Bí mật giúp xe tăng T-90 của Ấn Độ có thể "tác chiến trong im lặng"

Xe tăng T-90 và T-72 của Ấn Độ sẽ được trang bị bộ nguồn phụ trợ (APU) có công suất 10-12 kW, do nước này tự sản xuất. Bộ Quốc phòng Ấn Độ (MoD) đã ký hợp đồng trị giá hơn 60 triệu USD với Tập đoàn kỹ thuật, thiết kế và sản xuất đa ngành của Ấn Độ (Accurate Industrial Controls Private Limited) để mua các APU này, dự kiến sẽ được lắp đặt bên ngoài thân xe tăng.

Bộ Quốc phòng Ấn Độ chưa công bố số lượng APU được mua theo hợp đồng này, cũng như việc chương trình nhằm trang bị cho toàn bộ đội xe hay chỉ một phần.

Theo các số liệu công khai, Ấn Độ hiện có khoảng 3.700-3.800 xe tăng T-72 và T-90, gồm khoảng 2.400 chiếc T-72 và hơn 1.300 chiếc T-90. Tuy nhiên, số lượng xe đang ở trạng thái sẵn sàng hoạt động không được công bố chính thức.

Xét trên giá trị hợp đồng, nguồn tin cho rằng nhiều khả năng chương trình hiện tại chỉ bao phủ một phần tương đối nhỏ đội xe. Các hợp đồng tiếp theo có thể mở rộng phạm vi trang bị, nhưng việc toàn bộ T-72 và T-90 của Ấn Độ đều được lắp APU được đánh giá là khó xảy ra.

APU giúp xe tăng hoạt động khi tắt động cơ

APU là nguồn cung cấp điện phụ cho các hệ thống trên xe tăng như hệ thống điều khiển hỏa lực, mạch khai hỏa, hệ thống ổn định pháo và các thiết bị phụ trợ khác.

Khác với động cơ chính, APU có thể hoạt động độc lập, cho phép xe tăng đứng yên trong thời gian dài nhưng các hệ thống điện tử vẫn được duy trì hoạt động. Khả năng này thường được gọi là chế độ “canh gác im lặng” (silent watch).

Theo yêu cầu trước đây của Lục quân Ấn Độ, APU phải có khả năng cung cấp năng lượng cho các hệ thống của xe trong khi động cơ chính được tắt. Bộ Quốc phòng Ấn Độ cho biết các APU mới sẽ cung cấp điện cho hệ thống điều khiển hỏa lực, mạch khai hỏa, hệ thống ổn định pháo và các thiết bị phụ trợ.

Các phiên bản T-90 do Nga sản xuất, trong đó có T-90 và T-90A, nhìn chung không được trang bị APU như một thiết bị tiêu chuẩn. Các phiên bản T-90 trước đây chủ yếu dựa vào động cơ diesel chính và ắc quy để cung cấp điện khi xe đứng yên.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa các xe tăng Nga hoàn toàn không sử dụng APU. Một số phiên bản phát triển sau, biến thể chỉ huy hoặc xe tăng được nâng cấp đã được trang bị hệ thống nguồn điện phụ.

Trong khi đó, nhiều dòng xe tăng chiến đấu chủ lực phương Tây như M1 Abrams, Leopard 2, Challenger 2 và Leclerc đã được trang bị hoặc nâng cấp với các hệ thống APU. Thiết kế của các hệ thống này khác nhau, trong đó một số được tích hợp vào cụm động lực hoặc thân xe, trong khi một số sử dụng bộ nguồn riêng biệt được lắp bên ngoài và có lớp bảo vệ.

Do đó, việc Ấn Độ trang bị APU bên ngoài cho T-72 và T-90 không phải một ý tưởng hoàn toàn mới, dù cách bố trí bên ngoài khiến hệ thống này dễ nhận thấy hơn so với những thiết kế tích hợp.

Lợi thế khi xe tăng phải ẩn mình trong thời gian dài

Việc Lục quân Ấn Độ trang bị APU cho ít nhất một phần số T-90 được cho là có ý nghĩa nhất định về mặt tác chiến.

Một phần đáng kể biên giới của Ấn Độ với các đối thủ chính nằm ở khu vực núi cao, nơi xe tăng có thể phải triển khai tại các vị trí phòng thủ đã chuẩn bị hoặc duy trì trạng thái cố định trong thời gian dài.

Trong điều kiện đó, việc liên tục duy trì động cơ chính để cung cấp điện cho các thiết bị điện tử là không thuận lợi. APU cho phép tắt động cơ nhưng vẫn duy trì hoạt động của hệ thống điều khiển hỏa lực, kính ngắm, thông tin liên lạc, hệ thống ổn định pháo và các thiết bị thiết yếu khác.

