Ai sẽ thắng trong cuộc đối đầu lớn giữa Iran và Mỹ?

Cuộc đối đầu kinh tế giữa Mỹ và Iran không chỉ tác động đến quan hệ song phương mà còn có thể ảnh hưởng đến môi trường kinh tế và an ninh rộng hơn. Diễn biến này cũng đặt ra tranh luận về tương lai của trật tự quốc tế, giữa xu hướng gia tăng các biện pháp gây sức ép đơn phương và nỗ lực thúc đẩy hợp tác đa phương của nhiều quốc gia.

Cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance đều đề cập việc bước vào một giai đoạn mới trong cuộc đối đầu với Iran, đó là “chiến tranh kinh tế”. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng tuyên bố Washington bắt đầu cái mà ông gọi là “cuộc tấn công tài chính lớn nhất trong lịch sử” nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo các quốc gia đứng về phía Tehran sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị cô lập và trừng phạt.

Cách tiếp cận này cho thấy, sau những kết quả không như kỳ vọng trên mặt trận quân sự và ngoại giao, Washington đang chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế nhằm làm suy giảm khả năng chống chịu của Iran.

Khu vực trước lựa chọn mang tính lịch sử

Mỹ bước vào cuộc đối đầu này trong bối cảnh Iran là quốc gia có lãnh thổ rộng lớn, năng lực sản xuất trong nước đáng kể và hàng chục năm kinh nghiệm đối phó với chiến tranh cũng như các biện pháp trừng phạt. Quy mô lãnh thổ, năng lực kinh tế trong nước và kinh nghiệm ứng phó với các biện pháp trừng phạt có thể khiến việc gây sức ép kinh tế toàn diện đối với Iran gặp nhiều khó khăn. Hiệu quả thực tế của chiến lược này sẽ phụ thuộc đáng kể vào mức độ tham gia của các nước khác và khả năng duy trì các biện pháp gây sức ép trong thời gian dài.

Thực tế cho thấy, không thể áp đặt một cuộc phong tỏa kinh tế hiệu quả nếu không có sự hợp tác của các nước láng giềng với quốc gia bị nhắm tới. Những mối quan hệ thương mại, an ninh và kinh tế sâu rộng nhất thường được hình thành giữa các quốc gia có chung đường biên giới và khu vực địa lý.

Mặt khác, dù cuộc chiến kinh tế nhằm vào Iran về bản chất là vấn đề kinh tế nhưng các công cụ được sử dụng để triển khai, đặc biệt ở cấp độ khu vực, lại có những khía cạnh liên quan đến an ninh và quân sự. Các biện pháp này có thể bao gồm gây sức ép lên hoạt động thương mại, các tuyến hàng hải và cả những quốc gia láng giềng của Iran.

Điều này đặt các nước trong khu vực trước bài toán cân bằng lợi ích. Việc tham gia các biện pháp gây sức ép với Iran có thể kéo theo những hệ quả về kinh tế, thương mại và an ninh, trong khi việc duy trì quan hệ với Tehran cũng cần được cân nhắc trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt của Mỹ.

An ninh và kinh tế không thể tách rời

Trong bối cảnh như vậy, phản ứng của Iran cũng không thể chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế. Cảnh báo gần đây của Thiếu tướng Mohsen Rezaei rằng bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc hỗ trợ cuộc chiến kinh tế của Mỹ nhằm vào Iran sẽ bị coi là có hành động quân sự thù địch đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới khu vực: an ninh và kinh tế không thể tách rời.

Ông Rezaei cũng cảnh báo nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, sẽ không có một giọt dầu nào được xuất khẩu qua eo biển Hormuz hoặc bất kỳ tuyến đường nào khác tại Vịnh Ba Tư.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và thương mại quốc tế. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động đến thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Iran thông báo áp dụng các biện pháp hạn chế đối với những tàu vi phạm các quy định của Tehran về quá cảnh qua Hormuz, qua đó cho thấy nước này đang xác định những “lằn ranh đỏ” trước khả năng các nước trong khu vực tham gia các biện pháp gây sức ép kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc các nước trong khu vực lựa chọn đứng về phía Washington mà không tính đến những hệ quả phát sinh có thể trở thành một quyết định nhiều rủi ro, đi ngược với những thực tế địa chính trị của khu vực.

