AI, deepfake và bài toán chống tin giả của truyền thông

Một video. Một giọng nói. Một phát biểu tưởng như có thật. Nhưng tất cả đều có thể là giả.

Đó là deepfake, một thuật ngữ kết hợp giữa “deep learning”, tức học sâu, và “fake”, tức giả mạo. Theo MIT Technology Review, công ty truyền thông độc lập của Mỹ, công nghệ này sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video và âm thanh, khiến nội dung giả có thể giống thật đến mức khó phân biệt. Cùng với sự phát triển của AI và mạng xã hội, những nội dung như vậy có thể được tạo ra và lan truyền với tốc độ rất nhanh.

Với các hãng thông tấn, đây là một thách thức trực tiếp đối với quy trình làm báo.

Bà Vũ Việt Trang, Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, cho rằng: “Công nghệ đem lại cho chúng ta rất là nhiều tiện ích, nhưng cùng với tiện ích thì công nghệ cũng khiến cho thông tin không được kiểm chứng, thông tin giả lan truyền rất nhanh. Các hãng thông tấn bao giờ cũng phải tuân thủ nguyên tắc là kiểm chứng thông tin, phải xác thực thông tin rồi mới có thể phát thông tin”.

Theo bà Vũ Việt Trang, trong môi trường thông tin xuyên biên giới, hợp tác giữa các hãng thông tấn có thể giúp quá trình kiểm chứng nhanh và hiệu quả hơn, nhất là với những vấn đề có phạm vi toàn cầu.  

Nhưng kiểm chứng thông tin không chỉ là câu chuyện của từng phóng viên hay từng tòa soạn. Bởi khi thông tin giả lan truyền xuyên biên giới, một hãng thông tấn có thể không đủ dữ liệu để tự mình xác minh trong thời gian ngắn. Đây là lúc công nghệ và hợp tác giữa các hãng thông tấn trở nên quan trọng.

Hợp tác truyền thông

Tổng giám đốc TASS, Chủ tịch OANA Andrey Kondrashov chia sẻ: “Hợp tác của chúng ta được xây dựng trên niềm tin. Niềm tin được xây dựng trên thông tin. Khi thông tin sai lệch, niềm tin bị phá vỡ. Vì vậy, OANA cần trở thành một nền tảng để xây dựng những tiêu chuẩn chung, được hình thành thông qua đối thoại bình đẳng, chứ không phải áp đặt từ bên ngoài”.

Tại Nga, Hãng thông tấn TASS đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng này. TASS cùng tổ chức phi lợi nhuận ANO “Dialog Regions” đã thành lập Mạng lưới Kiểm chứng thông tin toàn cầu (GFCN), một hiệp hội quốc tế về kiểm chứng thông tin. Nền tảng hoạt động bằng tiếng Nga và tiếng Anh, đăng tải các nội dung xác minh, bác bỏ thông tin sai lệch.

TASS cũng mời các cơ quan truyền thông ở châu Á, các nước BRICS và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tham gia, nhằm phát hiện nhanh những thông tin giả có tính xuyên biên giới và chia sẻ dữ liệu đã được xác minh.

Ở khía cạnh công nghệ, TASS phát triển các cơ chế mạng nơ-ron và thuật toán dựa trên AI, hỗ trợ tự động hóa việc phát hiện và phân tích nội dung không đáng tin cậy. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần của quá trình.

TASS vẫn duy trì các nguyên tắc nghiệp vụ: kiểm tra thông tin trực tiếp với nguồn ban đầu, đối chiếu các dữ kiện và không sử dụng những thông tin nặc danh chưa được xác nhận. 

Từ đó, vấn đề đặt ra không chỉ là phát hiện tin giả bằng công nghệ, mà còn là xây dựng một quy trình đủ chặt chẽ để thông tin chưa được xác minh không trở thành thông tin được phát đi.

Quy trình chặt chẽ

Ở Malaysia, Bernama đã xây dựng một cơ chế riêng cho nhiệm vụ này. Đó là MyCheck Malaysia - đơn vị kiểm chứng thông tin của Bernama.