Một chiếc T-90 ẩn trong vị trí được ngụy trang, tắt động cơ nhưng vẫn duy trì các cảm biến và hệ thống vũ khí ở trạng thái hoạt động, sẽ có mức độ phát hiện bằng âm thanh và dấu hiệu nhiệt thấp hơn so với xe tăng phải duy trì động cơ chính.

Nhờ đó, xe có thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong khi tiết kiệm nhiên liệu và giảm hao mòn động cơ.

Khả năng này đặc biệt đáng chú ý tại những khu vực địa hình núi cao, nơi khả năng cơ động bị hạn chế và việc duy trì trạng thái ẩn mình, giảm dấu hiệu phát hiện có thể quan trọng hơn việc liên tục di chuyển.

APU cũng giúp giảm nhu cầu phải khởi động động cơ chính chỉ để cung cấp điện cho các thiết bị trên xe. Điều này có thể giúp xe tăng duy trì trạng thái chờ trong thời gian dài hơn mà không tạo ra tiếng ồn và dấu hiệu nhiệt do động cơ diesel hoạt động.

T-72, T-90 và sự khác biệt với xe tăng Arjun

Đáng chú ý, xe tăng chiến đấu chủ lực Arjun của Ấn Độ đã được thiết kế với APU ngay từ đầu, khác với các phiên bản cơ bản của T-72 và T-90.

Arjun có khả năng vận hành ở chế độ “canh gác im lặng”, cho phép các hệ thống trên xe tiếp tục hoạt động khi động cơ diesel MTU chính được tắt.

Phiên bản Arjun Mk1A hiện được sản xuất cũng được trang bị APU mới với công suất phát điện được cho là gần gấp đôi hệ thống trước đó. Các nguồn dữ liệu công khai ước tính công suất của APU trên Mk1A vào khoảng 8-8,5 kW.

Theo Công ty Armored Vehicles Nigam Limited (AVNL), Arjun Mk1A có trọng lượng khoảng 68 tấn, lớn hơn đáng kể so với khoảng 46-47 tấn của T-90 Bhishma.

Mặc dù Mk1A có tỷ lệ công suất trên trọng lượng ở mức khoảng 20,6 mã lực/tấn, trọng lượng và kích thước lớn khiến dòng xe tăng này gặp nhiều hạn chế hơn khi hoạt động tại địa hình núi cao so với T-90 nhẹ hơn đáng kể.

Trọng lượng khoảng 68 tấn có thể tạo ra những hạn chế về cơ động chiến lược và chiến thuật, đặc biệt tại những khu vực có địa hình phức tạp, nơi khả năng chịu tải của đường sá, cầu và điều kiện địa hình có thể hạn chế hoạt động của các phương tiện bọc thép hạng nặng.

Trong bối cảnh đó, việc Ấn Độ lựa chọn trang bị APU cho T-72 và T-90 có thể được xem là một giải pháp nâng cấp nhằm bổ sung năng lực cho những dòng xe tăng đang có trong biên chế mà không cần thay thế toàn bộ phương tiện.

Với APU 10-12 kW được sản xuất trong nước, các xe tăng có thể duy trì hoạt động của những hệ thống điện tử quan trọng trong khi động cơ chính tắt. Đây là năng lực đặc biệt hữu ích khi xe phải duy trì trạng thái sẵn sàng tại các vị trí cố định trong thời gian dài.

Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Ấn Độ chưa công bố số lượng APU cụ thể trong hợp đồng trị giá hơn 60 triệu USD này. Vì vậy, chưa thể xác định chính xác tỷ lệ T-72 và T-90 sẽ được nâng cấp trong đợt mua sắm này.

Việc bổ sung APU không làm thay đổi hỏa lực hay khả năng cơ động của T-72 và T-90, nhưng mang lại một năng lực đáng chú ý: duy trì các hệ thống điện tử thiết yếu khi động cơ chính tắt.

Với những xe tăng phải duy trì trạng thái sẵn sàng trong thời gian dài, đặc biệt tại các vị trí phòng thủ, khả năng “tác chiến im lặng” có thể giúp giảm tiếng ồn, dấu hiệu nhiệt, mức tiêu hao nhiên liệu và hạn chế việc phải vận hành động cơ liên tục. Đây cũng là cách Ấn Độ từng bước nâng cấp đội xe tăng T-72 và T-90 hiện có mà không cần thay thế toàn bộ phương tiện.

Xung đột Nga - Ukraine định hình lại vai trò của xe tăng trong tương lai

VOV.VN - Chiến trường Ukraine đang trở thành phép thử thực tế đối với tương lai của xe tăng và lực lượng thiết giáp. Sự phổ biến của UAV, đặc biệt là các loại UAV góc nhìn thứ nhất giá rẻ, đã khiến những phương tiện từng giữ vai trò trung tâm trong tác chiến mặt đất ngày càng khó hoạt động gần tiền tuyến.