Iran đổi luật chơi ở Hormuz, Mỹ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan

Dù được xem là lực lượng hải quân hùng mạnh nhất thế giới, khả năng bảo đảm lưu thông tại eo biển Hormuz không phải là nhiệm vụ dễ dàng đối với Mỹ. Các chuyên gia quân sự cho rằng đặc điểm địa lý của tuyến hàng hải này - nông, hẹp và có mật độ giao thông cao - làm giảm đáng kể một số lợi thế truyền thống của Hải quân Mỹ, đặc biệt trong hoạt động giám sát và tác chiến dưới nước.

Theo một số nhà phân tích quân sự, sự phát triển của các hệ thống tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và năng lực giám sát đã giúp Iran nâng cao đáng kể khả năng chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD) tại khu vực Vịnh Ba Tư. Điều này làm gia tăng đáng kể những rủi ro mà các lực lượng hải quân nước ngoài phải tính đến khi hoạt động gần eo biển Hormuz.

Mỹ có thể triển khai các biện pháp quân sự nhằm bảo đảm một hành lang hàng hải an toàn nếu cần thiết. Tuy nhiên, việc duy trì hoạt động của hành lang này trong thời gian dài có thể đòi hỏi nguồn lực lớn và đi kèm nhiều rủi ro.

Iran viết lại luật chơi tại Hormuz

Trong cuộc đối đầu trên biển năm 1987, Iran đã sử dụng thủy lôi, tên lửa và các phương tiện quân sự khác để gây sức ép đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, khi đó Hải quân Mỹ vẫn duy trì ưu thế vượt trội và có khả năng bảo đảm các tuyến vận tải trên biển.

Hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng cán cân chiến lược tại khu vực đã có những thay đổi đáng kể. Những tiến bộ trong công nghệ tên lửa đạn đạo chống hạm (ASBM), sự phổ biến của máy bay không người lái chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, cùng với các hệ thống trinh sát và chỉ thị mục tiêu ngày càng hiện đại đã giúp Iran xây dựng năng lực răn đe đáng kể.

Theo đánh giá này, các năng lực chống xâm nhập/chống tiếp cận (A2/AD) của Iran được thiết kế nhằm hạn chế khả năng triển khai sức mạnh của các lực lượng hải quân đối phương trong khu vực eo biển Hormuz. Vì vậy, mọi phương án quân sự liên quan đến việc duy trì hiện diện thường trực hoặc hộ tống tàu thương mại đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng về chi phí và rủi ro.

Lý do Mỹ không dễ triển khai các chiến dịch tại Hormuz

Một số ý kiến cho rằng Hải quân Mỹ có thể áp dụng mô hình hộ tống tàu thương mại tương tự như những gì họ đã từng thực hiện trong thập niên 1980.

Nhưng theo các chuyên gia quân sự, bối cảnh hiện nay đã khác đáng kể. Các tàu chiến hiện đại của Mỹ được trang bị những hệ thống công nghệ rất phức tạp, có chi phí chế tạo và bảo trì lớn, đồng thời thời gian sửa chữa hoặc thay thế cũng kéo dài hơn nhiều so với trước đây.

Trong khi đó, các hệ thống tên lửa chống hạm và máy bay không người lái có chi phí thấp hơn đáng kể nhưng vẫn có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho các tàu chiến nếu xảy ra xung đột. Chính sự chênh lệch về chi phí này đang làm thay đổi cách các lực lượng hải quân lớn tính toán rủi ro trong các chiến dịch tác chiến.

Một số nhà phân tích cũng lưu ý rằng quy mô hạm đội của Hải quân Mỹ hiện nay nhỏ hơn so với nhiều giai đoạn trước, trong khi ngành công nghiệp đóng tàu và năng lực sửa chữa tàu chiến của Mỹ vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Do đó, chỉ cần một tàu chiến bị hư hại nghiêm trọng thì điều này có thể tác động đáng kể đến khả năng triển khai lực lượng trong thời gian dài.

Giới phân tích cho rằng, quyết định của Hải quân Mỹ duy trì khoảng cách an toàn với những khu vực có nguy cơ xung đột cao không đồng nghĩa với việc Washington từ bỏ lợi ích chiến lược tại eo biển Hormuz, mà đây có thể là kết quả của quá trình đánh giá giữa lợi ích thu được và những rủi ro tiềm tàng đối với các khí tài quân sự có giá trị cao.

Từ góc độ này, bất kỳ chiến dịch quân sự nào nhằm bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz đều phải tính đến khả năng xảy ra tổn thất đối với tàu chiến, cũng như những hệ lụy chiến lược kéo theo nếu các phương tiện này phải rút khỏi hoạt động để sửa chữa trong thời gian dài.

Theo nhận định của nhiều nhà quan sát, bài toán tại eo biển Hormuz hiện nay không chỉ là vấn đề kiểm soát một tuyến hàng hải quan trọng, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cán cân giữa các hệ thống vũ khí chi phí thấp và những nền tảng quân sự truyền thống có giá trị lớn trong môi trường tác chiến hiện đại.

Washington rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan

Một số ý kiến cho rằng việc phá hủy hoàn toàn hoặc vô hiệu hóa các hệ thống tên lửa, máy bay không người lái và năng lực chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD) của Iran bằng biện pháp quân sự đơn thuần là không dễ thực hiện. Điều này làm gia tăng tính phức tạp của các phương án bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh đó, Mỹ có một số lựa chọn sau: hoặc triển khai lực lượng để hộ tống tàu thương mại, đối mặt nguy cơ va chạm quân sự trực tiếp; hoặc hạn chế can dự sâu và khiến Iran ngày càng gia tăng ảnh hưởng tại khu vực chiến lược này. Bất kỳ lựa chọn nào cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với Washington.

Theo một số nhà quan sát, diễn biến tại eo biển Hormuz không chỉ gói gọn trong khu vực mà còn được nhiều quốc gia quan tâm, chẳng hạn như Trung Quốc, Nga và Triều Tiên. Vì thế, cách thức các bên xử lý khủng hoảng tại đây có thể tác động đến nhận thức rộng hơn về cán cân sức mạnh trên biển.

Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là khả năng kiểm soát một tuyến hàng hải chiến lược, mà còn là mức độ thích ứng của Mỹ trước một môi trường an ninh biển ngày càng cạnh tranh và phức tạp hơn.

Tàu chiến 27 Rajab lộ diện giữa điểm nóng Hormuz, Iran gửi tín hiệu cảnh báo Mỹ

VOV.VN - Iran vừa công khai một loại khí tài hải quân mới được thiết kế cho các kịch bản đối đầu trên biển. Theo giới phân tích, đây được coi là tín hiệu cảnh báo tới Washington trong khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn đang tiếp diễn.