Bà Nur-ul Afida Kamudin, Tổng giám đốc điều hành Hãng thông tấn Bernama, Malaysia cho biết: “Khi chúng tôi nhận được bất kỳ thông tin nào đang lan truyền, chúng tôi sẽ tiến hành kiểm tra thêm và thông báo liệu bài đăng đó có chính xác hay không. Tại Bernama, chúng tôi thực hiện các bước để bảo đảm thông tin, tin tức và nội dung được truyền tải tuân thủ các quy định, đồng thời bảo đảm thông tin là xác thực và chính xác”.

Bernama cũng nhấn mạnh việc chia sẻ thông tin giữa các hãng thông tấn có thể giúp bảo đảm những nội dung được truyền tải tới công chúng là chính xác và đáng tin cậy.  

Nhưng nếu mỗi hãng thông tấn đều có cơ chế kiểm chứng riêng, liệu như vậy đã đủ?

Tại Indonesia, hãng thông tấn Antara cho rằng cần tiến thêm một bước: xây dựng cơ chế kiểm chứng giữa các hãng thông tấn. 

Tổng giám đốc Antara News Benny Siga Butarbutar cho biết: “Hiện nay, tin tức không còn luôn được coi là sự thật, bởi nhiều nội dung được tạo ra hoặc pha trộn với AI và trở thành tin giả. Chúng tôi thảo luận về việc cùng nhau tiến hành fact-checking giữa các hãng thông tấn. Đồng thời xây dựng một hình thức hợp tác chiến lược hơn, chẳng hạn như xây dựng một cơ chế kiểm tra chung”.

OpenAI: Trí tuệ nhân tạo có nguy hiểm nhưng thế giới nên tin các hãng AI

VOV.VN - Sam Altman - Tổng giám đốc điều hành hãng trí tuệ nhân tạo OpenAI, cho rằng mọi người nên đặt niềm tin nhiều hơn vào công ty của ông cũng như các doanh nghiệp tương tự. Theo ông, họ đã hành động đúng đắn khi phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), dù công chúng ngày càng lo lắng về các rủi ro tiềm ẩn.

Áp dụng AI

Antara cho rằng AI cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ đẩy nhanh quá trình xác minh. Mục tiêu là hình thành một cơ chế hợp tác, trong đó các hãng thông tấn có thể cùng kiểm chứng và chia sẻ thông tin đã được xác thực.  

Những cách tiếp cận này cũng đang được phản ánh trong chính sách tại các nước trong khu vực. Ở Indonesia, cơ quan quản lý tăng cường các biện pháp kiểm soát deepfake và trách nhiệm của các nền tảng số. Trong khi tại Việt Nam, Nghị định 330/2026 ban hành tháng 8 vừa qua có nội dung quy định riêng mức phạt đối với hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, Deepfake hoặc biện pháp kỹ thuật công nghệ cao để giả mạo dữ liệu sinh trắc học khi xác thực tài khoản số.

Tuy nhiên, với các hãng thông tấn, trọng tâm vẫn quay trở lại với một nguyên tắc căn bản của nghề báo: kiểm chứng trước khi phát. AI có thể giúp phát hiện dấu hiệu bất thường. Các nền tảng có thể hỗ trợ truy tìm nguồn gốc nội dung. Các hãng thông tấn có thể chia sẻ dữ liệu và phối hợp kiểm chứng.

Nhưng quyết định cuối cùng về việc một thông tin có đủ độ tin cậy để đến với công chúng hay không vẫn đòi hỏi quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm của người làm báo. Hiện nay, tin tức không còn luôn được coi là sự thật, bởi nhiều nội dung được tạo ra hoặc pha trộn với AI và trở thành tin giả.

Trong kỷ nguyên AI, Deepfake, cuộc cạnh tranh không chỉ là ai đưa tin nhanh hơn, mà còn là ai kiểm chứng tốt hơn, ai giữ được độ tin cậy và ai có thể duy trì niềm tin của công chúng trong một môi trường thông tin ngày càng khó phân biệt thật - giả. Đó là bài toán đặt ra với các cơ quan truyền thông chính thống hiện nay.

>> Xem thêm: Nóng chủ đề “tin giả” tại Hội nghị thông tấn quốc tế OANA ở Hà Nội