Ba lựa chọn quân sự của Mỹ với Iran và cái giá phải trả

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng ông sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Tuy nhiên, tại một hội nghị của Đảng Cộng hòa hồi tháng 9/2026, ông Trump cho biết cuộc xung đột “sẽ kết thúc ngay sau cuộc bầu cử”. Trong những tuần gần đây, quân đội Mỹ cũng điều động thêm lực lượng đến Trung Đông.

Trong bối cảnh quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm của cuộc xung đột Mỹ - Iran, ông Trump còn những lựa chọn quân sự nào và mỗi phương án có thể phải trả giá ra sao?

Xung đột đang rơi vào thế bế tắc

Mỹ và Israel mở màn chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, châm ngòi cho các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ và nhiều cơ sở hạ tầng khác tại các quốc gia vùng Vịnh cũng như Jordan trong những tháng tiếp theo.

Iran cũng phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải từng đảm nhận vận chuyển ít nhất 20% nguồn cung dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu trước khi xung đột nổ ra, khiến thị trường năng lượng thế giới chao đảo.

Giá dầu thô chuẩn quốc tế tăng từ khoảng 72 USD/thùng vào ngày trước khi xung đột bắt đầu lên gần 120 USD/thùng hồi đầu năm nay. Đến ngày 15/10 vừa qua, giá dầu được giao dịch ở mức khoảng 104 USD/thùng.

Thỏa thuận ngừng bắn đạt được hồi tháng 6 đã đổ vỡ do bất đồng về quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Washington tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng ở miền nam Iran, trong khi Tehran tấn công những tàu tìm cách đi qua khu vực này. Các cuộc đàm phán gián tiếp thông qua Pakistan và Qatar vẫn tiếp diễn, với nhiều đề xuất được đưa ra từ các bên. Tuy nhiên, vào tháng 9, ông Trump đã bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz.

Ông Afzal Ashraf, nghiên cứu viên khách mời về quan hệ quốc tế và an ninh tại Đại học Loughborough (Anh), đồng thời là cựu sĩ quan cấp cao Không quân Hoàng gia Anh từng phục vụ tại Iraq, nói rằng Mỹ sở hữu “năng lực quân sự to lớn mà Iran không thể sánh kịp”. Tuy nhiên, ưu thế này vẫn chưa giúp Washington đạt được kết quả như mong đợi.

Mỹ có ít nhất ba nhóm tác chiến tàu sân bay đang hoạt động tại vùng Vịnh hoặc trên đường đến khu vực này. Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Theodore Roosevelt, với khoảng 7.000 thủy thủ và 2.000 lính thủy đánh bộ, đang trên đường tới Trung Đông để hội quân với các tàu sân bay đã có mặt tại đây. Bên cạnh đó, Mỹ duy trì nhiều khí tài quân sự và khoảng 50.000 binh sĩ tại các căn cứ ở nhiều quốc gia Trung Đông.

Tiếp tục gây sức ép lên Iran

Theo Patrick Bury, phó giáo sư cấp cao tại Đại học Bath, đồng thời là cựu chuyên gia phân tích nghiên cứu của NATO, Mỹ hiện duy trì sức ép bằng cách phong tỏa các cảng biển của Iran và hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Đây được xem là phương án khả thi nhất trong bối cảnh hiện nay.

Trước khi xung đột bùng phát, eo biển Hormuz thường có khoảng 125 tàu thương mại lớn đi qua mỗi ngày, vận chuyển trung bình 17,1 triệu thùng dầu. Hoạt động hàng hải tại đây sụt giảm nghiêm trọng sau khi eo biển bị đóng cửa vào tháng 3.

Theo công ty theo dõi hàng hải Kpler, trong những tuần gần đây, nhờ hoạt động hộ tống của Hải quân Mỹ, lượng dầu không phải của Iran được vận chuyển từ vùng Vịnh qua eo biển Hormuz đã phục hồi trong tháng 9, đạt hơn 81% mức trước xung đột. Tuy nhiên, xu hướng này đã đảo. Theo Kpler, ngày 11/10, lượng dầu đi qua tuyến đường thủy này chỉ đạt 2,9 triệu thùng, mức thấp nhất trong tháng.

Ông Bury cho biết Washington đang nỗ lực duy trì hoạt động tuần tra và giám sát ở khu vực phía tây nam eo biển Hormuz, nhằm “cung cấp một phần sự bảo vệ cho các tàu thuyền rời khỏi khu vực này”.

Nối lại các cuộc không kích bằng tên lửa

Đây là một trong những phương án mà chính quyền ông Trump cân nhắc. Tổng thống Trump cho biết việc tăng cường ném bom Iran sau cuộc bầu cử có thể là phương án “khả thi”, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Theo ông Bury, nếu xung đột leo thang, Mỹ có thể tiến hành “các đợt tấn công bổ sung với quy mô khá hạn chế”, nhằm vào các mục tiêu dọc bờ biển Iran và sâu hơn trong lãnh thổ nước này.

Ông Ashraf nhận định một chiến dịch tấn công mới có thể “đạt được kết quả ít hơn nhiều” so với các đợt tập kích hồi đầu năm nay, bởi Iran đã có thời gian thích nghi. Theo ông, dù số lượng vũ khí của Iran có thể giảm, nước này đã cải thiện khả năng ngụy trang và che giấu chúng.

