Từ “khoảng lặng chiến lược” đến nỗ lực tiếp xúc cấp nguyên thủ

Chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh bị lùi từ tháng 3 sang giữa tháng 5/2026 do chịu tác động trực tiếp từ cuộc khủng hoảng tại Trung Đông và xung đột ở Iran.

Theo Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và an ninh, Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, việc ông Trump lên đường tới Bắc Kinh thời điểm này cho thấy quan hệ Mỹ - Trung hiện không được xử lý như một trục độc lập mà đang được đặt trong một không gian mặc cả rộng lớn hơn, nơi ông Trump muốn tận dụng chuyến thăm để thể hiện năng lực thương thuyết cá nhân và ổn định mặt trận kinh tế đối ngoại nhằm phục vụ các tính toán chính trị nội bộ.

Đây cũng là giai đoạn chuyển tiếp từ “khoảng lặng chiến lược” sau APEC 2025 sang một nỗ lực tiếp xúc trực tiếp cấp nguyên thủ nhằm giảm thiểu rủi ro tính toán sai lầm và hạ nhiệt các bất định trên thị trường toàn cầu.

Về khả năng đạt được đột phá, cuộc gặp này được đánh giá thiên về một nỗ lực mặc cả giao dịch ngắn hạn hơn là một bước ngoặt tái cấu trúc quan hệ song phương. Các đột phá thực chất có xác suất cao nhất nằm ở vấn đề thuế quan và cam kết mua hàng do tính chất dễ đo lường, phù hợp với phong cách chính trị của ông Trump và mong muốn của Trung Quốc.

Ngược lại, những vấn đề then chốt như kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao, bán dẫn và AI khó có khả năng thay đổi căn bản lập trường cấu trúc mà chủ yếu chỉ dừng lại ở các điều chỉnh kỹ thuật hoặc cơ chế tham vấn nhằm giảm sốc thị trường. Đặc biệt đối với vấn đề Đài Loan, khả năng có một đột phá công khai là rất thấp; thay vào đó, hai bên có thể chỉ đạt được những thỏa thuận ngầm mang tính biểu tượng về việc kiềm chế ngôn từ và hành động để duy trì trạng thái hiện tại.

16 CEO tháp tùng ông Trump tới Bắc Kinh

Trọng tâm cốt lõi trong chuyến thăm lần này của ông Trump không phải là một nỗ lực nhằm tái thiết lập hoàn toàn quan hệ song phương mà là một cuộc mặc cả chiến thuật cấp cao nhằm tạo ra các kết quả giao dịch hữu hình.

Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng cho rằng: “Tổng thống Trump đang ưu tiên những thành tựu có thể công bố rộng rãi trước công chúng như các cam kết thương mại hoặc cơ chế hạ nhiệt cạnh tranh công nghệ để củng cố vị thế chính trị nội bộ và chứng minh năng lực thương lượng cá nhân”.

Sự góp mặt của khoảng 16 CEO các tập đoàn lớn, trong đó chủ yếu là giới tinh hoa tài chính phố Wall và Thung lũng Silicon là minh chứng cho thấy cả hai bên đều muốn đạt được các thỏa thuận kinh tế thực dụng.

“Điều này giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và tạo ra một “khoảng lặng” cần thiết cho thị trường toàn cầu sau những biến động tại Trung Đông”, ông Nghiêm Tuấn Hùng nhận định. Theo Tiến sĩ Hùng: “Đối với ông Trump, việc đi cùng nhiều CEO của các tập đoàn lớn tới Bắc Kinh không chỉ là để tìm kiếm lợi nhuận cho các tập đoàn, mà là cách ông sử dụng sức mạnh kinh tế Mỹ như một công cụ cưỡng ép chiến lược. Ông đang biến dòng vốn đầu tư thành một con bài mặc cả để ép Trung Quốc phải nhượng bộ trong các vấn đề nhạy cảm hơn như quyền tiếp cận khoáng sản thiết yếu, kiểm soát AI, và thậm chí là gây áp lực lên các đối tác của Bắc Kinh như Iran”.

Trong tất cả các vấn đề, Đài Loan vẫn là vấn đề nhạy cảm và khó tháo gỡ nhất, đóng vai trò như một “mức trần” ngăn cản mọi đột phá chiến lược thực chất. Phía Trung Quốc kiên quyết coi đây là ranh giới đỏ về an ninh và không phải là một con bài có thể mang ra mặc cả công khai trên bàn đàm phán.

Điều gì có thể quyết định thành công chuyến thăm của ông Trump đến Trung Quốc?

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ có chuyến thăm 2 ngày tới Trung Quốc trong tuần này, theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Chuyến công du được chờ đợi đã lâu mang theo nhiều kỳ vọng về một bước đột phá cho quan hệ giữa hai siêu cường.

Mô hình “hòa hoãn mang tính giao dịch”

Sự dịch chuyển từ đối đầu quân sự sang “an ninh hóa kinh tế” là đặc điểm định hình quan hệ quốc tế trong vài năm qua, khi các công cụ kinh tế không còn chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng mà đã trở thành vũ khí chiến lược cốt lõi. Trong kịch bản này, các chuỗi cung ứng và dòng vốn không chỉ là mạng lưới thương mại mà là các “điểm nghẽn” được sử dụng để cưỡng ép hoặc răn đe đối phương mà không cần kích hoạt một cuộc xung đột vũ trang trực tiếp.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã trở thành “tiền tuyến” mới trong cuộc chạy đua giành ưu thế công nghệ và quân sự. Đạo luật An ninh Chip (Chip Security Act) được Quốc hội Mỹ thông qua vào tháng 3/2026, với việc nhúng trực tiếp công nghệ theo dõi vào phần cứng, là minh chứng cho nỗ lực của Mỹ nhằm duy trì khoảng cách vượt trội về năng lực tính toán AI so với Trung Quốc. Ngược lại, các quy định mới của Quốc vụ viện Trung Quốc vào tháng 4/2026 về an ninh chuỗi cung ứng đã chính thức hóa việc sử dụng quyền kiểm soát xuất khẩu như một biện pháp đáp trả các thực thể nước ngoài đe dọa đến lợi ích quốc gia của họ.

