Mỹ ra điều kiện bình thường hóa với Israel cho thỏa thuận hạt nhân Saudi Arabia

VOV.VN - Ngày 25/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đệ trình lên Quốc hội dự thảo thỏa thuận hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, đồng thời khẳng định thỏa thuận sẽ chỉ có hiệu lực nếu vương quốc này bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel.

Thỏa thuận trên đạt được vào tháng 7 vừa qua, cho phép các doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu công nghệ hạt nhân dân sự sang Saudi Arabia. Theo Reuters, một quan chức Mỹ giấu tên cho hay văn kiện đã được gửi tới Quốc hội hồi đầu tuần. Đại sứ quán Saudi Arabia tại Mỹ hiện chưa đưa ra phản hồi.

my ra dieu kien binh thuong hoa voi israel cho thoa thuan hat nhan saudi arabia hinh anh 1 — Đại sứ quán Mỹ ở Saudi Arabia. Ảnh: Kurdistan 24.

Hiện vẫn chưa rõ Tổng thống Trump kỳ vọng việc chuyển thỏa thuận tới Quốc hội xem xét sẽ thúc đẩy các mục tiêu của ông ra sao. Một quan chức Mỹ nhấn mạnh: “Lập trường của Tổng thống không thay đổi, rằng thỏa thuận sẽ chỉ tiến triển nếu Saudi Arabia tham gia Hiệp định Abraham”, đề cập đến các hiệp định do Mỹ làm trung gian nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel với các nước Arab và Hồi giáo trong giai đoạn 2020 - 2021 (bao gồm UAE, Bahrain, Maroc và Sudan).

Chỉ vài ngày sau khi đạt thỏa thuận hạt nhân vào tháng 7, Tổng thống Mỹ - người từng thúc đẩy một thỏa thuận tương tự trong nhiệm kỳ đầu - đã đặt điều kiện bình thường hóa để văn kiện có hiệu lực.

Trước đó, cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng từng thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân gắn liền với Hiệp định Abraham. Giới ngoại giao từng nhận định Saudi Arabia đã tiến rất gần tới việc bình thường hóa với Israel vào năm 2023, nhưng cuộc chiến của Israel tại Gaza bùng phát vào tháng 10/2023 đã làm thay đổi toàn bộ cục diện. Phía Saudi Arabia hiện yêu cầu phải có lộ trình không thể đảo ngược hướng tới việc thành lập nhà nước Palestine trước khi công nhận Israel.

Thỏa thuận hạt nhân có thời hạn 30 năm này đặt ra kế hoạch xây dựng các lò phản ứng hạt nhân AP1000, một dự án trị giá hàng chục tỷ USD mang lại lợi ích lớn cho tập đoàn Westinghouse của Mỹ. Theo hai nguồn tin quốc hội, văn kiện đã được gửi tới lãnh đạo quốc hội và dự kiến chuyển giao cho các ủy ban vào ngày 26/8. Thỏa thuận sẽ tự động có hiệu lực nếu Quốc hội không phản đối trong vòng 90 ngày làm việc. Nếu Quốc hội bác bỏ, Tổng thống Trump có thể phủ quyết, và Quốc hội sẽ cần đa số hai phần ba phiếu bầu để đảo ngược quyết định phủ quyết đó.

Tuy nhiên, thỏa thuận đang đối mặt với sự chỉ trích từ một số nghị sĩ Đảng Dân chủ và các tổ chức vận động chống phổ biến vũ khí hạt nhân do không cấm Saudi Arabia làm giàu uranium hoặc tái xử lý chất thải hạt nhân - hai con đường tiềm tàng để chế tạo vũ khí hạt nhân (điều mà UAE từng chấp nhận theo “tiêu chuẩn vàng” trong thỏa thuận năm 2009 với Mỹ). Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định thỏa thuận đã bao gồm đầy đủ các biện pháp chống phổ biến theo luật định.

Henry Sokolski, người đứng đầu Trung tâm Giáo dục Chính sách Không phổ biến Vũ khí hạt nhân, nhận định động thái của ông Trump có thể mở ra khả năng Quốc hội để thỏa thuận thông qua mà không kèm các quy định ràng buộc về bình thường hóa hay chống phổ biến vũ khí, đồng thời cho rằng: “Điều này khó có thể xem là lý tưởng nếu bạn thực sự nghiêm túc về việc không làm giàu hạt nhân và công nhận Israel”.