vị sỏi tai (áp dụng cho chóng mặt tư thế kịch phát lành tính - BPPV) giúp đưa các tinh thể canxi (sỏi tai) từ ống bán khuyên về vị trí đúng trong xoang nang. Nhờ vậy, kích thích bất thường lên hệ thống tiền đình được giảm, cơn chóng mặt quay cuồng ngắn khi thay đổi tư thế đầu có thể cải thiện rất nhanh, nhiều trường hợp không cần dùng thuốc hoặc chỉ dùng rất ít trong giai đoạn đầu.

“Khi cơn chóng mặt xảy ra, trước tiên người bệnh nên ngừng mọi hoạt động, ngồi hoặc nằm xuống nơi an toàn, tránh té ngã, không lái xe hoặc leo cao. Cố gắng hít thở sâu, chậm, tập trung nhìn vào một điểm cố định để giảm cảm giác quay. Không đứng dậy hoặc quay đầu đột ngột; nếu cần thay đổi tư thế, hãy làm từ từ. Nếu nghi ngờ do mất nước hay hạ đường huyết nhẹ, có thể uống nước hoặc nước đường nếu còn tỉnh táo và không nôn nhiều”.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam

Thứ hai, điều trị bằng thuốc và oxy cao áp tập trung vào giảm triệu chứng và cải thiện tưới máu - chuyển hóa ở tai trong và hệ thần kinh. Thuốc kháng histamine giúp giảm kích thích tiền đình, thuốc chống nôn làm giảm buồn nôn, betahistine hỗ trợ quá trình bù trừ tiền đình. Thuốc lợi tiểu acetazolamide thường dùng trong bệnh Ménière để giảm áp lực dịch nội tai, thuốc an thần được dùng ngắn ngày khi cơn quá nặng.

Bên cạnh đó, oxy cao áp (HBOT) là biện pháp bổ trợ ở một số trường hợp chóng mặt do bệnh tai trong hoặc thiếu máu cục bộ vùng mê nhĩ, thân não - tiểu não. Hít thở ô xy gần như tinh khiết trong buồng áp lực cao giúp tăng lượng oxy hòa tan trong máu, cải thiện tưới máu và chuyển hóa tại tai trong, giảm phù nề, giảm áp lực nội dịch, từ đó có thể giảm tần suất và mức độ cơn chóng mặt, cải thiện thính lực ở một số bệnh nhân và hỗ trợ hồi phục tế bào thần kinh thiếu ô xy.

Thứ ba, phục hồi chức năng tiền đình (VRT) là chiến lược lâu dài giúp não học cách bù trừ khi hệ tiền đình bị tổn thương. Bên cạnh đó, cần điều trị triệt để bệnh gốc: kiểm soát huyết áp, đường huyết, điều trị thiếu máu, bệnh tim, migraine, rối loạn lo âu…

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh: “Cần đi khám ngay hoặc đến cấp cứu khi chóng mặt đi kèm đau đầu dữ dội, yếu liệt, nói khó, nhìn đôi, mất thăng bằng trầm trọng; hoặc khi có đau ngực, khó thở, đánh trống ngực, ngất; hoặc kèm sốt cao, cứng cổ, chảy mủ tai, nghe kém đột ngột. Cũng nên đi khám sớm nếu chóng mặt tái đi tái lại, kéo dài, làm suy giảm sinh hoạt, dù không có dấu hiệu “cờ đỏ””.

Để phòng ngừa chóng mặt tái phát, theo bác sĩ Hoàng, về ăn uống, nên tăng thực phẩm giàu vitamin nhóm B (thịt, cá, gan, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt), vitamin C (cam, bưởi, ổi, súp lơ), các khoáng chất như magie, kali (hải sản, chuối, khoai, các loại hạt) và chất béo tốt, omega-3 (cá béo). Hạn chế ăn mặn, đồ quá ngọt, tránh rượu, bia, nhiều cà phê và thuốc lá. Về lối sống, nên uống đủ nước, ngủ đủ 7 - 8 giờ mỗi ngày, giữ giờ giấc đều đặn, luyện tập thể dục phù hợp (đi bộ, yoga, các bài tập cổ - vai - gáy). Cố gắng quản lý stress bằng các kỹ thuật thư giãn, hạn chế làm việc liên tục quá lâu.

“Với người làm văn phòng, nên đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi 1 - 2 giờ. Khi thay đổi tư thế (từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng), nên thực hiện chậm để hạn chế tụt huyết áp tư thế. Kiểm soát tốt các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim. Người cao tuổi, người có tiền sử bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, đột quỵ hoặc thiếu máu não nên đặc biệt chú ý tới triệu chứng chóng mặt vì nguy cơ biến chứng cao”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.

Nhiễm vi khuẩn HP không điều trị: Cái giá có thể là ung thư

VOV.VN - Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) là tình trạng phổ biến ở nhiều người. Âm thầm tồn tại trong dạ dày, HP có thể gây viêm dạ dày mạn tính và là một trong những yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Việc phát hiện và điều trị sớm vì thế trở nên đặc biệt quan trọng.