Theo Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng: “Quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng hiện nay không còn hướng tới việc “tách rời hoàn toàn” vốn mang lại rủi ro tự hại quá lớn, mà chuyển sang chiến lược “giảm rủi ro” mục tiêu. Điều này tạo ra một mô hình “cạnh tranh được quản trị”, nơi hai bên sẵn sàng mặc cả các nguồn lực thiết yếu để duy trì sự ổn định”.

Điển hình là thỏa thuận khung năm 2026, trong đó Mỹ nới lỏng kiểm soát đối với một số dòng chip Nvidia và phần mềm thiết kế để đổi lấy việc Trung Quốc nối lại xuất khẩu khoáng sản đất hiếm và nam châm vĩnh cửu vốn là huyết mạch của ngành năng lượng sạch và quốc phòng Mỹ.

Tuy nhiên, sự dịch chuyển này cũng mang lại những rủi ro cấu trúc mới khi các biến số kinh tế bị gắn chặt vào các mục tiêu địa chính trị ngắn hạn. Việc sử dụng các biện pháp trừng phạt và rào cản đầu tư quá mức có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang về kiểm soát kinh tế, làm xói mòn hiệu quả của hệ thống thương mại đa phương và đẩy các doanh nghiệp vào tình thế phải liên tục điều chỉnh chiến lược theo những biến động chính trị khó lường.

“Khi các công cụ kinh tế trở thành vũ khí chính, biên giới giữa thời bình và thời chiến trở nên mờ nhạt, đòi hỏi một khuôn khổ ổn định hơn để tránh kịch bản “tự hại chiến lược” mà cả hai siêu cường đều đang cố gắng né tránh”, Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng cho hay.

“Quan hệ Mỹ - Trung trong thời gian tới dự kiến sẽ được định hình theo mô hình “hòa hoãn mang tính giao dịch”, nơi cả hai bên ưu tiên các cuộc mặc cả thực dụng và thiết lập các “khoảng lặng chiến lược” để quản lý rủi ro thay vì cố gắng định hình lại hoàn toàn mối quan hệ”.

Sự hiện diện của một phái đoàn doanh nghiệp hùng hậu tháp tùng Tổng thống Donald Trump - bao gồm các ông trùm tài chính từ BlackRock, Blackstone, Goldman Sachs và các lãnh đạo công nghệ như Apple, Tesla - là minh chứng rõ nét nhất cho việc giới tư bản Mỹ đang tìm cách tái định vị tại thị trường Trung Quốc. Sau một giai đoạn bất định kéo dài, các tập đoàn này đang nhìn thấy cơ hội khi cả hai siêu cường đều có động cơ mạnh mẽ để ổn định thị trường và giảm bớt các cú sốc chuỗi cung ứng trong ngắn hạn.

Sở dĩ Mỹ và Trung Quốc không thể “tách rời hoàn toàn” là do cấu trúc lợi ích kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn đan xen cực kỳ chặt chẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như khoáng sản thiết yếu, đất hiếm và sản xuất công nghệ cao. Một sự đứt gãy đột ngột sẽ tạo ra những cú sốc thị trường không thể kiểm soát, gây tổn hại nghiêm trọng đến các mạng lưới tài chính, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tập đoàn công nghệ lớn vốn đang đóng vai trò là lực đẩy quan trọng cho sự ổn định ngắn hạn. Cả hai nền kinh tế hiện nay mới chỉ ở giai đoạn điều chỉnh chuỗi cung ứng để giảm lệ thuộc chiến lược chứ chưa thể tìm được các giải pháp thay thế hoàn hảo trong ngắn hạn.

Bên cạnh đó, đối với Mỹ, việc duy trì một mức độ kết nối nhất định cho phép họ sử dụng các công cụ kinh tế như thuế quan làm đòn bẩy đàm phán để đổi lấy các nhượng bộ kỹ thuật hoặc cam kết mua hàng từ Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc coi việc giữ vững các kênh liên lạc là công cụ để duy trì không gian sinh tồn cho nền kinh tế và gây sức ép ngược lại Mỹ ở những khía cạnh họ có thế mạnh. Do đó, mối quan hệ song phương sẽ tiếp tục tồn tại trong trạng thái cạnh tranh gay gắt nhưng vẫn phải dựa dẫm vào nhau để tránh một cuộc sụp đổ toàn diện mang tính thảm họa.

Những tầng nấc quan hệ Mỹ - Trung có thể chi phối kết quả thượng đỉnh tại Bắc Kinh

VOV.VN - Giới quan sát nhận định, hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ không hướng tới mục tiêu chấm dứt cạnh tranh giữa hai cường quốc. Trong kịch bản tích cực nhất, hai bên có thể thừa nhận rằng sự cạnh tranh Mỹ - Trung giờ đây đã mang tính cấu trúc và cần được quản lý từ hai phía.