Sợ ngã, ngại vận động: Vòng xoắn nguy hiểm ở người cao tuổi
VOV.VN - Không ít người trong chúng ta luôn cho rằng, tuổi càng cao sức khoẻ càng yếu, năng vận động giảm, hay té ngã, phải phụ thuộc vào con cháu hay những người sống xung quanh. Nhưng đây là cách hiểu chưa đầy đủ.
Có phải cứ già là yếu?
Thực tế đã cho thấy, lão hóa không đồng nghĩa với việc mất khả năng vận động và ngược lại nhiều người cao tuổi không yếu đi vì tuổi tác mà yếu đi vì không vận động hoặc vận động không đúng cách.
Theo TS.BS Nguyễn Hoài Nam, giảng viên Bộ môn Phục hồi chức năng Trường Đại học Y Hà Nội, Phó trưởng Khoa nội, Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà nội, theo thời gian, cơ thể chúng ta có sự lão hóa tự nhiên, nhưng suy giảm vận động phần lớn lại đến từ việc chúng ta ngừng vận động, không hoàn toàn do tuổi tác.
“Hãy tưởng tượng sức khỏe như một tài khoản tiết kiệm: Nếu chúng ta vẫn duy trì thói quen tập luyện phù hợp, ăn uống đủ chất và tinh thần lạc quan, họ hoàn toàn có thể duy trì sự độc lập, tự đi lại và chăm sóc bản thân đến 80-90 tuổi. Lão hóa là quá trình tự nhiên, nhưng yếu đuối và phụ thuộc là điều chúng ta có thể chủ động phòng tránh và cải thiện thông qua các chương trình phục hồi chức năng và lối sống lành mạnh”, TS.BS Hoài Nam cho biết.
Phân biệt lão hóa bình thường và suy giảm vận động cần can thiệp
Để phân biệt có thể dựa trên 2 nhóm dấu hiệu sau:
- Lão hóa bình thường: Là khi chúng ta thấy tốc độ lại đi của mình giảm nhẹ, đi chậm hơn một chút so với trước đây nhưng bước đi vẫn vững chãi, không bị lảo đảo. Sau khi làm việc nhà hoặc đi bộ, cần nghỉ lâu hơn để hồi phục sức lực và dù chậm nhưng chưa cần ai giúp sức.
- Suy giảm vận động cần can thiệp: Biểu hiện bằng quy tắc “3 Không”: Không đứng vững, không tự chủ và không tự tin luôn sợ ngã và vì sợ nên từ chối vận động.
“Nếu có các dấu hiệu này là lúc "chuông báo động" đã reo, cần sự can thiệp của bác sĩ phục hồi chức năng”, TS.BS Hoài Nam cảnh báo.
Cũng theo TS.BS bác sĩ Hoài Nam, tuổi tác là "nền tảng", nhưng không phải là "nguyên nhân duy nhất" khiến người cao tuổi hay bị té ngã: “Khả năng giữ thăng bằng không chỉ nằm ở đôi chân mà còn ở sự phối hợp của mắt, tiền đình tai trong và các thụ thể cảm giác dưới lòng bàn chân. Ở người già, các tín hiệu này thường bị "nhiễu" hoặc chậm nhịp khiến họ dễ mất trọng tâm khi quay người hoặc bước qua vật cản.
Ngoài ra hội chứng teo cơ (Sarcopenia) cũng là nguyên nhân nội tại cực kỳ quan trọng. Khi khối lượng cơ giảm xuống dưới mức cho phép, đôi chân không còn đủ sức để "phản ứng nhanh" khi cơ thể mất thăng bằng đột ngột. Tác dụng phụ của thuốc cũng là 1 trong những nguyên nhân của hiện tượng này”.
Nhưng nếu vì sợ ngã mà hạn chế đi lại là một sai lầm tai hại bởi khi người cao tuổi ít vận động cơ yếu đi và khả năng thăng bằng kém. Cơ yếu lại càng dễ ngã hơn, càng dễ ngã lại càng sợ - Đây sẽ là vòng xoắn bệnh lý làm suy giảm chất lượng sống ở người cao tuổi.
Can thiệp phục hồi chức năng càng sớm càng tốt
Theo TS.BS Hoài Nam, khi thấy những dấu hiệu của quy tắc “3 Không”, người cao tuổi đừng chỉ tự ý mua thuốc giảm đau hay thực phẩm chức năng, hãy đến khám tại các cơ sở phục hồi chức năng để bác sĩ lượng giá chính xác sức mạnh cơ, tầm vận động và khả năng thăng bằng để tìm ra "mắt xích yếu" đang gây nguy cơ té ngã.
Công thức "Kiềng 3 chân" giúp người cao tuổi tập luyện thể lực:
- Bài tập tim mạch như đi bộ chạy, khiêu vũ… : 150 phút mỗi tuần.
- Tập mạnh cơ: 2-3 buổi/tuần để giữ đôi chân khỏe với các nhóm kháng lực thân trên, thân dưới, cơ lõi để duy trì khối lượng và sức mạnh cơ bắp.
- Tập thăng bằng: 5-10 phút mỗi ngày để ngăn ngừa té ngã. Ví dụ đứng bằng 1 chân luân phiên, đi bộ trên 1 đường thẳng sao cho gót chân trước chạm vào mũi chân sau.
Nguyên tắc vàng trong phục hồi chức năng là: "Can thiệp càng sớm, hiệu quả càng bền vững".
“Ngay cả khi chưa có dấu hiệu bệnh lý, người cao tuổi nên thực hiện các bài tập làm mạnh cơ và thăng bằng để xây dựng một "nguồn dự trữ" sức khỏe. Điều này giúp làm chậm quá trình lão hóa tự nhiên và ngăn ngừa ngã trước khi nó xảy ra”, bác sĩ Nam nói.
Nhiều người nghĩ phục hồi chức năng chỉ là xoa bóp hay chạy máy giảm đau, nhưng thực tế, mục tiêu cốt lõi của phục hồi chức năng là hướng đến để người cao tuổi có thể thực hiện 3 Tự, bao gồm: Tự lập trong sinh hoạt; Tự tin trong vận động và Tự chủ trong cuộc sống. Để đạt được mục tiêu này thì việc luyện tập bằng cách đi bộ mỗi ngày là chưa đủ, cần kết hợp thêm các dạng vận động khác
“Đi bộ giúp ích cho tim mạch và phổi, nhưng nó không giúp ích nhiều cho việc "xây dựng khối lượng cơ". Người già cần các bài tập có lực kháng (như tập với chun, tạ nhẹ hoặc đứng lên ngồi xuống) để chống lại tình trạng teo cơ hay các bài tập thăng bằng chuyên biệt (như đứng một chân, đi nối gót) để "huấn luyện" não bộ phản ứng nhanh hơn, các bài tập kéo giãn để giữ cho các khớp (đặc biệt là cổ chân và hông) linh hoạt, giúp bước đi không bị cứng nhắc”, TS.BS Hoài Nam khuyến cáo.
Cụ ông bị bỏ lại ở chùa cùng lá thư nhờ cưu mang đã được gia đình đón về
Một cụ ông lớn tuổi được người thân đưa đến chùa rồi rời đi, để lại thư nhờ nhà chùa chăm sóc, sau đó đã được gia đình đón về.