Mỹ cũng sẽ phải trả giá đáng kể nếu nối lại các cuộc tấn công, trong bối cảnh kho dự trữ tên lửa đánh chặn đắt tiền của nước này đã suy giảm mạnh. Ông Ashraf cho biết, mỗi UAV hoặc tên lửa giá rẻ của Iran có thể buộc Mỹ phải sử dụng “một tên lửa đánh chặn trị giá từ một triệu USD trở lên”. Nhà phân tích này cảnh báo: “Mỹ đang dần cạn kiệt tên lửa cho chính hệ thống phòng thủ của mình”.

Trong suốt cuộc xung đột, Mỹ đã phóng hơn 1.000 tên lửa hành trình Tomahawk nhằm vào Iran. Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), có thể phải đến cuối năm 2030, Mỹ mới khôi phục hoàn toàn kho vũ khí về mức trước xung đột.

Ông Bury cho rằng việc bổ sung các loại đạn dược chủ chốt để đưa kho dự trữ trở lại mức trước xung đột sẽ mất khoảng “ba đến bốn năm”: “Vấn đề là việc giải quyết tình trạng này đòi hỏi rất nhiều thời gian, ngay cả khi đã có ngân sách và bắt đầu triển khai ngay lập tức”.

Về phía Tehran, các quan chức Iran tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ hơn. Tháng 9, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định thời kỳ đáp trả theo nguyên tắc “tương xứng” đã chấm dứt. Ông Ashraf lưu ý, nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công, Washington có thể mất quyền tiếp cận một số căn cứ quân sự tại vùng Vịnh.

Tiến hành đánh chiếm đảo Kharg

Các chuyên gia cho rằng khả năng này rất thấp. Một mục tiêu tiềm năng có thể là đổ bộ lên đảo Kharg, nằm cách bờ biển Iran khoảng 26 km. Đây là cơ sở xử lý khoảng 90% lượng hàng hóa xuất khẩu của Iran.

Theo Reuters, ông Joseph Votel, cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho rằng lực lượng Mỹ có thể chiếm hòn đảo với khoảng 800-1.000 binh sĩ. Tuy nhiên, lực lượng này sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công bằng hỏa lực từ đất liền Iran.

Ông Ashraf nhận định quân đội Mỹ có thể tiến hành một chiến dịch đổ bộ giới hạn, mở đầu bằng các hoạt động tác chiến điện tử nhằm vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ của Iran. Tuy nhiên, Iran sau đó có thể tập trung hỏa lực nhằm vào hòn đảo. Ông Ashraf cho rằng Tehran không cần quá nhiều thông tin về mục tiêu một khi đã xác định được vị trí lực lượng Mỹ đổ bộ. Ông cũng lưu ý, người dân Mỹ khó chấp nhận thương vong trong một cuộc chiến vốn không nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Ngoài ra, Iran có thể trả đũa bằng cách tấn công các cơ sở hạ tầng dầu khí trên khắp vùng Vịnh. Ông Ashraf kết luận, chiếm giữ đảo Kharg sẽ là “quyết định phi lý nhất trong số những quyết định phi lý”.

Một kịch bản khác là Mỹ điều bộ binh vào Iran

Khả năng này cũng được đánh giá là rất thấp. Ông Trump đã loại trừ phương án đưa bộ binh vào Iran. Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio từng tuyên bố hồi tháng 3 rằng Washington không cần triển khai lực lượng bộ binh để đạt được các mục tiêu của chính quyền. Ông Bury nhận định: “Tôi không nghĩ họ sẽ làm vậy, và tôi cũng không nghĩ họ có đủ khả năng để thực hiện điều đó”.

Cuộc chiến đang vấp phải sự phản đối đáng kể của người dân Mỹ, trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn vài tuần nữa sẽ diễn ra.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, khoảng 65% người Mỹ không tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề này. Nhà phân tích Bury cho rằng câu hỏi quan trọng hơn là liệu Mỹ có thể nhanh chóng khôi phục năng lực quân sự sau những tổn thất trong cuộc xung đột hay không.

“Liệu trong vài năm tới, nước Mỹ có thể tái tạo vị thế của mình như một cường quốc quân sự hay không?”, ông đặt câu hỏi.

Ông Bury nhận định quá trình này có thể kéo dài vượt quá nhiệm kỳ của ông Trump, bởi tổng thống kế nhiệm cũng sẽ phải tiếp tục giải quyết những vấn đề tương tự. Trong khi đó, ông Ashraf cảnh báo cuộc chiến càng kéo dài, nguy cơ bất ổn trong khu vực càng gia tăng. Theo ông, không thể xem xét các lựa chọn quân sự mà tách rời nguy cơ bất ổn chính trị nghiêm trọng có thể phát sinh.

Sức mạnh của “bom mẹ” Mỹ dọa trút xuống Iran

VOV.VN - Mỹ được cho là đã xây dựng phương án dùng bom mẹ MOAB tập kích Iran. Tuy nhiên, hiệu quả của loại bom này trước các cơ sở hạt nhân ngầm vẫn còn bỏ ngỏ.