Iran tung chiến thuật hiểm đối phó Mỹ ở Hormuz, giá dầu trước cơn sóng dữ

Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2, Tehran đã tìm cách gia tăng kiểm soát eo biển Hormuz. Iran hạn chế hoạt động lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này, vốn vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu trước khi xung đột bùng phát, nhằm tạo lợi thế gây sức ép lên Washington.

Những lời đe dọa và hành động đáp trả của các bên đã khiến hoạt động hàng hải qua eo biển bị gián đoạn nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng cao.

Hai quan chức Iran từ chối tiết lộ chi tiết về chiến lược mới. Tuy nhiên, một người cho biết Tehran đã bắt đầu áp dụng các phương thức tấn công khác nhau nhằm vào những tàu mà nước này cho là vi phạm các hạn chế được áp đặt khoảng 10 ngày trước đó. Chiến lược mới bao gồm điều chỉnh cả phương thức lẫn tần suất tấn công.

Một trong hai quan chức cho biết: “Mục đích là cản trở nỗ lực của Mỹ và các đồng minh nhằm kéo giảm giá dầu toàn cầu”. Hai quan chức khẳng định quyết định triển khai chiến lược mới được đưa ra ở cấp lãnh đạo cao nhất của Iran và được phối hợp thực hiện trên toàn bộ hệ thống cầm quyền nước này.

Iran sử dụng các đơn vị trinh sát

Một quan chức quân sự Mỹ giấu tên xác nhận Iran đã thay đổi đáng kể chiến thuật. Sau khi Mỹ làm suy giảm năng lực radar của Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bắt đầu sử dụng các đơn vị trinh sát không vũ trang trên những chiếc thuyền nhỏ để xác định mục tiêu tiềm năng, trong đó có cả tàu hải quân Mỹ. Quan chức này nhận định Iran không muốn mạo hiểm sử dụng số tàu cao tốc còn lại đặc biệt sau khi các cuộc tấn công của Mỹ gây thiệt hại nặng nề cho lực lượng hải quân Iran.

Cuộc chiến, với chi phí lên tới 3 tỷ USD mỗi tháng, đã trở thành vấn đề trọng tâm trong chiến dịch vận động tranh cử tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Kết quả cuộc bầu cử sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc các bước đi tiếp theo đối với Iran, nhưng khẳng định sẽ không tiến hành thêm các cuộc tấn công trước khi cuộc bầu cử diễn ra. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, đồng thời mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran và thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt xung đột.

Theo một số báo cáo, số vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trong những ngày gần đây đã tăng lên mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát. Phân tích dữ liệu từ các nguồn tin an ninh hàng hải và báo cáo gửi tới Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), cơ quan có liên hệ với hải quân Anh, cho thấy ít nhất 5 sự cố liên quan đến tàu chở dầu và các tàu thương mại khác đã xảy ra quanh eo biển Hormuz trong 48 giờ qua, trong đó có các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV).

Dữ liệu của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ quan chuyên trách về hàng hải của Liên Hợp Quốc, cho thấy tần suất này tương đương số vụ tấn công được ghi nhận trong giai đoạn từ ngày 3 đến ngày 5/10, cho thấy căng thẳng đang có dấu hiệu leo thang trở lại.

Cả hai quan chức Iran cho biết Tehran đang hướng tới mục tiêu ngăn chặn mọi tàu thuyền bị cho là vi phạm các hạn chế do nước này áp đặt đi qua eo biển Hormuz. “Sẽ sớm có một cuộc phong tỏa hoàn toàn”, một trong hai quan chức khẳng định.

Trong báo cáo mới nhất công bố cuối tuần qua, Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung (JMIC), do Hải quân Mỹ dẫn đầu, đánh giá mối đe dọa đối với tàu thương mại tại eo biển Hormuz vẫn ở mức “nghiêm trọng”, cấp độ cao thứ hai trong thang đánh giá rủi ro của cơ quan này.

Thế giới đối mặt cú sốc năng lượng mới

Căng thẳng tại eo biển Hormuz làm gia tăng nguy cơ gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu. Các mối đe dọa tấn công cùng chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao đang cản trở nỗ lực khôi phục hoạt động hàng hải bình thường qua tuyến đường này.