Phép thử lớn đối với trật tự toàn cầu

Cuộc đối đầu không chỉ giới hạn trong khu vực Trung Đông. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã công khai cảnh báo rằng bất kỳ quốc gia nào đóng vai trò “phao cứu sinh tài chính” cho Iran sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị cô lập. Tuyên bố này trên thực tế đã biến cuộc chiến kinh tế nhằm vào Iran thành một phép thử đối với toàn thế giới, với hai lựa chọn. Một bên là trật tự đơn phương dựa trên sức mạnh và ý chí của Washington. Bên kia là một hệ thống đa phương, trong đó các quốc gia có thể theo đuổi lợi ích quốc gia mà không phải chịu sức ép từ một cường quốc chi phối.

Một bên là Iran, đang tìm cách duy trì hoạt động kinh tế và các quan hệ đối ngoại trong điều kiện chịu sức ép và các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Tehran cũng thúc đẩy quan hệ với các đối tác ngoài phương Tây nhằm giảm tác động của các biện pháp hạn chế đối với nền kinh tế Iran.

Ở phía bên kia là Mỹ, nước muốn sử dụng sức ép tài chính và kinh tế để hạn chế nguồn lực của Iran, đồng thời gây sức ép lên các quốc gia và tổ chức có quan hệ kinh tế với Tehran.

Chiến lược này không chỉ nhằm vào Trung Quốc, Nga hay các đối tác thân cận của Iran. Các thành viên Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Nhóm BRICS và khối Á - Âu, cũng như tất cả các quốc gia muốn duy trì tính độc lập về kinh tế, đều đang đứng trước một lựa chọn mang tính lịch sử.

Trong bối cảnh đó, các thành viên SCO, BRICS và các cơ chế hợp tác ở khu vực Á - Âu có thể phải cân nhắc cách duy trì quan hệ kinh tế với Iran mà không làm gia tăng rủi ro từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Những lựa chọn này có thể tác động đến cách các cơ chế hợp tác kinh tế và tài chính ngoài phương Tây phát triển trong thời gian tới.

Ngược lại, việc đứng về phía Washington có thể khiến các quốc gia phải đối mặt đồng thời với 2 hệ quả: những rủi ro an ninh từ các biện pháp đáp trả tiềm tàng của Iran và nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào hệ thống đơn phương do Mỹ dẫn dắt.

Xét cho cùng, phạm vi của cuộc đối đầu này vượt xa một cuộc chiến kinh tế nhằm vào Iran và có thể tác động đến hướng phát triển của các quan hệ kinh tế, an ninh trên toàn cầu. Diễn biến của cuộc đối đầu Mỹ - Iran vì thế có thể trở thành một phép thử đối với hiệu quả của các biện pháp gây sức ép kinh tế cũng như khả năng thích ứng của các cơ chế hợp tác quốc tế.

Kết quả sẽ không chỉ ảnh hưởng đến Iran và Mỹ mà còn có thể tác động đến quan hệ kinh tế, an ninh tại Trung Đông và rộng hơn là cách các quốc gia cân bằng giữa lợi ích quốc gia, hợp tác đa phương và sức ép từ các cường quốc.

Iran tính đòn đáp trả nào trước “cuộc chiến kinh tế” mới với Mỹ?

VOV.VN - Iran tuyên bố đã chuẩn bị nhiều kịch bản nhằm giảm thiểu tác động và vượt qua các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ, trong bối cảnh Washington chuẩn bị phát động chiến dịch gây sức ép tài chính được mô tả là mạnh chưa từng có nhằm cô lập nền kinh tế Tehran.