Tình trạng thiếu hụt tàu chở dầu càng trở nên nghiêm trọng khi giá thuê siêu tàu chở dầu thô (VLCC) vận chuyển dầu từ Trung Đông sang châu Á tăng vọt lên 1,2 triệu USD/ngày, so với mức 30.000 USD/ngày hồi tháng 1.

Hệ quả là chi phí vận tải, vốn chỉ chiếm khoảng 3% giá thành mỗi thùng dầu khi giao đến nơi, nay đã tăng lên khoảng 27%. Theo Financial Times, một nhà kinh doanh dầu mỏ tại Mỹ đang chi khoảng 2 tỷ USD để mua 15-20 siêu tàu chở dầu đã qua sử dụng, phục vụ việc vận chuyển dầu từ Iraq đến các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ và Trung Quốc. Thương vụ này được kỳ vọng mang lại lợi nhuận lớn trong bối cảnh giá thuê tàu tăng đột biến.

Chi phí bảo hiểm cũng tăng mạnh. Theo ước tính của ngành tính đến tháng 7/2026, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng lên 3,5-7,5% giá trị thân tàu và máy móc cho mỗi chuyến, so với mức 0,10-0,25% trước khi xung đột nổ ra. Với một siêu tàu VLCC chở 2 triệu thùng dầu, giả định giá dầu ở mức 100 USD/thùng, phí bảo hiểm có thể lên tới 10-15 triệu USD, tương đương mức tăng khoảng 5-7 USD chi phí cho mỗi thùng dầu được vận chuyển.

Nguồn cung dầu diesel cũng là một yếu tố quan trọng trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Nhu cầu năng lượng cuối cùng không chỉ được đáp ứng bằng dầu thô mà còn phụ thuộc vào dầu diesel, xăng và các sản phẩm lọc dầu khác. Trong khi đó, tình trạng thiếu hụt dầu diesel đang ngày càng đáng lo ngại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ ngừng xuất khẩu dầu diesel sang châu Âu nếu khu vực này không đưa 100 triệu thùng dầu ra thị trường toàn cầu nhằm giảm bớt tình trạng khan hiếm. Khi mùa đông đến gần, nguồn cung khí đốt từ Nga tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn do cuộc xung đột tại Ukraine, trong khi nguồn cung từ Qatar bị gián đoạn nghiêm trọng bởi lệnh phong tỏa, châu Âu đứng trước sức ép lớn trong việc bảo đảm nguồn cung năng lượng.

Theo dữ liệu của Kpler, năm 2025, Trung Đông cung cấp gần 41% lượng dầu diesel nhập khẩu của châu Âu, nhưng tỷ trọng này hiện đã giảm xuống gần như bằng không. Trong khi đó, Trung Quốc áp dụng lệnh cấm tạm thời đối với hoạt động xuất khẩu nhiên liệu, còn Nga duy trì lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel trong nhiều tháng do tình trạng thiếu hụt trong nước.

Khủng hoảng nguồn cung càng trầm trọng khi giá nhiên liệu leo thang. Tại Mỹ, giá dầu diesel đã vượt 6 USD/gallon, so với mức dưới 4 USD/gallon trước khi xung đột tại Iran bùng phát.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã phơi bày một điểm yếu cốt lõi của hệ thống năng lượng toàn cầu: an ninh năng lượng không chỉ phụ thuộc vào khả năng vận chuyển dầu mà còn đòi hỏi hoạt động vận tải phải diễn ra an toàn, ổn định và với chi phí hợp lý. Mỗi tàu chở dầu được huy động thêm, mỗi lần trung chuyển, mỗi khoản phí bảo hiểm tăng thêm hay mỗi ngày tàu phải lưu lại trên biển đều làm gia tăng những chi phí ít được chú ý trong chuỗi cung ứng năng lượng.

Iran siết chặt phòng thủ, cảnh báo Mỹ về đòn đáp trả quy mô lớn

VOV.VN - Iran đang củng cố hệ thống phòng thủ, tập hợp lực lượng trung thành và phát đi những cảnh báo cứng rắn, đe dọa đáp trả Mỹ cùng các đồng minh vùng Vịnh của Washington trên quy mô lớn hơn.